Γράφει ο
∆ρ. ΑΛΕΞΙΟΣ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ
Καθηγητής και Ακαδηµαϊκός
Ξένων Ακαδηµιών των Επιστηµών
H προσωπική διαδροµή και η βιωµατική σχέση µε τα τέσσερα αρχαία Πατριαρχεία της καθ’ ηµάς Ανατολής, συνιστά όχι µόνο ένα εκκλησιαστικό βίωµα ή µία άτυπη θρησκευτική διπλωµατία, αλλά και µια ελληνική ειρηνική ζώσα επί δεκαετιών µαρτυρία ζωής, της αυτής ιστορικής συνέχειας, της γεωπολιτικής και γεωστρατηγικής σηµασίας, της ειρηνικής, ήρεµης δύναµης της Ορθοδοξίας, του Ελληνισµού και της Επιστήµης, για την αποφυγή οποιασδήποτε µορφής εµπλοκής, σε στρατιωτικές διενέξεις!
Η γνωριµία µου µε το Οικουµενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως (φωτογραφία) έγκειται από την τελευταία δεκαετία της πατριαρχείας του ∆ηµήτριου Α’ Οικουµενικού Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως και ιδιαίτερα απ’ το 1987, όταν ο νυν Πατριάρχης Βαρθολοµαίος Α’ ήταν ακόµη επίσκοπος Φιλαδελφείας, εκ του οποίου διατηρώ στη βιβλιοθήκη µου και ιδιόχειρο επιστολή του. Κατόπιν ο Γέρων Χαλκηδόνος το 1990 και σύντοµα Οικουµενικός από 22.10.1991. Ήµουν στην ενθρόνισή του. Με τον νεώτερο συµφοιτητή εκ Βελιγραδίου Παναγιώτη Βγενόπουλο, νυν µητροπολίτη Μάξιµο Σηλυβρίας, επισκεπτόµαστε το Φανάρι. Επίσης στη Θεσσαλονίκη ενθυµούµαι ως λαϊκό φοιτητή θεολογίας στη Μονή Βλατάδων, ενώ είχε τελειώσει το Ιστορικό Τµήµα στην Κωνσταντινούπολη, τον νυν µητροπολίτη Καλλιουπόλεως και Μαδύτου, Στέφανο. Επίσης τον τότε αρχιµανδρίτη και νυν επίσκοπο, Βενιαµίν. Και τον τότε ιεροδιάκονο, νυν µητροπολίτη Βελγίου, Αθηναγόρα.
Έκτοτε πήγαινα τακτικά στην Πόλη. Μια φορά βρέθηκα επισκέπτης και µε τον φίλο εκ Θεσσαλονίκης το δικηγόρο και θεολόγο Κωνσταντίνο Παπαοικονόµου στη Χάλκη, όπου έχω και αναµνηστική φωτογραφία, εµείς οι δύο µε τον Οικουµενικό Πατριάρχη (3.4.1993). Το 2012 όταν ανέλαβα ∆ιευθυντής στην Αθωνιάδα Ακαδηµία του Αγίου Όρους, έλαβα συγχαρητήρια επιστολή στήριξης υπό του Οικουµενικού Πατριάρχου Βαρθολοµαίου επιπλέον ως επισκόπου του Αγίου Όρους, την οποία διατηρώ στο αρχείο µου. Το Οικουµενικό Πατριαρχείο επισκέφθηκα για πρώτη φορά το 1990, έκτοτε αρκετές φορές.
Η γνωριµία µου µε το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας άρχεται να υπάρχει από τη συνάντησή µου µε τον Πατριάρχη Παρθένιο Γ’ Αλεξανδρείας (1987-1996), κι όταν είχε επισκεφθεί το Πατριαρχείο Σερβίας, µας κάλεσε σε µια ιδιαίτερη συνοµιλία ως Έλληνες εκπροσώπους των φοιτητών στο Βελιγράδι, µε την πρόσκληση να µεταφέρουµε το µήνυµα όσοι θα ήθελαν να υπηρετήσουν στην Αλεξάνδρεια και στην Αφρική, µε φιλικά και ενθαρρυντικά λόγια. Η γνωριµία αυτή συνεχίστηκε έως σήµερα και µέσω άλλων κληρικών του Αλεξανδρείας.
