Tο τι είναι η πόλη (σήμερα το κράτος) και ποιος είναι ο πολίτης, αλλά και κάτω από ποιες συνθήκες μπορεί αυτός να λειτουργεί στην «πόλη», είναι ένα από τα μεγαλύτερα θέματα που ανέκαθεν οι άνθρωποι έψαχναν να ερμηνεύσουν, μέχρι πριν 2.300 χρόνια που ο Αριστοτέλης έδωσε τη «λύση» που έχει παγιωθεί από τότε μέχρι σήμερα! Κι αυτό, γιατί, σύμφωνα με τον Σταγειρίτη πανεπιστήμονα, η «πόλις εστί κοινωνία πολιτών πολιτείας» (η πόλη -το κράτος σήμερα- είναι η ένωση των πολιτών με βάση το πολίτευμα), ενώ «πολίτης είναι αυτός που είναι ικανός να κυβερνήσει και να κυβερνηθεί», καθώς «ο πολίτης ουδενί των άλλων ορίζεται μάλλον ή τω μετέχειν κρίσεως και αρχής» (το κύριο γνώρισμα του πολίτη είναι η συμμετοχή στην απονομή δικαιοσύνης και στην άσκηση εξουσίας). Και πως γίνεται αυτό; Απλούστατα, με την ελεύθερη έκφραση των εκλογών!
Έτσι, από τα πρώτα συνταγματικά κατοχυρωμένα δικαιώματα των πολιτών θεωρείται και το δικαίωμα ψήφου, με το οποίο είναι άμεσα συνδεδεμένο το δικαίωμα του εκλέγειν στις πολιτικές εκλογές, αν και ο όρος χρησιμοποιείται κατά περίπτωση για κάθε δικαίωμα ψήφου, ενώ το δικαίωμα ψήφου γίνεται συχνά αντιληπτό από την οπτική γωνία της εκλογής εκπροσώπων. Ωστόσο, ισχύει εξίσου για δημοψηφίσματα και πρωτοβουλίες. Με αυτό το σκεπτικό, η συμμετοχή σε ψηφοφορία περιγράφει όχι μόνο το νομικό δικαίωμα ψήφου, αλλά και το πρακτικό ζήτημα κατά πόσον θα τεθεί ένα θέμα σε ψηφοφορία. Έτσι, η χρησιμότητα και η αποτελεσματικότητα οποιασδήποτε ψηφοφορίας μειώνεται, όταν τα σημαντικά ζητήματα αποφασίζονται μονομερώς από εκλεγμένους ή μη εκλεγμένους εκπροσώπους.
Με πιο απλά λόγια, αυτό σημαίνει ότι στις περισσότερες αντιπροσωπευτικές δημοκρατίες, όσοι κατέχουν δικαίωμα ψήφου -συνήθως, όσοι βρίσκονται στην κατάλληλη ηλικία ψήφου- μπορούν να ψηφίσουν σε εκλογές εκπροσώπους, καθώς, σύμφωνα με τα όσα επιστημονικά και εθιμικά είναι παραδεγμένα, αυτοί είναι και οι πολίτες. Και το τι θεωρείται πολίτης, που πληροί τις προϋποθέσεις, εξαρτάται από την απόφαση της εκάστοτε κυβέρνησης και το σχετικό νομοθετικό πλαίσιο, αλλά, σε γενικές γραμμές, οι περισσότερες δημοκρατίες δεν χορηγούν διαφορετικά δικαιώματα ψήφου επί τη βάσει του φύλου ή της φυλής, όπως γίνεται σε χώρες στενά συνδεδεμένες με ενιαίο διοικητικό σύστημα, όπως, για παράδειγμα, οι πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Και τώρα… οι 17άρηδες;
Στην Ελλάδα, λοιπόν, σύμφωνα με το άρθρο 1 του Νόμου 4406/2016, το δικαίωμα του εκλέγειν έχουν πλέον οι πολίτες Έλληνες και Ελληνίδες που συμπλήρωσαν το δέκατο έβδομο (17ο) έτος της ηλικίας τους. Δηλαδή, όσοι και όσες έχουν γεννηθεί μέχρι και τις 31 Δεκεμβρίου 2002 και είναι εγγεγραμμένοι στους ειδικούς εκλογικούς καταλόγους του δήμου όπου κατοικούν, μέχρι και τις 28 Φεβρουαρίου 2019, ενώ δεν θα έχουν όμως το δικαίωμα του εκλέγεσθαι. Επί της ουσίας, όμως, στις επόμενες κάλπες θα μπορούν να ψηφίσουν όσοι ηλικιακά είναι 16 ετών και πέντε μηνών! Αν και συγκεκριμένα στοιχεία δεν υπάρχουν για την ηλικιακή αυτή ομάδα, ωστόσο, σύμφωνα με τη Στατιστική Υπηρεσία, στην τελευταία απογραφή (2011) μεταξύ 15 και 19 είναι 1.072.705 άτομα. Αν υποθέσουμε ότι οι 17άρηδες είναι περί τους 250.000 και η αποχή στους νέους προσεγγίζει το 50% τότε στις επόμενες κάλπες θα προσέλθουν -αν προσέλθουν- περίπου 130.000 νέοι.
