Αυθαίρετα κριτήρια
Εν ολίγοις, τίποτε δεν αποδεικνύει ότι τα παραπάνω ανθρωποκεντρικά και αυθαίρετα κριτήρια (ανθρώπινη λογική, ανθρώπινη ηθική, ανθρώπινα συναισθήματα κλπ) θα πρέπει να αποτελούν το έρεισμα για την άρνηση της προστασίας των ζώων από την εκμετάλλευση ή τον πόνο.
Ο βασικός λόγος όμως που μας εμποδίζει να παραχωρήσουμε δικαιώματα στα ζώα δεν είναι η διαφορά τους από εμάς. Αυτή είναι η δικαιολογία και η εκλογίκευση που επικαλούμαστε προκειμένου να τα σκλαβώσουμε και να τα απομυζήσουμε.
Ο λόγος είναι ότι η αποδοχή των δικαιωμάτων τους απειλεί την κακώς εννοουμένη ελευθερία μας να τα εκμεταλλευόμαστε.
Τα δικαιώματα των ανθρώπων αποκτήθηκαν εις βάρος των προνομίων των πλουσίων και των ισχυρών, και παρά την αντίστασή τους.
Η πηγή της αντίστασης σ’ αυτή τη χειραφέτηση των ζώων δεν βασίζεται στη λογική ή τη δικαιοσύνη, αλλά σε μια ψευδή έννοια της ανθρώπινης ιδιοτέλειας.
Πράγματι, τα δικαιώματα των ζώων απειλούν την ελευθερία των ανθρώπων για να τα χρησιμοποιούν κατά το δοκούν, ή για τους δικούς τους σκοπούς. Έτσι, τα επιχειρήματα κατά των δικαιωμάτων των ζώων υποχωρούν μπροστά στη λογική αλλά και στην ηθική, διότι αποτελούν την «οπισθοφυλακή» μιας χαμένης και απατηλής φιλοσοφίας.
Το πρόσχημα ότι η ανθρώπινη ζωή υφίσταται χωριστά από τη ζωή όλων των άλλων πλασμάτων που ζουν στον πλανήτη μας δεν είναι πλέον βιώσιμη. Η εξελικτική θεωρία δεν μας διδάσκει αλαζονεία, αλλά ταπεινότητα, και η μεγαλύτερη τρέλα του τεχνολογικού μας αιώνα ενισχύει το δίδαγμα ότι ο φυσικός κόσμος δεν είναι ούτε ιδιοκτησία μας, ούτε υπηρέτης μας. Κατ’αναλογία, το πρόσχημα ότι ο αποκλεισμός των άλλων όντων από τις αρχές της συμπόνιας και της δικαιοσύνης μπορεί να δικαιολογηθεί από την ιδιότητά μας ως το κυρίαρχο είδος είναι αβάσιμο. Η εξουσία δεν είναι πλέον το μέτρο της ηθικής αξίας. Αυτό είναι το δίδαγμα της εποχής μας.
Στην παράδοση του Διαφωτισμού
Ακριβώς όπως οι συντάκτες της Οικουμενικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ενήργησαν τόσο βάσει της μακράς φιλοσοφικής παράδοσης του Διαφωτισμού, όσο και από αντίδραση προς τα τρομερά γεγονότα του πρώτου μέρους του 20ού αιώνα, έτσι και οι συντάκτες της Διακήρυξης των Δικαιωμάτων των Ζώων εμπνεύστηκαν τόσο από την ανθρωπιστική φιλοσοφική παράδοση, όσο και από την πρωτοφανή φύση και την έκταση της εκμετάλλευσης των ζώων από τα τέλη του 20ού αιώνα έως τις μέρες μας.
Η βιομηχανοποίηση της κτηνοτροφίας και της αγροτικής καλλιέργειας, η καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος και η εισαγωγή νέων επιστημονικών μεθόδων, όπως η κλωνοποίηση και η ξενομεταμόσχευση βασίζονται στην κακοποίηση και εκμετάλλευση των ζώων που ήταν αδιανόητη πριν από μισό αιώνα. Η αναγνώριση της αρχής των δικαιωμάτων των ανθρώπων και των ζώων έχουν κοινή ρίζα σε παγκόσμια κλίμακα και αποτελεί μια ηθική πρόκληση που δεν μπορεί πλέον να αγνοηθεί, και η οποία, πιστεύουμε, θα καθορίσει και την πρόοδο της ηθικής, και, κατά συνέπεια, τον πολιτισμό του επόμενου αιώνα.
Η νέα πρόκληση
Η πρόκληση που αντιμετωπίζει σήμερα η ανθρώπινη κοινωνία είναι να επαναπροσδιορίσουμε τη σχέση μας με τα ζώα ώστε η αναγνώριση και η προστασία των δικαιωμάτων τους να αποτελέσει ένα βαρόμετρο για το επίπεδο του πολιτισμού μας, όπως είναι και η αναγνώριση και η προστασία των δικαιωμάτων των ανθρώπων.
Οι γενιές αυτού του αιώνα είναι βέβαιο ότι θα ακολουθήσουν το μονοπάτι των προηγούμενων γενιών και αυτός ο αιώνας θα περάσει στην ιστορία ως ο αιώνας της ηθικής και της προόδου.
Μάριζα Χριστοδούλου
