«‘‘Είστε η Αριστερά των σαλονιών’’, είχε απευθύνει προσωπικά στον Λεωνίδα Κύρκο από το βήμα της Βουλής ο Ανδρέας Παπανδρέου. Πρέπει να ήταν στα τέλη της δεκαετίας του 1970, τότε που το ΠαΣοΚ οργάνωνε το ‘‘ραντεβού με την ιστορία’’, αυτό που είχε χάσει η ελληνική Αριστερά κατά τη δεκαετία του 1940. Δέκα χρόνια αργότερα, το 1989, η αριστερά των σαλονιών και των εργοστασίων έστελνε τον Ανδρέα Παπανδρέου στο Ειδικό Δικαστήριο. Δεν ήταν η εκδίκηση του Λεωνίδα Κύρκου, στο Εκτελεστικό Γραφείο της ΕΑΡ είχε ψηφίσει λευκό όταν τέθηκε θέμα να αποφασίσουμε αν ήμασταν υπέρ της παραπομπής ή όχι.
Ήταν η εκδίκηση της ιστορίας: το ΠαΣοΚ των σκανδάλων του 1989 δεν θύμιζε σε τίποτα το αντικαπιταλιστικό, αντιιμπεριαλιστικό, αντιευρωπαϊκό κόμμα, που το 1981 δεν είχε επιτρέψει στον Κώστα Σημίτη να είναι υποψήφιος βουλευτής επειδή είχε γράψει κείμενο υπέρ της ‘‘Ευρώπης των Λαών’’. Κατά την πρώιμη μεταπολιτευτική περίοδο έπρεπε κανείς να είναι υπέρ του Καντάφι, του Χουσεΐν και του Ασάντ (πατέρα του νυν) για να είναι ‘‘αριστερός’’. Το ΠΑΣΟΚ δεν ήθελε να ακούσει καν για σοσιαλδημοκρατία και αντιμετώπιζε περιφρονητικά τη Σοσιαλιστική Διεθνή, της οποίας προεδρεύει σήμερα ο Γιώργος Παπανδρέου.
Ο Λεωνίδας Κύρκος αρνήθηκε να είναι τέτοιος ‘‘αριστερός’’: Παραμένοντας ‘‘κομμουνιστής’’, χαρακτηρισμός που για αυτόν ήταν περισσότερο ηθικός παρά πολιτικός, ήταν ευρωπαϊστής και μεταρρυθμιστής», σημειώνει σε άρθρο του στο «Βήμα», αποχαιρετώντας τον ιστορικό ηγέτη της δημοκρατικής Αριστεράς (γιατί, ας μην το ξεχνάμε, υπάρχει -ειδικότερα στην Ελλάδα κυριαρχεί διά του ΚΚΕ- και ολοκληρωτική Αριστερά), ο καθηγητής του Παντείου (και επί σειρά ετών σύντροφος του Λεωνίδα Κύρκου στην ΕΑΡ), Δήμητρης Ψυχογιός.
Ο Λεωνίδας Κύρκος έδωσε πολλές και σκληρές μάχες για τη δημοκρατία, έβαλε το δικό του λιθαράκι στον εκδημοκρατισμό της ελληνικής κοινωνίας, τον ενταφιασμό του εμφυλιοπολεμικού κλίματος, που πάμπολλους ευνόησε στενά κομματικά, πλην όμως καθήλωσε κοινωνικά και οικονομικά τη χώρα.
Συνέβαλε καθοριστικάστο «διαζύγιο» ισχυρής μερίδας της Αριστεράς, από τον εγγενή ολοκληρωτισμό του λενινιστικού – σταλινικού οικοδομήματος, αυτού που ακόμη και τώρα «προσκυνά» το «ασυμβίβαστο» ΚΚΕ. Επιχείρησε να συμβάλλει, μαζί με τον ιστορικό ηγέτη του ΚΚΕ, Χαρίλαο Φλωράκη, στην ανασύνθεση, μιας μεγάλης πλουραλιστικής Αριστεράς,
με τον ενιαίο Συνασπισμό του 1989, αλλά το εγχείρημα δεν μακροημέρευσε, καθώς η κατάρρευση του «υπαρκτού» πανικόβαλε το ΚΚΕ και το οδήγησε σε «αναδίπλωση».
«Είδε» εγκαίρως τα αδιέξοδα της κομμουνιστικής ουτοπίας στην πράξη, ακολούθησε το ευρωκομμουνιστικό ρεύμα, αλλά το βάρος του εμφυλιοπολεμικού θυμικού στην αριστερή λαϊκή συνείδηση δεν επέτρεψε ούτε στο ΚΚΕ Εσωτερικού πρώτα, ούτε στη μετέπειτα ΕΑΡ, που το διαδέχθηκε, να αποκτήσουν αξιόλογη εκλογική επιρροή. Ο «χώρος» ήταν «δύσκολος», για όσους αρκούνταν (και είναι η πλειονότητα) σε λογικές «άσπρου – μαύρου» στην κομματική αντιπαράθεση και κολακεύονταν ως εσαεί «αδικημένοι» και «κυρίαρχος λαός», στις ευρύτατα διαδεδομένες ασκήσεις πολιτικάντικης ετοιμότητας.
Ο περιώνυμος «απλός λαός» της Αριστεράς, μια χαρά «βολευόταν» με το μύθο της Εθνικής Αντίστασης που του πρόσφερε αφειδώς το ΚΚΕ, αλλά και τα «ανταλλάγματα» διά της αποκατάστασης, που με περίσσεια άνεση πρόσφερε το ΠΑΣΟΚ, κυρίως με τις συντάξεις των αγωνιστών της Εθνικής Αντίστασης και το «άνοιγμα» του δημόσιου τομέα στα παιδιά και τα εγγόνια των κατά τη Δεξιά «μιασμάτων».
Ο ηγέτης του «δεύτερου σε προτιμήσεις κόμματος όλων των Ελλήνων», όπως χαριτολογώντας αποκαλούνταν στη δεκαετία του 1980 το ΚΚΕ εσωτερικού – ΕΑΡ, έφυγε, αφήνοντας σπουδαία παρακαταθήκη: Ο αγώνας για δημοκρατία και ελευθερία δεν τελειώνει ποτέ και, κυρίως, δεν έχει ταμπού, «θέσφατα» και «ιερατεία»…
Μαρία Ζαρίφη
