Η ιστορική μνήμη είναι ένα από τα πιο πολύτιμα εφόδια, αν κάποιος θέλει να καταλαβαίνει αλλά και να προβλέπει τις εξελίξεις. Κι αυτό επειδή η Ιστορία επαναλαμβάνεται πολύ συχνά, και όχι πάντοτε ως φάρσα…
Στην περίπτωση της Γιουγκοσλαβίας, από την εθελοντική συμμετοχή όλων των λαών της στην ίδρυση του 1918 μέχρι την «έξωθεν προγραμματισθείσα» διάλυσή της από το 1991 και εντεύθεν, αυτός ο κανόνας ισχύει στο πολλαπλάσιο! Με αποκλειστική ευθύνη των δυτικών χωρών (Γερμανία, ΗΠΑ, Βρετανία, Αυστρία, αλλά και όλων ανεξαιρέτως των υπολοίπων), καταστράφηκε ένα από τα πιο επιτυχημένα πολυεθνικά κράτη και οι πολίτες του οδηγήθηκαν σ' έναν φρικτό εμφύλιο σπαραγμό.
Οι σημερινοί φιλοδυτικοί ηγέτες της Σερβίας, που «κατάφεραν» να αποσπάσουν την εξουσία με χίλιες δυο ταχυδακτυλουργίες, προσπαθούν να σβήσουν την πραγματικότητα και να «εντάξουν» τη δύστυχη Σερβία στον φορέα που την κατέστρεψε, τη βομβάρδισε και τη σπίλωσε ηθικά, σ' έναν πρωτοφανή πόλεμο λάσπης!
Πώς αντιδρούν οι πολίτες της Σερβίας σήμερα; Χρειάζεται… ψυχολόγος (όχι, πάντως ο Κάραζιτς!), για να αναλυθούν τα συναισθήματά τους! Αισθάνονται ταπεινωμένοι και αδικημένοι, ενώ αναζητούν ακόμη τα πραγματικά αίτια της μεγάλης τους περιπέτειας. Από την άλλη μεριά, θέλουν όσο τίποτε άλλο να «ξεχάσουν» το παρελθόν και να ζήσουν μια πιο «φυσιολογική» ζωή. Η πλειοψηφία αναμένει αυτή την «ομαλοποίηση», με την ένταξη στην Ε.Ε. Κι όμως, πάλι η πλειοψηφία εκφράζει μεγάλο σκεπτικισμό για την επίτευξη αυτού του στόχου!
Είχαμε την ευκαιρία να μιλήσουμε με τρία κορίτσια από το Βελιγράδι, που βρέθηκαν (μετά πολλών κόπων και βασάνων!!!) στην Ελλάδα για λίγες μέρες. Βλεπετε, μπορεί η χώρα μας να φιλοξενεί πάνω από 1 εκατομμύριο αλλοδαπούς εργαζόμενους απ' όλα τα μήκη και τα πλάτη της υφηλίου (με πρώτη και καλύτερη την Αλβανία…), αλλά για έναν Σέρβο η βίζα αποτελεί συνήθως μακρινό όνειρο!
Η Ντράγκανα, η Σάρα και η Μάσα έζησαν από πρώτο χέρι τους βομβαρδισμούς του 1999, και μάλιστα στην τελευταία τάξη του Λυκείου! Οι περιγραφές τους αποκαλύπτουν τον σουρεαλισμό της δυτικής εγκληματικής παρέμβασης και τη σύγχυσή τους για το μέλλον. Σκηνές της δραματικής τους καθημερινότητας, που για τα κορίτσια της αντίστοιχης ηλικίας στη χώρα μας φαντάζουν σαν… ταινία του Σπίλμπεργκ.
