Γράφει η Πέγκη Φαράντου: Διδάκτωρ Ψυχολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών – Συγγραφέας – Ζωγράφος.
www.pegifarandos.gr
O άνθρωπος είναι από τη φύση του κοινωνικό ον· δεν ζει μόνος αλλά με άλλους ανθρώπους, ζει μέσα σε μια κοινωνία, ανεξάρτητα από τις διαφορές που αυτή η κοινωνία έχει μέσα στους αιώνες. Μέσα στην κοινωνία αυτή, ο άνθρωπος δημιουργεί σχέσεις, επικοινωνεί, εκφράζεται, εκφέρει λόγο, ιδέες και συναισθήματα. Όλη αυτή η εξωστρέφεια του ανθρώπου είναι μια πολυσύνθετη διαδικασία με βιολογικές και ψυχολογικές προεκτάσεις .
Ο άνθρωπος από μικρή ηλικία επιδιώκει να επικοινωνεί και να σχετίζεται με το περιβάλλον του. Αυτό γίνεται αρχικά με τις αισθήσεις του, με την όραση, την αφή, την ακοή, την όσφρηση, τη γεύση. Χιλιάδες πληροφορίες αποτελούν το ερέθισμα, δημιουργούν συσχετισμούς και αποτελούν νοητικές πληροφορίες. Ο εγκέφαλος, σε συνεργασία με το κεντρικό και περιφερειακό νευρικό σύστημα λαμβάνει ερεθίσματα, πληροφορίες τις οποίες καλείται να κωδικοποιήσει, να ταξινομήσει και να ερμηνεύσει. Χιλιάδες πληροφορίες του περιβάλλοντος κωδικοποιούνται στον ανθρώπινο εγκέφαλο, επεξεργάζονται και τέλος αποθηκεύονται ή απωθούνται από τη μνήμη. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος εργάζεται αδιάκοπα, σαν ένα υπερσύγχρονο εργοστάσιο που τακτοποιεί χιλιάδες πληροφορίες.
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος μέσω της όσφρησης γνωρίζει και αναγνωρίζει την τροφή, το περιβάλλον και τον συνάνθρωπό του. Οσφρητικά ερεθίσματα τον οδηγούν σε επιλογή αλλά και απώθηση. Τόσο σε σχέση με την τροφή του και κατά συνέπεια την επιβίωσή του όσο και με τις σχέσεις του με τον συνάνθρωπο. Ο άνθρωπος έλκεται και απωθείται από συνειδητά ή και ασυνείδητα ερεθίσματα της όσφρησης. Η μυρωδιά θα αποτελέσει αργότερα και σημαντικό μέσο επιλογής ερωτικού συντρόφου. Με τη μυρωδιά αναγνωρίζει το βρέφος τη μητέρα του, πριν ακόμη ολοκληρωθεί η διαμόρφωση της όρασης. Χιλιάδες οσφρητικά ερεθίσματα μεταφέρουν συνεχώς μηνύματα και πληροφορίες σε όλη τη διάρκεια της ζωής.
Μέσω της ακοής, ο άνθρωπος μπορεί να δεχθεί έναν ακόμη μεγάλο αριθμό ερεθισμάτων από το περιβάλλον. Από την εμβρυική ακόμη ζωή, ο άνθρωπος, πριν ακόμη γεννηθεί ακούει το περιβάλλον του. Πειράματα από πολλούς επιστημονικούς χώρους έχουν ασχοληθεί με το θέμα αυτό. Ο αγέννητος άνθρωπος δεν ακούει μόνο αλλά αντιδρά σε ηχητικά ερεθίσματα. Μια αντίδραση που προϋποθέτει αναγνώριση των ερεθισμάτων. Η αντίδραση αυτή, στην ενδομήτρια ζωή του ανθρώπου, είναι μια πρώιμη επικοινωνία. Μέσα από την κοιλιά της μητέρας, όχι μόνο ακούει αλλά αισθάνεται και αντιδρά. Αυτό το συναισθάνεται και η μητέρα που κυοφορεί. Στην ακοή ως αίσθηση βασίζεται και η επικοινωνία μέσω της ομιλίας. Ο άνθρωπος αναπτύσσει γλωσσικά συστήματα με πλήθος ηχητικών διαφοροποιήσεων για να επικοινωνήσει. Ο άνθρωπος επικοινωνεί, μιλάει και ακούει. Με την ομιλία και τον λόγο δίνονται άπειρες δυνατότητες στον άνθρωπο, τόσο στην έκφρασή του αλλά πολύ περισσότερο στη γνώση του κόσμου.
