Πρόσφατα ο υπουργός Ανάπτυξης ανακοίνωσε τα σχέδια της κυβέρνησης για την «αναμόρφωση» του ερευνητικού ιστού της χώρας. Η απόφαση αυτή καταδεικνύει την απίθανη προχειρότητα με την οποία αντιμετωπίζει η κυβέρνηση τα θέματα της έρευνας.
Του Μιχάλη Χρυσοχοΐδη, πολιτικού εκπροσώπου του ΠΑΣΟΚ για τον τομέα Ανάπτυξης, βουλευτή Β’ Αθήνας
Επιβεβαιώνεται η ανησυχία ότι η σημερινή κυβέρνηση βλέπει τα δημόσια ερευνητικά ινστιτούτα σαν απλές υπηρεσίες του Δημοσίου, την αναδιάρθρωσή τους στα πλαίσια της «περιστολής του κράτους» και την έρευνα ως διοικητικό κόστος και όχι ως επένδυση.
Η προχειρότητα αυτή καταδεικνύεται και από το γεγονός ότι ενώ ή έρευνα περιλαμβανόταν στις προτεραιότητες της κυβέρνησης, σύμφωνα με προγραμματικές δηλώσεις του πρωθυπουργού το 2004 και το 2007, πέρασαν τέσσερα χρόνια για να ψηφιστεί ένας νόμος τον Μάρτιο του 2008, ο οποίος διαφημίστηκε ως μια καλά σχεδιασμένη στρατηγική πλατφόρμα που στόχευε στην ανασύνταξη και επιτυχή υλοποίηση των αναπτυξιακών στόχων της χώρας.
Το νέο θεσμικό πλαίσιο εισήγαγε μια πλειάδα οργάνων, επιτροπών, συμβουλίων και νομικών σχημάτων που καθιστούσαν το νόμο ανεφάρμοστο. Η κυβέρνηση για να αντιμετωπίσει αυτή την κατάσταση αποφάσισε είκοσι μέρες μετά την έναρξη ισχύος του νόμου την αναστολή της εφαρμογής του, επαναφέροντας το παλιό νομικό καθεστώς, επιτείνοντας έτσι την απίστευτη σύγχυση που προκάλεσε στον ερευνητικό χώρο με τις σπασμωδικές της ενέργειες.
Στο διάστημα αυτό οι φορείς υλοποίησης της Έρευνας (Ερευνητικά Κέντρα κι Ινστιτούτα) λειτούργησαν ουσιαστικά χωρίς Διοικητικά Συμβούλια και σαφή νομοθετικό πλαίσιο, δημιουργώντας φαινόμενα απόλυτου αποσυντονισμού και παράλυσης των δραστηριοτήτων τους.
Με τη μορφή λοιπόν της αυτό-εκπληρούμενης προφητείας η κυβέρνηση πέτυχε τα τελευταία 5 χρόνια να απαξιώσει πλήρως τον ερευνητικό χώρο στην Ελλάδα ώστε να μπορεί σήμερα να παρουσιάζεται ως αναμορφωτής του ο κ. Χατζηδάκης.
Παρωχημένη πολιτική
Η άτολμη, ασυντόνιστη και παρωχημένη πολιτική που εφαρμόζει η Ν.Δ. έχει φέρει την χώρα στις τελευταίες θέσεις των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης που επενδύουν στην Έρευνα και Τεχνολογία, με δείκτη έντασης (0,57% του ΑΕΠ, για ο 2007) που είναι τρεις φορές μικρότερος από τον αντίστοιχο μέσο ευρωπαϊκό δείκτη (1,84%).
Είναι λυπηρό η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εκφράζει κατ’ επανάληψη την «ανησυχία» της για τη μεγάλη υστέρηση της Ελλάδας όχι μόνο στον τομέα της χρηματοδότησης της Έρευνας και Τεχνολογίας αλλά και την ανάγκη θεσμικών αλλαγών που πρέπει να γίνουν, σε εθνικό επίπεδο, ώστε να εκπληρώσουμε τις ευρωπαϊκές μας υποχρεώσεις.