Η ΑΜΑΡΥΣΙΑ συμπαραστάθηκε στον διωκόμενο σερβικό λαό, τόσο στη διάρκεια των βομβαρδισμών όσο και μέχρι σήμερα. ∆εκάδες σελίδες αφιερώσαμε για την υπεράσπισή του. Ποιος δεν θυμάται τη συγκλονιστική συνέντευξη της Λάλας Στάνκοβιτς, της δημοσιογράφου από την επίσης βομβαρδισμένη Νις; Πριν από τις τελευταίες εκλογές, ο υπεύθυνος της σελίδας των διεθνών μας ειδήσεων παραχώρησε συνέντευξη στο κρατικό κανάλι της σερβικής κρατικής τηλεόρασης! ΄Οταν (και εάν…) φτάσει στα χέρια μας η βιντεοσκόπηση, θα παραθέσουμε τμήματά της. Η σημερινή αποκαλυπτική κουβέντα με τα κορίτσια απ' το Βελιγράδι, όμως, έχει μια ξεχωριστή σημασία: επιτρέπει στον αναγνώστη να αισθανθεί τη σκληρότητα της δυτικής παρέμβασης, ειδικά για τις τρυφερές ηλικίες των παιδιών και των εφήβων.
Σας αφήνουμε να διαβάσετε με προσοχή τα όσα λένε οι τρεις φίλες και ας ευχηθούμε μαζί να βρει σύντομα το δρόμο του ο περήφανος λαός της Σερβίας!
Μετά τον σχηματισμό φιλοδυτικής κυβέρνησης στη Σερβία, έστω και με τον τρόπο που έγινε, παραδόθηκε ο Κάραζιτς στο αντισερβικό δικαστήριο της Χάγης. Πιστεύετε ότι τώρα θα «ομαλοποιηθεί» η ζωή στη χώρα σας;
Ντράγκανα: Ποτέ δεν θα «ομαλοποιηθεί» η ζωή στη χώρα μας! Με τόσες χαμένες πατρίδες και χιλιάδες πρόσφυγες, με τόσες μνήμες…
Ήμουν 18 χρόνων τον Μάρτη του 1999. Ένα χρόνο πριν, άκουγα συζητήσεις για βομβαρδισμούς, αλλά κανείς δεν το πίστευε. Φυσικά είχαμε τις δραματικές εμπειρίες από τον πόλεμο στη Βοσνία, αλλά αυτά δεν συνέβαιναν στην ίδια τη χώρα μας. Η οικονομική κατάσταση, λόγω του εμπάργκο, ήταν ήδη δύσκολη. Όταν τέλειωσε ο πόλεμος στη Βοσνία, πιστέψαμε ότι θα καλυτερέψει η κατάσταση. Μετά ήρθε το Κόσοβο, η πίεση της ∆ύσης στο Ραμπουγιέ, αλλά και πάλι δεν πιστέψαμε ότι η κατάσταση θα έφτανε σε τέτοιο σημείο.
Γύριζα από το σχολείο, μια μέρα του Μάρτη του 1999, όταν η μητέρα μου μίλησε για την πιθανότητα επίθεσης των Αμερικανών. Λίγο αργότερα ακούστηκαν για πρώτη φορά οι αντιαεροπορικές σειρήνες! ∆εν το πιστεύαμε! Όταν έπεσαν οι πρώτες βόμβες, πάλι νομίσαμε ότι θα ήταν κάτι προσωρινό. Μετά τις πρώτες μέρες, καταλάβαμε ότι οι βομβαρδισμοί θα κρατούσαν. Η τηλεόραση άρχισε να δείχνει εικόνες από βομβαρδισμένους «στόχους» και τότε ήταν που νιώσαμε την τραγική πραγματικότητα!
Υπήρχε διαφοροποίηση, ως προς την απόσταση και την ένταση των βομβαρδισμών;
Ντράγκανα: Στην αρχή χτυπούσαν κάποιους, υποτίθεται, στρατιωτικούς στόχους, στην περιφέρεια του Βελιγραδίου. Σιγά σιγά, οι βομβαρδισμοί πλησίαζαν το κέντρο. Είδαμε τις πρώτες φωτιές κοντά μας και ήταν η πρώτη φορά που φοβήθηκα.