Το Κάιρο και το Σινά τα επισκέφθηκα απ’ το 1987. Μάλιστα θυµάµαι στη Γενεύη όταν ήµουν στα µεταπτυχιακά σεµινάρια το 1992-1993 και τον µητροπολίτη Καρχηδόνος υπέρτιµο και έξαρχο Λιβύης και κατόπιν Πηλουσίου, Ειρηναίο, ο οποίος βρέθηκε στο Σίνουκ, µε τον Πατριάρχη Πέτρο Ζ’ τον Κύπριο, που κατέπεσε στη θάλασσα Αγίου Όρους 11.9.2004. Κατόπιν εξελέγη ο εκ Κρήτης Θεόδωρος Β’. Καθώς και η γνωριµία µε πνευµατικά τέκνα κληρικούς στο Πατριαρχείο, εκ του µακαριστού µητροπολίτη Αµφιλοχίου Τσούκου. Μάλιστα ο έξαρχος στην Αθήνα ο µητροπολίτης Γουινέας Γεώργιος ήταν συµφοιτητής µας στη Νοµική Σχολή Θεσσαλονίκης, ενώ πρόεδρος άρχοντας Οφικιάλων Μέγας Άρχων Πρωτέκδικος είναι ο καθηγητής Παναγόπουλος Ι. Θεόδωρος (συµπατριώτης εκ Καλαβρύτων).
Στα χρόνια όπου στην Αντιόχεια υπηρετούσε ο µητροπολίτης πρώην Βαγδάτης και Κουβέιτ Κωνσταντίνος (Παπαστεφάνου) 1924-2016, πραγµατοποιήθηκε η γνωριµία µου µε το Πατριαρχείο Αντιοχείας. Ανάγεται επίσης και στην εποχή όταν σπούδασαν σε διδακτορικές σπουδές στη Θεσσαλονίκη, οι δύο ευσεβείς φιλοαγιορείτες κατά σάρκα αδελφοί, ο νυν Πατριάρχης Ιωάννης Ι’ Αντιοχείας (από 17.12.2012), ο οποίος διαδέχθηκε τον Ιγνάτιο ∆’. Μάλιστα ο αδικοχαµένος (από 22.4.2013), κατά σάρκα αδελφός του Πατριάρχη, ο επίσκοπος Παύλος (Γιαζίγκι) ήταν αδελφικός φίλος. Απήχθη από ένοπλους ισλαµιστές, ενώ βρισκόταν σε ανθρωπιστική βοήθεια εντός Συρίας, κοντά στη Τουρκία. Με τον τότε ιεροδιάκονο Παύλο, το 1989 στη Θεσσαλονίκη είχαµε κοινές πνευµατικές αναζητήσεις, καθώς και κοινά επιστηµονικά ενδιαφέροντα στα θέµατα ηθικής και ανθρωπολογίας εκ της πατρολογίας του ιερού Χρυσοστόµου. Ο ίδιος εκπόνησε θέµα διδακτορικής διατριβής, Ηθική Εσχατολογία κατά τον ιερό Χρυσόστοµο, κι εγώ Παιδαγωγική Εσχατολογία στον ιερό Χρυσόστοµο – ειδική αναφορά σε αντί-χριστο και ∆ευτέρα Παρουσία. Είχαµε επικοινωνία µε το πανεπιστήµιο στο Λίβανο στο Μπαλαµάντ, όπου έγινε κοσµήτορας (1994-2000). Συνδεόµενοι και µέσω του λαϊκού τότε συναδέλφου µας Νιζάρ Χάννα, νυν Μητροπολίτη Θεοδοσίου – Πατριαρχείο Ιεροσολύµων. Περιοχές του Πατριαρχείου Αντιοχείας επισκέφθηκα από το 1993.
