Κραυγή των ψυχικά πασχόντων και των συγγενών τους στα Βόρεια Προάστια. Καταρρέουν οι Ψυχικές Δοµές εξαιτίας του «ψαλιδίσµατος» στη χρηµατοδότησή τους. Σε αδιέξοδο το επιστηµονικό και νοσηλευτικό προσωπικό. Συµπαράσταση από τους Δήµους.
Επιμέλεια Ρεπορτάζ: Αρετή Κοτσολάκου
Pεπορτάζ: Αμάλθεια Καραλή, Μαρία Καραογλάνογλου
Στο σημείο… μηδέν βρίσκεται ο χώρος της ψυχικής υγείας στη χώρα μας, καθώς αντιμετωπίζει πλέον τις καταστροφικές συνέπειες της υποχρηματοδότησης. Είναι ενδεικτικό ότι η εγκεκριμένη για φέτος χρηματοδότηση από τον κρατικό προϋπολογισμό για τις Μονάδες Ψυχικής Υγείας είναι μειωμένη κατά 55%(!) σε σχέση με το 2011, γεγονός που θέτει επιτακτικά πλέον το ζήτημα επιβίωσής τους. Ειδικότερα, για τη φετινή χρονιά προβλέπονται μόλις 40 εκατ. ευρώ για τις Μονάδες αυτές, έναντι των 90 εκατ. ευρώ για το 2011, ενώ την ίδια στιγμή, άλλα 12 εκατ. ευρώ δεν έχουν αποδοθεί ακόμα στους φορείς της αποασυλοποίησης, με βάση τον απολογισμό του 2011.
Όπως επισημαίνουν οι εργαζόμενοι των Δομών, αλλά και οι συγγενείς των ψυχικά πασχόντων, η ψυχιατρική μεταρρύθμιση κινδυνεύει και η βιωσιμότητα των Δομών κοντεύει να εκλείψει άμεσα. Όπως λένε, το γεγονός αυτό θα έχει ως συνέπεια να βρεθούν εκτεθειμένες οι ζωές περισσότερων από 35.000 συνανθρώπων μας, ψυχικά ασθενών, σε όλη την Ελλάδα, καθώς και να δημιουργηθεί έντονο πρόβλημα βιοπορισμού των περίπου 3.000 εργαζομένων στις Δομές αυτές. Με αφορμή μάλιστα την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας στις 10 Οκτωβρίου, το Δίκτυο για την Ψυχοκοινωνική Αποκατάσταση και την Ψυχική Υγεία «Αργώ» πραγματοποίησε κινητοποιήσεις διαμαρτυρίας, σε μια προσπάθεια να ενημερώσει, να ευαισθητοποιήσει και να ενεργοποιήσει τους πολίτες για την κρίσιμη κατάσταση που αντιμετωπίζει.
Αξίζει να σημειωθεί ότι μέσα στον Σεπτέμβριο τα σωματεία των εργαζομένων στην ψυχική υγεία είχαν αλλεπάλληλες συναντήσεις με τη νέα ηγεσία του υπουργείου Υγείας, για να της εκθέσουν την κατάσταση και τα αιτήματά τους. Στις 30 Σεπτεμβρίου η Εταιρεία Περιφερειακής Ανάπτυξης και Ψυχικής Υγείας (ΕΠΑΨΥ), καθώς και 36 άλλοι φορείς Μονάδων Ψυχικής Υγείας, προχώρησαν στην αποστολή εξώδικου προς τον υπουργό Υγείας Ανδρέα Λυκουρέντζο, την υφυπουργό Υγείας Φωτεινή Σκοπούλη και τον αναπληρωτή υπουργό Οικονομικών Χρήστο Σταϊκούρα. Όπως αναφέρεται στην εξώδικη διαμαρτυρία, «οι τεράστιες περικοπές θέτουν σε άμεσο κίνδυνο τη λειτουργία των ΜΨΥ, οδηγώντας σε καταστροφή το δύσκολο έργο μας». Ωστόσο, σε πρόσφατη συνάντηση των εργαζομένων με την Φ. Σκοπούλη, η απάντηση που πήραν ήταν ότι μέσα στο 2013 θα πραγματοποιηθούν διαχειριστικοί έλεγχοι στις ΜΚΟ, ώστε να υπάρξουν συγχωνεύσεις λόγω έλλειψης οικονομικών πόρων.