Πώς αντιδρούσε ο κόσμος;
Ντράγκανα: Στην αρχή υπήρχε σοκ, σαστιμάρα και οργή. Μετά την πρώτη βδομάδα, ο κόσμος άρχισε να συνηθίζει. Εγώ ήμουν στην τελευταία τάξη του Λυκείου και ετοιμαζόμουν για το Πανεπιστήμιο. Μετά από δύο βδομάδες ξαναρχίσαμε το σχολείο! Με πιο περιορισμένο πρόγραμμα, αλλά συνεχίζαμε! Οι βομβαρδισμοί άρχιζαν συνήθως μετά τις 8 το βράδυ, οπότε όλοι προσπαθούσαν να βρίσκονται στα σπίτια τους, όταν θα άρχιζε το «πάρτι»…
Στο μεταξύ, μαθαίνατε τα νέα από την τηλεόραση;
Σάρα: Βλέπαμε τα δικά μας κανάλια, αλλά και το CNN και το SKY. Το βράδυ που ξεκίνησαν οι βομβαρδισμοί βλέπαμε στο SKY όλες τις λεπτομέρειες, τις προετοιμασίες, στο Αβιάνο της Ιταλίας! Ο πατέρας μου εργάζεται σε θέατρο και είχε παράσταση στις 8 το βράδυ. Ξεκίνησε κανονικά για τη δουλειά του, οι θεατές ήταν στην αίθουσα. Ένας ηθοποιός βγήκε στη σκηνή και τους είπε: «Λόγω της κατάστασης που επικρατεί, είναι καλύτερα να αναβληθεί η παράσταση». Οι θεατές νόμιζαν ότι ήταν μέρος της παράστασης κι άρχισαν να γελούν…
Εσύ, πώς θυμάσαι αυτή την πρώτη νύχτα;
Σάρα: Μένω κοντά στο κέντρο και είχαν ήδη προετοιμάσει τα καταφύγια. Έβλεπα ανθρώπους να αγοράζουν τρόφιμα για απόθεμα, αλλά και πάλι δεν πίστευα ότι θα γινόταν. Τα καταφύγια υπήρχαν, αλλά είναι φυσικό ότι δεν είχαν ξαναχρησιμοποιηθεί και πολλά είχαν μετατραπεί σε αποθήκες! Όταν άρχισε το πανηγύρι, τρέξαμε στα καταφύγια και σιγά σιγά τα καθαρίσαμε και τα οργανώσαμε.
Ντράγκανα: Στο δικό μας καταφύγιο, ένας γείτονας είχε βάλει προϊόντα από γυαλί, που ήταν η δουλειά του! Στην αρχή έσπαγαν και δημιουργούσαν άσχημη διάθεση στον κόσμο. Αλλά, μετά τις πρώτες μέρες, έμενα σπίτι. ∆εν μπορούσα να πάρω και το σκυλάκι μου μαζί μου…
Μένω στον πρώτο όροφο. Όσοι έμεναν ψηλά, προτιμούσαν να έρχονται σε μας, αισθάνονταν μεγαλύτερη ασφάλεια. Έτσι, μερικές βραδιές έμεναν 3-4 φίλες μου στο δωμάτιό μου!
Είχατε και προσωπικές εμπειρίες με θύματα;
Ντράγκανα: Ο πατέρας μου συμμετείχε στις ομάδες διάσωσης, σε σημεία που καταστράφηκαν, όπως το κεντρικό κτήριο της τηλεόρασης. Μου μίλησε για φρικτές σκηνές, για νεκρούς και τραυματίες.
Ξέρατε γιατί σας βομβάρδιζαν;
Ντράγκανα: Παρακολουθούσαμε τις εξελίξεις, αλλά όταν βλέπαμε τις δικαιολογίες του SKY, μας έπιανε οργή! Καταλαβαίναμε ότι τους ήταν απαραίτητα τα ψέματα, για να δικαιολογήσουν αυτό που έκαναν…
Βέβαια, όλα άρχισαν στις αρχές του '90. Τα καλοκαίρια πηγαίναμε πάντα για διακοπές στην Κροατία. Όταν ο πατέρας μου είπε ότι «φέτος δεν θα πάμε», στενοχωρήθηκα πολύ. Ήμουν μόλις 10 χρονών και δεν μπορούσα να καταλάβω γιατί δεν θα πηγαίναμε στην αγαπημένη μου θάλασσα!