Η γνωριµία µου µε το Πατριαρχείο Ιεροσολύµων έγκειται από αρκετά παλιά, όταν Πατριάρχης ήταν ο ∆ιόδωρος Α’ Ιεροσολύµων (1981-2000), συνεχίστηκε επί Ειρηναίου Α’ και έως σήµερα αδιαλείπτως. Μάλιστα και τότε όταν ήταν αρχιγραµµατέας ο επίσκοπος Βόστρων Τιµόθεος, ο συµπατριώτης µου εξ Αχαΐας, ο ρωσσοµαθής και νυν έξαρχος στην Κύπρο. ∆ιατηρώ δε την πολύ παλιά αλληλογραφία µας, στο αρχείο µου. Έχω επίσης στη βιβλιοθήκη µου τον µνηµειώδη τόµο της εκκλησιαστικής ιστορίας του Πατριαρχείου Ιεροσολύµων, µε την ωραία προσωπική ιδιόχειρη αφιέρωση, του νυν Πατριάρχου Θεοφίλου Γ’ από 24.8.2015, οποίος ως γνωστόν είναι Πελοποννήσιος και ως µε καµάρι τονίζει, εκ των αρχαίων Αχαιών, εκ της νοτιοδυτικής Πελοποννήσου. Συνελόντι, ο µητροπολίτης Θεοφάνης, επίσης, σεβαστός και γνώριµός µου από τότε που ήταν έξαρχος στην Κωνσταντινούπολη. Απ’ το Πατριαρχείο Ιεροσολύµων είχε έρθει να σπουδάσει στο Βελιγράδι και ο τότε ιεροµόναχος Μακάριος, νυν µητροπολίτης Πατριαρχείου Ιεροσολύµων. Το Πατριαρχείο Ιεροσολύµων επισκέφθηκα για πρώτη φορά το 1987.
Η Τετραρχία – ως παλιό γεωπολιτικό
και γεωστρατηγικό σύστηµα
διεθνούς επιρροής για την ειρήνη
Η Τετραρχία των τεσσάρων αυτών Πατριαρχείων της καθ’ ηµάς Ανατολής δεν συναποτελεί απλώς µία θεσµική εκκλησιαστική δοµή, αλλά έναν ιστορικό και σύγχρονο άξονα γεωπολιτικής και γεωστρατηγικής επιρροής υπέρ του Ελληνισµού και της Ορθοδοξίας, για την ειρήνη, ο οποίος εκτείνεται, από τη Νοτιοανατολική Ευρώπη και την Κωνσταντινούπολη, στους Αγίους Τόπους της Μέσης Ανατολής, στην αφρικανική ήπειρο µέσω της Αλεξανδρείας, έως τα πλέον ευαίσθητα γεωστρατηγικά πεδία της Συρίας, της Ανατολής, Περσίας, Κίνας και Ινδίας (κι όσα όρια έθεσε και ο Μέγας Αλέξανδρος). Η γεωγραφική αυτή διάταξη συγκροτεί ένα διεθνές πλέγµα πνευµατικής, γεωπολιτικής, γεωπολιτισµικής παρουσίας που λειτουργεί ως µηχανισµός ήπιας ισχύος (soft power) της Ορθοδοξίας και του Ελληνισµού στο διεθνές και παγκόσµιο σύστηµα σε πολύ ευαίσθητες ζώνες.
