Συγκεκριμένα, ήρθε η στιγμή να αναγνωρίσουμε την ηθική που μας επιβάλλει να συμπεριλάβουμε και τα ζώα στις αρχές της Διακήρυξης.
Η ανθρωπότητα έχει από καιρό αναγνωρίσει ότι τα ζώα δεν είναι αντικείμενα ή τα μέσα των επιθυμιών και εξασφάλισης των αναγκών μας και το γεγονός ότι βιώνουν ευχαρίστηση και πόνο, ευτυχία και δυστυχία, μας υποχρεώνει να αποδεχθούμε την εφαρμογή ηθικών φραγμών στη μεταχείριση και αντιμετώπισή τους, όπως ακριβώς κάνουμε και με τους ανθρώπους.
Έτσι, έχουμε εισηγηθεί την Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων των Ζώων:
• Εφόσον υπάρχουν επαρκείς ενδείξεις ότι τα αδελφά προς εμάς πλάσματα είναι ικανά να αισθάνονται, καταδικάζουμε πλήρως την πρόκληση πόνου σ’αυτά και την περιστολή ή την κατάργηση των αναγκών τους, εκτός εάν αυτό είναι απαραίτητο για το δικό τους όφελος.
• Δεν δεχόμαστε ότι η διαφορά στο είδος μόνο (κάτι παραπάνω από τη διαφορά στη φυλή) μπορεί να δικαιολογήσει την εκμετάλλευση ή καταπίεση των ζώων στο όνομα των όποιων σκοπών του ανθρώπου, π.χ. επιστήμη και έρευνα, διατροφικές συνήθειες, διατροφή, ένδυση, ψυχαγωγία κλπ.
• Πιστεύουμε στην εξελικτική πορεία όλων των έμβιων όντων και δηλώνουμε την πεποίθησή μας ότι αυτά έχουν δικαιώματα στη ζωή, την ευζωία, ελευθερία, και την αυτοδιάθεση.
• Ως εκ τούτου, κάνουμε έκκληση σ’όλη την ανθρωπότητα για την προστασία αυτών των δικαιωμάτων.
Βαθιά ριζωμένη
Η εκμετάλλευση των ζώων από τον άνθρωπο είναι τόσο βαθιά ριζωμένη στο ανθρώπινο πολιτισμό αυτού του αιώνα, όπως ήταν η εκμετάλλευση των συνανθρώπων μας τον περασμένο αιώνα.
Η πρόοδος στα ανθρώπινα δικαιώματα που χαρακτήριζε τον 20ό και 21ο αιώνα δεν θα είχε φανεί λιγότερο ριζική και πρωτοποριακή στους προγόνους μας, από την κατάργηση της εκμετάλλευσης των ζώων που φαίνεται σε μας τώρα.
Όλη αυτή η εκμετάλλευση βρίσκεται στον πυρήνα της έννοιας του «δικαιώματος», και είναι ευθύνη και χρέος μας να αναζητήσουμε ηθική καθοδήγηση όχι πλέον στην παράδοση ή τη συνήθεια, αλλά στις πεφωτισμένες αρχές της δικαιοσύνης και της συμπόνιας που έχουν διαμορφώσει τα ιδανικά της εποχή μας.
Η υπόθεση ότι τα ζώα δεν μπορούν να έχουν δικαιώματα, διότι δεν τους τα έχουμε ακόμη παραχωρήσει, ανήκει στο παρελθόν. Πρέπει να αναζητήσουμε την αλήθεια με ανοιχτό μυαλό, και με πλήρη συνείδηση ότι το μέλλον ανήκει πάντα σε εκείνουν που με θάρρος και όραμα αμφισβητούν το κατεστημένο της εποχής τους. Σήμερα, πενήντα τρία χρόνια μετά την επίσημη ίδρυση των δικαιωμάτων του ανθρώπου, ήρθε ο καιρός να προχωρήσουμε ένα βήμα παραπέρα.
Οι διαφορές μεταξύ του homo sapiens και των υπόλοιπων μορφών ζωής μπορεί να είναι πολλές, όμως η εξελικτική θεωρία και η ηθολογία μας διδάσκουν ότι έχουμε, σε ένα βασικό επίπεδο, και πολλές ομοιότητες. Γενετικά σχεδόν αδιαχώριστα από τους πλησιέστερους συγγενείς τους που είναι τα πρωτεύοντα, τα ανθρώπινα όντα δεν είναι το αποκορύφωμα της εξέλιξης, αλλά μια μικρή παραφυάδα στο τεράστιο δέντρο της.