Πιστεύετε ότι ο λαός της Σερβίας θα ξεχάσει ποτέ αυτά που έκανε η ∆ύση εναντίον του;
Ντράγκανα: Είναι αδύνατον! Ο κόσμος δεν υπέφερε μόνο στη διάρκεια των βομβαρδισμών, αλλά και λόγω του οικονομικού εμπάργκο. Αλλά και το ότι μας έκαναν το «μαύρο πρόβατο» της Ευρώπης, χωρίς να φταίμε. Όμως ο κόσμος κουράστηκε. Το μόνο που θέλει είναι μια φυσιολογική ζωή. Όλοι ελπίζουν ότι θα γίνει καλύτερη η ζωή τους, αλλά δεν είναι καθόλου σίγουροι. Κουράστηκαν πολύ και απογοητεύτηκαν απ' όλους. Ούτε καν τις πολιτικές συζητήσεις δεν θέλουν πια…
Σάρα: Μπορεί να μη θέλουμε να θυμόμαστε, αλλά αποκλείεται να ξεχάσουμε…
Πώς βλέπετε τις σχέσεις με τις άλλες πρώην αδελφές δημοκρατίες;
Μάσα: ∆εν ήξερα καν ότι ήμουν Σέρβα! Το έμαθα όταν κάποια παιδιά απ' την Κροατία μού πέταξαν πέτρες! Ήταν πολύ άσχημη εμπειρία. Η θεία μου είναι από την Κροατία, η άλλη μου θεία έχει παντρευτεί Κοσοβάρο και μένει στην Πρίστινα! Όταν τα καταφέρνουμε να βρεθούμε μαζί, κανείς δεν μιλάει για το παρελθόν.
Ξέρω την ιστορία της Σερβίας. Αλλά όταν άνοιξα ένα βιβλίο απ' την Οξφόρδη, τότε διάβασα μια Ιστορία που δεν υπάρχει! Οι άνθρωποι ξέχασαν όλες τις κοινές εμπειρίες και θέλουν να τα αφήσουν όλα πίσω τους.
Την τελευταία φορά που είδα τη θεία μου απ' το Κόσοβο ήταν το 1996! Είναι πολύ άσχημο. Έχω βαρεθεί απ' όλα αυτά. Λέω μόνο: Αφήστε μας να ζήσουμε! Θα δούμε πώς θα πάει τώρα, που θα είμαστε στην Ε.Ε. Αν πρέπει να το κάνουμε, ας το κάνουμε!
Σάρα: Το περίεργο είναι ότι τώρα αρχίζουν όλοι να θυμούνται πόσο καλά περνάγαμε όλοι μαζί! Αλλά δεν υπάρχει πια χώρος στην καρδιά μας για συναισθηματισμούς. Βλέπουμε συμπατριώτες μας στο Κόσοβο να ζουν μόνο με τα απολύτως απαραίτητα, αλλά εμείς πρέπει να δούμε τη δική μας καθημερινότητα…
Έχετε αισιοδοξία για το μέλλον;
Ντράγκανα: Με το πτυχίο που έχω, μάλλον θα είμαι ιδανική για να μαζεύω πορτοκάλια στην Ελλάδα! Αλλά, για να μιλήσω σοβαρά, δεν πιστεύω ότι η ζωή μας μπορεί να βελτιωθεί τόσο γρήγορα. Η Ευρώπη μάς στέρησε 20 χρόνια από τη φυσιολογική μας εξέλιξη, αλλά κατέστρεψε και τις υποδομές μας. Αμφιβάλλω αν μπορεί να κάνει κάτι για να μας ξεπληρώσει το κακό…
Χρήστος Φωτιάδης