Γεωστρατηγική λειτουργία
και ρόλος στη διεθνή σταθερότητα
Κάθε Πατριαρχείο ενσωµατώνει ξεχωριστά τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του για δύο χιλιάδες χρόνια αν όχι και περισσότερο από τον Μέγα Αλέξανδρο και µια επιπλέον διακριτή γεωστρατηγική και γεωπολιτική λειτουργία. Το Οικουµενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως λειτουργεί ως θεσµικός και νοµο-κανονικός πυλώνας ενότητας της Ορθοδοξίας και του παλαιού ανατολικού ρωµαϊκού κράτους της ρωµιοσύνης, αλλά και ως θρησκευτικός και πολιτικός διπλωµατικός δίαυλος επικοινωνίας µε Ανατολή και ∆ύση.
Το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας συναποτελεί τον κύριο φορέα της ελληνορθόδοξης παρουσίας στην Αφρική, µε µία αυξανόµενη σηµασία λόγω των δηµογραφικών, γεωπολιτικών και γεωοικονοµικών διεθνών εξελίξεων.
Το Πατριαρχείο Αντιοχείας βρίσκεται σήµερα στην «καρδιά» των συγκρούσεων της Μέσης Ανατολής, αποτελώντας σηµείο αναφοράς για την επιβίωση του χριστιανικού στοιχείου και τη διατήρηση των «Ρουµ Όρτοντοξ», ως απογόνων του ανατολικού ρωµαϊκού κράτους.
Το Πατριαρχείο Ιεροσολύµων κατέχει κι αυτό κεντρικό ρόλο στη διαχείριση των Αγίων Τόπων και στον διαθρησκειακό διάλογο, αλλά και στον διάλογο για την Ειρήνη στη Μέση Ανατολή. Είναι η «Μήτηρ των Εκκλησιών Θεού κατοικητήριο» ως µνηµονεύει η ιερή υµνολογία της Ορθόδοξης Εκκλησίας.
Η αναγκαιότητα της ενότητας
απέναντι στις σύγχρονες προκλήσεις
Η σηµερινή διεθνής πραγµατικότητα χαρακτηρίζεται από τη πολυπολικότητα της ισχύος, µε θρησκευτικές και πολιτισµικές συγκρούσεις, γεωπολιτικές, γεωοικονοµικές, γεωθρησκευτικές ανακατατάξεις στη Μέση Ανατολή και την Αφρική.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, θεωρούµε, ότι η ενιαία Τετραρχία, οφείλει να ανασκευάσει το ρόλο της, να εκφράσει την ενιαία στρατηγική φωνή, τη συντονισµένη θρησκευτική διπλωµατία, την κοινή στάση σε ζητήµατα ειρήνης και ανθρωπιστικών κρίσεων. Η ενότητα αυτή δεν είναι µόνο σηµερινή εκκλησιολογική αναγκαιότητα, αλλά και γεωστρατηγικός καταλύτης, για τη παγκόσµια σταθερότητα. Ενωµένοι Ποτέ Νικηµένοι!
Η Ορθοδοξία ως δύναµη ειρήνης
και διεθνούς ισορροπίας
Η συντονισµένη ενιαία δράση των τεσσάρων Πρεσβυγενών Πατριαρχείων, θα µπορέσει να αναδείξει την Ορθοδοξία ως παράγοντα διαµεσολάβησης σε συγκρούσεις, φορέα πολιτισµικής συνέχειας και ιστορικής µνήµης, πυλώνα υπεράσπισης των χριστιανικών πληθυσµών, και δύναµη ειρηνικής συνύπαρξης µεταξύ των θρησκειών και των λαών.
Η Τετραρχία δύναται να λειτουργήσει ως ένα άτυπο αλλά ισχυρό και πολύ ουσιαστικό «διπλωµατικό σώµα» της Ορθοδοξίας και του Ελληνισµού, ικανό να επηρεάσει τις διεθνείς εξελίξεις πέραν των στενών διεθνών εκκλησιαστικών ορίων. Καλό θα ήταν να δηµιουργηθεί ένα σχετικό διπλωµατικό όργανο, υπό τον συντονισµό του Υπουργείου Εξωτερικών της Ελλάδας, υπό νέα βάση και δοµή. ∆εν είναι ωραίο, ούτε χρήσιµο, να µην χρησιµοποιούνται τα ειρηνικά όπλα αυτής της µεγάλης δύναµης της Τετραρχίας, από την εκάστοτε πολιτική ηγεσία της Ελλάδας.