Στους Δήμους των Βορείων Προαστίων που καλύπτει ειδησεογραφικά η εφημερίδα μας, η δραστηριότητα της ΕΠΑΨΥ είναι πλούσια. Συγκεκριμένα, στην περιοχή λειτουργούν δύο Οικοτροφεία, στους Δήμους Πεντέλης και Λυκόβρυσης – Πεύκης, ένα Κέντρο Ημέρας για Ψυχικά Ασθενείς, στα Μελίσσια, τα Κοινοτικά Σπίτια «Αριάδνη», «Θέτις» και «Οδυσσέας», στον Δήμο Χαλανδρίου, καθώς και δύο προστατευμένα διαμερίσματα, επίσης στον Δήμο Χαλανδρίου.
Η εφημερίδα μας συναντήθηκε με την επιστημονική υπεύθυνη Καλομοίρα Μάρκου και τον κοινωνικό λειτουργό Δημήτρη Γαλάνη του Οικοτροφείου Πεντέλης, προκειμένου να μας μιλήσουν για τη δύσκολη αυτή κατάσταση από την οποία διέρχεται ο τομέας της ψυχικής υγείας.
«Πλήγμα στην ποιότητα των υπηρεσιών»
Όπως μας ανέφεραν, το πρώτο στοιχείο που θίγεται από τους μειωμένους οικονομικούς πόρους που δίνονται για την κάλυψη των αναγκών είναι η ποιότητα των παρεχομένων υπηρεσιών προς τους ασθενείς, καθώς λόγω των περικοπών δεν έχουν εξοφληθεί ούτε οι λειτουργικές δαπάνες του 2011. «Οι ένοικοι των Οικοτροφείων και όσοι εξυπηρετούνται στα Κέντρα Ημέρας της ΕΠΑΨΥ, αλλά και στα προστατευμένα διαμερίσματα της εταιρείας, έχουν κατά κύριο λόγο υποστεί τις συνέπειες του προβλήματος» τόνισε η Κ. Μάρκου. Όπως μας εξήγησε, προκειμένου οι Δομές να προσαρμοστούν στη δύσκολη οικονομική κατάσταση και να μην αναγκαστούν να βάλουν λουκέτο, έχουν μειώσει την ποιότητα ακόμα και του φαγητού, όπως και των υπολοίπων υπηρεσιών. «Είναι εξαιρετικά δύσκολο να παρέχουμε την ιατρική περίθαλψη που χρειάζονται οι ένοικοι, αφού τα χρήματα δεν επαρκούν για την κάλυψη της πληρωμής των ιατρικών νοσηλείων. Επιπλέον, έχουν δημιουργηθεί τεράστιες ελλείψεις σε φαρμακευτικό υλικό, που θέτουν σε κίνδυνο την υγεία των ασθενών, σε συνδυασμό και με τον υποσιτισμό που υφίστανται», τόνισε η ίδια.
Ειδικά για το Οικοτροφείο της Πεντέλης το πρόβλημα είναι ακόμα μεγαλύτερο, αφού φιλοξενούνται ένοικοι άνω των 55 ετών, που χρήζουν ιδιαίτερης φροντίδας. Ακόμη, οι Δομές στεγάζονται σε ενοικιαζόμενα κτήρια, με αποτέλεσμα ήδη να έχουν δημιουργηθεί προβλήματα αποπληρωμής των μισθωμάτων, καθώς και των λογαριασμών των ΔΕΚΟ.