Τώρα η κυβέρνηση αποφάσισε χωρίς διάλογο και χωρίς σχέδιο να προχωρήσει σε συγχωνεύσεις ή κατάργηση ερευνητικών κέντρων.
Α) Επικαλείται λόγους περιστολής δαπανών μέσω του περιορισμού του αριθμού των Δ.Σ. των ερευνητικών κέντρων. Ας μας πει τι όφελος θα προκύψει από τις επιλογές αυτές αλλά και ποιο είναι το κόστος υλοποίησης των συγχωνεύσεων μια και η μεταφορά των εγκαταστάσεων και των ερευνητών προϋποθέτει κατασκευή νέων χώρων στα ερευνητικά κέντρα υποδοχής.
Β) Επικαλείται την ανάγκη λειτουργίας μονοκλαδικών ερευνητικών κέντρων άποψη όμως που εφαρμόζει μόνο στην Αττική, αφού πολυκλαδικά ερευνητικά κέντρα της περιφέρειας δεν υπόκεινται σε ανάλογη ρύθμιση.
Και όλα αυτά χωρίς να προσκληθούν σε διάλογο οι ίδιοι οι εργαζόμενοι στα ερευνητικά κέντρα για να καταθέσουν την άποψή τους ή τις προτάσεις τους για την επιθυμητή αρχιτεκτονική του ερευνητικού χώρου για μια χώρα όπως η Ελλάδα που υστερεί σε σημαντικό βαθμό έναντι των εταίρων της.
Εμείς δηλώνουμε ρητά και κατηγορηματικά λοιπόν ότι είμαστε ενάντια στην επιχειρούμενη αναμόρφωση και για τον τρόπο με τον οποίο γίνεται αλλά και τους προσχηματικούς λόγους για τους οποίους γίνεται.
Το ΠΑΣΟΚ θα ακυρώσει τις όποιες αποφάσεις της κυβέρνησης και θα προχωρήσει σε μια αναδιάταξη του ερευνητικού ιστού της χώρας μόνο μέσα από ένα ουσιαστικά διάλογο με τους εργαζόμενους και με γνώμονα τις ανάγκες της χώρας για ένα νέο παραγωγικό πρότυπο που θα χαρακτηρίζεται από την έμφαση στην καινοτομία.
Η χρηματοδότηση
Η έρευνα προϋποθέτει χρηματοδότηση. Η χρηματοδότηση, έως τώρα, ήταν αποκλειστικά συνδεδεμένη με τα Κοινοτικά Πλαίσια Στήριξης και τα Ανταγωνιστικά Προγράμματα Έρευνας.
Έχει αποδειχθεί πλέον ότι αυτού του είδους η πρακτική δεν επαρκεί και δεν ανταποκρίνεται πάντοτε στις προτεραιότητες της ελληνικής οικονομίας και κοινωνίας, αφού δεν χρηματοδοτούνται δράσεις υποδομής, δικτύωσης ή ερευνητικών στόχων με διεπιστημονική προσέγγιση που στα άλλα ευρωπαϊκά κράτη έχουν ήδη ολοκληρωθεί εδώ και πολύ καιρό.
Το ΠΑΣΟΚ έχει δεσμευτεί ότι θα διαθέσει το 2% του ΑΕΠ για την έρευνα από το οποίο 0,5% θα αφορά επένδυση στην ανάπτυξη νέων τεχνολογιών στο χώρο της πράσινης οικονομίας.