Κοντολογίς, η προσωπική γνωριµία και η επικοινωνία µε τα τέσσερα Πρεσβυγενή Πατριαρχεία, δεν συναποτελεί απλώς µια κοινωνιολογική και πολιτικο-φιλοσοφική βιογραφική αναφορά, αλλά αποτυπώνει την πρακτική για υψηλή διπλωµατική ενότητα, µιας διαχρονικής ιστορικής πραγµατικότητας, που παραµένει ενεργή και χρήζει κατάλληλης αξιοποίησης, από έµπειρα πρόσωπα, υπερκοµµατικού συντονισµού.
Η Τετραρχία των εξής: Οικουµενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, Πατριαρχείο Αλεξανδρείας, Πατριαρχείο Αντιοχείας και Πατριαρχείο Ιεροσολύµων, εφόσον λειτουργήσει µε σεβασµό και ειλικρινή ενότητα και γεωστρατηγική σύµπνοια, µπορεί να συναποτελέσει έναν από τους σηµαντικότερους παράγοντες της πολυπόθητης ειρήνης, της σταθερότητας και της γεωπολιτικής ισορροπίας µέσα στον σύγχρονο κόσµο, προς όφελος όχι µόνο της Ορθοδοξίας και του Ελληνισµού, αλλά και του ευρύτερου χριστιανικού κόσµου, καθώς και για το καλό όλων των Λαών. ∆εν είναι µόνο Αποστολή, είναι Ευθύνη!
Ζούµε σε ηµέρες όπου η Αποκάλυψη του Ιωάννου δηλώνει ζωηρά τα σηµάδια της επαλήθευσης (σχολιάζει ο γέροντας Γαβριήλ των Καρυών). Η ενότητα της Ορθοδοξίας και του Ελληνισµού µέσω της Τετραρχίας των Πρεσβυγενών Πατριαρχείων, είναι ίσως το ύστατο κάλεσµα της ιεραρχικής προσφυγής. Αυτό που θα µπορούσε να βοηθήσει τη συλλογική συνείδηση και ειρηνική άµυνα στην επερχόµενη επέλαση της ηλεκτρονικής σκλαβιάς της Νέας Ωκεανίας Όργουελ και του ερχόµενου αντί-χριστου («ως προσώπου την πάσαν ενέργειαν του σατανά εν εαυτώ δεχόµενος», Ιερός Χρυσόστοµος). Του ενός δήθεν παγκόσµιου κοσµικού ηγέτη, του δήθεν κυβερνήτη και εξουσιαστή της νέας ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, που δυστυχώς για τον ίδιο και τους οπαδούς του, η κυριαρχία του ήτανε µόλις επτά έτη, όντως αφόρητα για την ανθρωπότητα. Ο Μεταθρωπισµός είναι µια σύγχρονη αίρεση και ύβρη, κατά τον αρχαιοελληνικό όρο, γιατί ξεπερνά τα όρια του ∆ηµιουργού (χρόνους και καιρούς). Για αυτό και η Τετραρχία των Πρεσβυγενών Πατριαρχείων, οφείλει, σε συνεργασία µε την εκάστοτε πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Εξωτερικών της Ελλάδας, για την Ειρηνική Εθνική αποστολή του ελληνισµού στα έθνη και Όχι για την Αποστολή Στρατιωτικού εξοπλισµού και της εµπόλεµης εµπλοκής (η Τετραρχία οφείλει Όχι ως Αποστολή, αλλά ως Ευθύνη, να το θυµίζει και συνετίζει)!