Με την αίσθηση της γεύσης, ο άνθρωπος έχει ακόμη περισσότερες δυνατότητες να συσχετιστεί με το περιβάλλον του. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος δέχεται αυτή τη φορά άλλου είδους ερεθίσματα. Ερεθίσματα που γίνονται αντιληπτά από το όργανο της γλώσσας μέσα στη στοματική κοιλότητα. Η γλώσσα αναγνωρίζει ερεθίσματα. Γεύεται το γλυκό, το αλμυρό, το πικρό, το ξινό. Η γεύση βοηθά τον άνθρωπο να επιλέξει τη τροφή που είναι κατάλληλη για βρώση. Ωστόσο και αυτή η αίσθηση είναι ένα μέσο με το οποίο ο άνθρωπος επικοινωνεί με το περιβάλλον του. Η γεύση δεν σχετίζεται μόνο με την επιβίωση δια μέσω της τροφής. Ο άνθρωπος συσχετίζεται με τον συνάνθρωπό του και μέσω της γεύσης. Ο άνθρωπος γεύεται τον άνθρωπο που επιθυμεί. Δια μέσω του φιλιού και της ερωτικής συνεύρεσης. Ο άνθρωπος γεύεται και τον συνάνθρωπό του.
Με την αίσθηση της αφής, ο άνθρωπος αποκτά ακόμη περισσότερες δυνατότητες επικοινωνίας με το περιβάλλον του. Ο άνθρωπος αγγίζει με τα χέρια του, με το σώμα του, άλλους ανθρώπους, ζώα, αντικείμενα, φυτά. Έρχεται σε επαφή με το φυσικό περιβάλλον, το νερό, το χώμα, τη φωτιά. Το απαλό στην αίσθηση, το σκληρό, το μαλακό. Ο άνθρωπος αγγίζει τον συνάνθρωπό του, τον χαιρετά, τον παρηγορεί, τον χαϊδεύει, αγγίζει ένα ζώο, ένα φυτό. Ένα μικρό παιδί αρέσκεται να έχει για παρέα του ένα αντικείμενο (κούκλα, χνουδωτό ζωάκι) απαλό στο άγγιγμα. Ο ασθενής επωφελείται από το τρυφερό άγγιγμα. Η ανθρώπινη αγκαλιά εδώ έχει ιδιαίτερη σημασία. Η επικοινωνία εδώ, αν και μη λεκτική, εξακολουθεί να ενέχει δυνατά ερεθίσματα. Και εδώ ο εγκέφαλος δέχεται ερεθίσματα τα οποία καλείται να μετασχηματίσει.
Με την όραση, ο άνθρωπος αποκτά ακόμη περισσότερες δυνατότητες επικοινωνίας απέναντι στο περιβάλλον του. Ο άνθρωπος βλέπει το περιβάλλον του, μπορεί να προστατευτεί από τους κινδύνους, μπορεί να δράσει, μπορεί να επικοινωνήσει, μπορεί να χαρεί και να απολαύσει οπτικά ερεθίσματα. Μια ηλιόλουστη μέρα στη φύση, μια φιλική επαφή. Ένα πλήθος ερεθισμάτων κατακλύζουν το οπτικό του πεδίο, συλλέγονται αυτόματα και προκαλούν ανάλογες αντιδράσεις.
Έτσι ο άνθρωπος, οπλισμένος από τη φύση του, με όλα αυτά τα περίπλοκα και θαυμαστά συστήματα αντίληψης, ζει μέσα σε ένα κοινωνικό σύνολο με το οποίο αλληλοεπιδρά συνεχώς. Δημιουργεί σχέσεις με άλλους ανθρώπους, επικοινωνεί, εκφέρει λόγο και άποψη, χαίρεται, λυπάται, ερωτεύεται, δημιουργεί.