Επιστήμη και λειτουργία
Η επιστήμη, όσο και η εμπειρία, μας διδάσκουν ότι δεν είναι πλέον δυνατό να θεωρούμε ότι τα ζώα είναι απλές μηχανές, ή ότι καθοδηγούνται από ένστικτο και αντανακλαστικά. Αντίθετα, μπορούν να εξελίσσονται όταν είναι ελεύθερα ή να μαραζώνουν σε συνθήκες αιχμαλωσίας και καταπίεσης, όπως ακριβώς και οι άνθρπωποι. Δεν μπορούμε πλέον να αναζητούμε καταφύγιο στην άγνοιά μας ή στην ελλιπή γνώση μας.
Τα ζώα μπορεί να μην είναι σε θέση να εκφράζουν τα συμφέροντά τους και τις ανάγκες τους στη γλώσσα μας, ή να διεκδικούν τα δικαιώματά τους, όμως η ύπαρξη των συμφερόντων τους είναι αδιαμφισβήτητη.
Όλα τα ζώα προσπαθούν να προστατεύσουν τη ζωή τους, να διατηρήσουν την ελευθερία τους, να αναζητούν εκείνο που τους δίνει χαρά και να αποφεύγουν εκείνο που τους προκαλεί δυσαρέσκεια ή πόνο – με λίγα λόγια να ζουν τη ζωή τους σύμφωνα με τους δικούς τους νόμους. Εάν λοιπόν τα ζώα υποφέρουν και επιδιώκουν να προστατεύσουν τη ζωή τους και να αναζητούν την ελευθερία τους όπως και εμείς, τότε με ποιά λογική εμείς συνεχίζουμε να τους τα στερούμε όλα αυτά;
Υποστηρίζεται ότι τα ζώα δεν μπορούν να γίνουν αποδέκτες δικαιωμάτων επειδή δεν διαθέτουν τη δική μας ευφυΐα και νόηση, τους δικούς μας συναισθηματικούς δεσμούς ή το δικό μας αίσθημα ηθικής, και επιπλέον, επειδή δεν μπορούν να φέρουν τις ευθύνες που υπέχουν τα μέλη μιας ανθρώπινης κοινωνίας.
Όχι, είναι γεγονός ότι ένας πίθηκος δεν διαθέτει ανθρώπινη νόηση ή ότι οι μπεκάτσες δεν έχουν το ανθρώπινο αίσθημα της ηθικής. Όλα όμως τα είδη ζώων έχουν τη δική τους ευφυΐα, τους δικούς τους συναισθηματικούς δεσμούς και τη δική τους ηθική και νόμους βάσει των οποίων δομούν τις δικές τους κοινωνίες.
Αλλά ακόμα κι αν τα παραπάνω κριτήρια αποτελούσαν την αξιολογική βάση για τον αποκλεισμό ενός ατόμου ή μιας ομάδας από την έννοια του δικαιώματος, τότε δεν θα αποκλείαμε μόνο τα ζώα, αλλά και τουλάχιστον το μισό πληθυσμό της γης.
Πολλοί ανθρώπινα όντα επίσης δεν διαθέτουν αυτές οι ιδιότητες, όπως, για παράδειγμα, τα πολύ μικρά παιδιά ή τα άτομα που πάσχουν από νοητική στέρηση. Όμως ακριβώς γι’αυτό το λόγο (αδυναμία, ανικανότητα κλπ), έχουμε ορθώς αναγνωρίζει ότι αυτές οι κατηγορίες πληθυσμού δεν αξίζουν λιγότερη προστασία, αλλά πολύ περισσότερη.
Οφείλουμε ιδιαίτερη ευθύνη σε εκείνα τα άτομα που είναι σε θέση να καρπωθούν τα πλεονεκτήματα της πλήρους συμμετοχής τους στην ανθρώπινη κοινωνία, και τα οποία δεν είναι σε θέση να υπερασπιστούν τα συμφέροντά τους με αποτελεσματικό τρόπο. Η εφαρμογή αντίθετων αρχών σ’ αυτή την περίπτωση ισοδυναμεί με αδικαιολόγητη διάκριση και αποτελεί καταφανή αδικία.