Εμείς πιστεύουμε ότι ωρίμασαν οι συνθήκες για να υπάρξει ένα τακτικό εθνικό πρόγραμμα έρευνας- που θα προκηρύσσεται σταθερά με τα ακόλουθα υποπρογράμματα:
α) χρηματοδότηση της έρευνας όπως διαμορφώνεται από προτάσεις που προέρχονται από την ίδια την ερευνητική κοινότητα (bottom up) με κριτήριο την αριστεία,
β) χρηματοδότηση της έρευνας που συνδέεται με αναπτυξιακές επιλογές της χώρας, ώστε οι προτεραιότητες της έρευνας σε πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα να στοχεύουν στη δημιουργία νέας επιστημονικής γνώσης και τεχνολογικών λύσεων (για παράδειγμα έξυπνες και ευέλικτες λύσεις ανανεώσιμων πηγών ενέργειας -smart energy grid solutions- καθώς και μέθοδοι παροχής ποσίμου και μη αφαλατωμενου ύδατος, βιολογικών καλλιεργειών, οικοτουρισμού κ.λπ.), αλλά και επικέντρωση σε κρίσιμους τομείς της ελληνικής οικονομίας με βραχυπρόθεσμους αλλά και μακροπρόθεσμους ορίζοντες (με στόχο τη δημιουργία νέων και ιδίως εξωστρεφών τομέων με παγκόσμια εξαγωγική προοπτική, πχ βιο-νανοτεχολογια, νανο-πληροφορική, προηγμένα υλικά κλπ).
γ) Οργανική και ενεργή συνεργασία πανεπιστημίων, ερευνητικών κέντρων και ιδιωτικού τομέα για ανάπτυξη έρευνας και τεχνολογίας με στόχο επιλεγμένους τομείς με την μέγιστη πιθανή αποτελεσματικότητα για την ελληνική οικονομία – τομείς όπως ο τουρισμός, ο κατασκευαστικός τομέας και η ναυτιλία – όπου «πράσινες» καινοτομίες (φιλικές προς το περιβάλλον) και απορρέουσες λύσεις με την μορφή προϊόντων και υπηρεσιών που συμβάλλουν στην αειφόρο ανάπτυξη θα προσέθεταν αξία ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητα των εν λόγω τομέων αλλά και τις εξαγωγές της χώρας.
δ) χρηματοδότηση της έρευνας που συνδέεται με τον βιομηχανικό και επιχειρηματικό τομέα μέσα από πολυεπίπεδη και πολύτροπη συνεργασία δημοσίου και ιδιωτικού τομέα με διαφανή και αποτελεσματικό τρόπο ώστε τα αποτελέσματα της έρευνας και ανάπτυξης που θα προκύπτουν από τα παραπάνω σημεία να λειτουργούν σαν καταλύτες και επιταχυντές επιχειρηματικής δράσης και ανάπτυξης. ΙΔΙΩΣ με τη συμμετοχή νέων και σε αποκεντρωμένη βάση και με την ενίσχυση ηθική και υλική ανθρώπων με επιχειρηματική εμπειρία και τεχνο-οικονομικούς πόρους από τον Ελλαδικό χώρο αλλά και από το παγκόσμιο δίκτυο των Ελλήνων της Διασποράς.
ε) Χρηματοδότηση της έρευνας που συνδέεται με ανάγκες της δημόσιας διοίκησης και της αυτοδιοίκησης.
στ) Χρηματοδότηση σημαντικών περιοχών που όμως δεν έχουν την αντίστοιχη χρηματοδότηση (ανθρωπιστικές επιστήμες, κοινωνικές επιστήμες, θεωρητικές φυσικές επιστήμες).
ζ) Χρηματοδότηση νέων ερευνητών (υποψηφίων διδακτόρων και μεταδιδακτορικών).
η) Μακροχρόνια χρηματοδότηση ερευνητικών κέντρων και ομάδων σε ανταγωνιστική βάση επί βάσει ενός σχεδίου δράσης.
Αυτές είναι οι θέσεις του ΠΑΣΟΚ για την έρευνα και αυτές θα κληθούμε να υλοποιήσουμε αμέσως μετά τις επόμενες εθνικές εκλογές.