Άσυλα μέσα στην πόλη
Ένα ακόμη κομμάτι του προγράμματος της ψυχικής αποκατάστασης που έχει δεχτεί πλήγμα είναι αυτό των δημιουργικών δραστηριοτήτων. Όπως μας εξήγησε ο Δ. Γαλάνης, για την επανένταξη των ασθενών στην κοινωνία, που είναι και ο κύριος στόχος των Δομών της ΕΠΑΨΥ, είναι απαραίτητο οι ένοικοι να βγαίνουν από τα στενά όρια της Δομής και να έρχονται σε επαφή με κόσμο, μέσω εκδρομών και άλλων κοινωνικών δραστηριοτήτων. «Μέχρι σήμερα η επαφή των ασθενών με την κοινωνία ήταν βασικός παράγοντας για τη βελτίωση της ψυχικής τους υγείας, κάτι που είμαστε υποχρεωμένοι –λόγω των συνθηκών– να σταματήσουμε, οδηγώντας τους και πάλι στον εγκλεισμό», σημείωσε. Εξάλλου, αυτή είναι και η βασική διαφορά των συγκεκριμένων Δομών από τα ψυχιατρεία, στα οποία φιλοξενούνταν οι ασθενείς πριν έρθουν στο Οικοτροφείο, σύμφωνα με την Κ. Μάρκου, η οποία επισήμανε ότι «καταργώντας τις δραστηριότητες εκτός Δομής, μετατρέπουμε τα Οικοτροφεία σε μικρά άσυλα μέσα στην πόλη, στιγματίζοντας και πάλι τους ασθενείς ως πολίτες δεύτερης κατηγορίας».
Τέλος, το μείζον θέμα της μη πληρωμής του προσωπικού και της επαγγελματικής εξουθένωσης που συνεπάγεται η έλλειψη δέσμευσης από την πλευρά του υπουργείου για άμεση καταβολή των δεδουλευμένων, έθιξε από την πλευρά του ο Δ. Γαλάνης. «Εργαζόμαστε απλήρωτοι μέσα σε ένα καθεστώς ανασφάλειας για πάνω από πέντε μήνες, χωρίς να γνωρίζουμε καν αν θα πληρωθούμε στο επόμενο χρονικό διάστημα», δήλωσε. Πάντως όπως μας διαβεβαίωσαν, κανένας εργαζόμενος μέχρι στιγμής δεν έχει παραιτηθεί από τη θέση του, ενώ το σύνολο του προσωπικού καταβάλλει προσπάθεια για τη συνέχιση της παροχής υπηρεσιών προς τους ασθενείς.
Το πλήρες οικονομικό αδιέξοδο και τη δυσλειτουργία στην οποία έχουν περιέλθει οι Δομές της ΕΠΑΨΥ, λόγω του μεγέθους της μείωσης της επιχορήγησης, επισήμανε από την πλευρά του και ο διοικητικός υπεύθυνος του Οικοτροφείου Πεντέλης Ανδρόνικος Ταλιαδώρος. «Στις συναντήσεις μας με αρμόδιους υπαλλήλους του υπουργείου Υγείας το μόνο που εισπράξαμε ήταν ειρωνεία, ενώ δεν μας άφησαν κανένα παράθυρο ελπίδας» επισήμανε και καταλήγει λέγοντας ότι «είμαστε σε μία κατάσταση ατέλειωτης αναμονής αναφορικά με τη συγχώνευση Δομών, τη στιγμή που οι ήδη υπάρχουσες μετατρέπονται σε άσυλα μέσα στην πόλη».
Κραυγή αγωνίας από τους συγγενείς
Σε αυτό το πλαίσιο, δύσκολες ώρες, εκτός από τους ψυχικά ασθενείς και τους εργαζόμενους, περνούν και οι συγγενείς των ατόμων με ψυχικά νοσήματα, οι οποίοι ανησυχούν για το «τι μέλλει γενέσθαι» με τις Δομές της ΕΠΑΨΥ, καθώς αν κλείσουν, τότε τα αγαπημένα τους πρόσωπα θα οδηγηθούν, όπως αναφέρουν, σε «ζωντανό θάνατο». Το σενάριο αυτό τους γεμίζει ανασφάλεια και ερωτηματικά, καθώς εκτός των άλλων αναρωτιούνται τι θα απογίνουν οι άνθρωποί τους, όταν οι ίδιοι φύγουν από τη ζωή…
Μπροστά σε αυτό το απευκταίο ενδεχόμενο, οι συγγενείς δέχτηκαν να μας μιλήσουν, καταθέτοντας όχι απλώς τις απόψεις τους για το θέμα, αλλά και τις προσωπικές τους εμπειρίες τόσο από τις Δομές, όσο και από τα ψυχιατρεία.