Πόσοι από αυτούς θα πάνε… κάλπη;
Ωστόσο, αν και μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι «πρέπει να δοθεί το δικαίωμα στα νεότερα μέλη της κοινωνίας μας να αποφασίζουν, αφού αυτοί θα ζήσουν τις μελλοντικές συνέπειες της κρίσης», εντούτοις, θα πρέπει και να υιοθετηθεί η εξήγηση που απορρέει από την «περιέργεια», για να ερμηνευτεί ο τελικός αριθμός της συμμετοχής τους στις προσεχείς εκλογές. Γιατί, ακριβώς, μόνο σε αυτό το στοιχείο θα πρέπει να υπολογίζει κανείς τη συμμετοχή τους στην εκλογική διαδικασία, αφού δύο δημοσκοπήσεις της Μονάδας Ερευνών Κοινής Γνώμης του Πανεπιστημίου Μακεδονίας κατέδειξαν ότι οι νέοι «δεν τσιμπάνε» και πως η ψήφος στα 17 έχει απορριφθεί ακόμα και από τους ψηφοφόρους ηλικίας 18-34 ετών.
Μάλιστα, με δεδομένο ότι οι ηλικιακές ομάδες κάτω των 30 πλήττονται περισσότερο από την ανεργία -πάνω από 50%- με αποτέλεσμα το άγχος για τις σπουδές ή την έξοδο στην αγορά εργασίας να βαραίνει περισσότερο στους σημερινούς 16άρηδες και 17άρηδες, που, ακόμη κι αν βρουν δουλειά, γνωρίζουν ότι τους περιμένει -στην καλύτερη περίπτωση- ο βασικός μισθός των 600 ευρώ, κάτι που συνεχώς βρίσκεται στο μυαλό των νέων. Έτσι, το «καυτό» ερώτημα παραμένει: Πόσοι, άραγε, από αυτούς θα βρεθούν στις κάλπες για να εκλέξουν δήμαρχο ή περιφερειάρχη ή ακόμη και ευρωβουλευτή;
Σε ποιες άλλες χώρες ψηφίζουν οι 17άρηδες
Λίγες είναι οι χώρες που ξεφεύγουν από τον γενικό κανόνα του δικαίωμα ψήφου στα 18. Οι 17χρονοι ψηφίζουν στο Ανατολικό Τιμόρ, την Ινδονησία, τη Βόρεια Κορέα, το Νότιο Σουδάν και το Σουδάν, ενώ στα 16 έτη ψηφίζουν στην Αργεντινή, την Αυστρία, τη Βραζιλία, την Κούβα, το Εκουαδόρ και τη Νικαράγουα. Το 2007 η Αυστρία έγινε το πρώτο μέλος της ΕΕ που έδωσε δικαίωμα ψήφου στα 16, ενώ άτομα 16-18 ετών μπορούν να ψηφίσουν στη Βοσνία, τη Σερβία και το Μαυροβούνιο, με την προϋπόθεση όμως ότι εργάζονται.