Το κοινωνικό αυτό σύνολο των ανθρώπων δεν νοείται ως μια απλή συγκέντρωση ανθρώπων, ως μια μάζα, όπως χρησιμοποιείται ευρέως στη γνωστή και λανθασμένη φράση «Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης» αλλά ως σύνολο προσώπων. Ο άνθρωπος παραμένει πρόσωπο στην κοινωνία. Ως πρόσωπο αλληλοεπιδρά μαζί της και με τον περιβάλλοντα κόσμο. Ο άνθρωπος, ως πρόσωπο εκφράζεται, εκφέρει άποψη σχετίζεται και έχει δικαίωμα στη ζωή του.
Φτάνοντας στο σήμερα, ο άνθρωπος, εξακολουθεί να ζει σε κοινωνία, να έχει τις ίδιες ανάγκες αλλά και δυνατότητες συσχέτισης με το περιβάλλον, τον κόσμο και τον συνάνθρωπο. Κάποια πράγματα όμως δείχνουν να έχουν αλλάξει και να αλλάζουν με μεγάλη ταχύτητα. Ο άνθρωπος, εξακολουθεί να έχει την ανάγκη συνύπαρξης με άλλους ανθρώπους, όπως και τη δημιουργία προσωπικών σχέσεων σε συντροφικό και ερωτικό επίπεδο· αυτό που έχει αλλάξει είναι κάτι άλλο. Ο άνθρωπος δεν επιθυμεί να συσχετιστεί με έναν άλλο άνθρωπο. Αυτό που θέλει είναι να δημιουργήσει ο ίδιος τον ερωτικό του σύντροφο. Ο άνθρωπος επιλέγει να τον κατασκευάσει εκ νέου.
Όλο και περισσότεροι άνθρωποι ανά τον κόσμο, ανεξαρτήτως φύλου, ηλικίας και εθνικότητας, επιλέγουν να «φτιάξουν» τον σύντροφό τους όπως ακριβώς θέλουν. Η δημιουργία συντρόφων σε εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης παρουσιάζει αλματώδη αύξηση, που φτάνουν σε εκατομμύρια λήψεις. Και κατά συνέπεια σε πολλά έσοδα στους δημιουργούς των εφαρμογών. Η δημιουργία συντρόφων είναι μια πραγματικότητα που κερδίζει συνεχώς έδαφος. Ο ιδανικός φίλος ή εραστής δημιουργείται πλέον σε ηλεκτρονική εφαρμογή και κοστίζει ανάλογα με τις παροχές του. Ολοένα και περισσότεροι χρήστες δηλώνουν ικανοποιημένοι από αυτές τις σχέσεις τους. Οι χρήστες έχουν τη δυνατότητα να ανταλλάσσουν μηνύματα, τηλεφωνήματα, βιντεοκλήσεις με τους συντρόφους που εκείνοι δημιούργησαν. Το να αποκτήσει κανείς έναν τέτοιο σύντροφο είναι πολύ εύκολο. Ο χρήστης επισκέπτεται τις σχετικές εφαρμογές και αρχίζει να επιλέγει τα χαρακτηριστηκά που θέλει να δώσει στο ανθρωποειδές μοντέλο του. Επιλέγει το φύλο, την εμφάνιση αλλά και τον χαρακτήρα. Το επόμενο βήμα είναι να επιλέξει τη συχνότητα της σχέσης αυτής, που μαζί της ανεβαίνει και το κόστος του πακέτου της χρέωσης.
Κάτι που μέχρι τώρα φαινόταν πολύ μακρινό δεν είναι πια, το αντίθετο μάλιστα. Η επικοινωνία των ανθρώπων, μετά από τη χρήση των κινητών τηλεφώνων που επέφερε αλλαγές, μεταβαίνει σε ένα τελείως διαφορετικό επίπεδο στο οποίο οι συνέπειες δεν είναι ακόμη ούτε στο ελάχιστο ορατές. Πρόκειται για μια κοινωνική μετάβαση που είχε προετοιμαστεί συνειδητά και ασυνείδητα σε έναν αχαρτογράφητο κόσμο…