Ενδεικτικό της κορυφωμένης αγωνίας τους είναι ότι μας παρακάλεσαν να κάνουμε ό,τι μπορούμε από την πλευρά μας για να μάθει ο κόσμος το πρόβλημά τους και να μη κλείσουν οι Δομές, καθώς εκτιμούν ότι αν συμβεί αυτό, η θεραπεία των ασθενών θα πάει 50 χρόνια πίσω.
«Στις Δομές οι αγαπημένοι μας αναστήθηκαν!»
Η συζήτησή μας ξεκίνησε από το τι προσφέρουν οι Δομές στους ασθενείς. Περιγράφοντάς μας τη δική της προσωπική ιστορία, η Μαρία Κατσέ μας είπε ότι «ο γιος μου μέσα σε αυτές τις Δομές αναστήθηκε! Άρχισε να μιλάει, να απασχολείται και να έχει ψυχολογική υποστήριξη από ειδικούς. Γιατί όσο και να προσπαθούσα να τον στηρίξω μόνη μου, τελικά είχα ανάγκη από την κατεύθυνση και την καθοδήγηση των επιστημόνων». Ο γιος της Παναγιώτης Κατσές συμφωνεί με όσα είπε η μητέρα του και προσθέτει: «Στο Κέντρο Ημέρας έκανα φίλους, ακολουθούσα ένα πρόγραμμα δραστηριοτήτων. Αν κλείσει, θα είμαι και πάλι έγκλειστος στο σπίτι, χωρίς κανένα ενδιαφέρον και μέλλον στη ζωή μου».
Στο ίδιο πνεύμα, ο Διονύσης Κερασίδης ανέφερε ότι ο «θείος μου ήταν πολύ “κλειστός” παλιά. Όμως, όταν ήρθε στις Δομές της ΕΠΑΨΥ, τότε βρήκε τον εαυτό του, αφού τον αντιμετώπισαν ως άνθρωπο. Του φέρθηκαν με σεβασμό και τον αγκάλιασαν σαν οικογένεια. Σήμερα το Οικοτροφείο στη Λυκόβρυση είναι το σπίτι του».
Στο ίδιο ύφος, η Ευτυχία Λύρα, ανιψιά ενοίκου που μένει στο Οικοτροφείο Πεντέλης, τόνισε ότι οι ψυχικά ασθενείς έχουν ιδιαίτερα ευαίσθητο ψυχικό κόσμο και σε αυτές τις Δομές έχουν βρει μια ανοιχτή αγκαλιά. «Το προσωπικό είναι σαν αδέρφια τους!», είπε, για να συμπληρώσει ο αδερφός του ενοίκου Παναγιώτης Λύρας, ότι «μέσα από τις δραστηριότητες των Δομών της ΕΠΑΨΥ, οι ψυχικά ασθενείς καταφέρνουν να κοινωνικοποιούνται».
Η κοινωνικοποίηση είναι μια σημαντική παράμετρος προσέθεσε και η Άννα Πράγια, η οποία έχει την αδερφή της στο Οικοτροφείο της Πεντέλης. Όπως υποστήριξε, «οι ένοικοι εδώ μέσα είναι καθαροί και δεν είναι στοιβαγμένοι ο ένας δίπλα στον άλλο, σαν να τους πέταξε κάποιος σε ένα σακί… Εδώ βρήκαν το γέλιο, την αγάπη, την ισότητα, την επικοινωνία, την εμπιστοσύνη! Αντιθέτως, όσο είχα την αδελφή μου στο ψυχιατρείο και την επισκεπτόμουν, κάθε φορά αισθανόμουν ότι γερνούσα πέντε χρόνια, παρατηρώντας τις άσχημες συνθήκες διαβίωσής της… Η ψυχή μου όμως τώρα ηρέμησε, γιατί η αδερφή μου έχει βρει ένα σπίτι, μια οικογένεια…».
