Μνήμες, Απολογίες, Απολογισμοί
Με την παρουσία μου για 45 (!) χρόνια στον χώρο του Σχολικού Συγκροτήματος επί της Λεωφόρου Κηφισιάς με τη μαθητική ιδιότητα, άλλοτε, και την ιδιότητα της μάχιμης εκπαιδευτικού, αργότερα, επιθυμώ να μοιραστώ αναμνήσεις και εμπειρίες που είχα την ευλογία να σημαδέψουν τη ζωή και τη μνήμη μου.
Το κτίριο και η ιστορία του
Η απόφαση για δημιουργία Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης – Γυμνασίου στα βόρεια προάστια συνέβη επί υπουργού Παιδείας Ιωάννου Τσιριμώκου το 1925 και το Μαρούσι προτιμήθηκε ως τοποθεσία να κτισθούν σχολικά κτήρια, από την Κηφισιά, λόγω της καταλληλότερης τοποθεσίας και για το γεγονός ότι ήταν προσφορότερη επικοινωνία με το κέντρο της Αθήνας.
Το σχολικό συγκρότημα χτίστηκε το 1928. Περιλάμβανε δύο κτίρια Δημοτικών Σχολείων με τα προαύλιά τους, βοηθητικούς χώρους για τη στέγαση του επιστάτη. Υπαίθριες βρύσες, τουαλέτες για τους μαθητές και χώρους όπου τα Σαββατοκύριακα θα φιλοξενούσαν δράσεις ομάδων και συλλόγων. Το εμβληματικό κτίριο του Γυμνασίου Αμαρουσίου, όπως ονομαζόταν, κτισμένο στο σύνολό του από πέτρα 90 x 90 cm επέτρεπε στο κτίριο να είναι δροσερό το καλοκαίρι και να μην κρυώνει εύκολα τον χειμώνα. Το σχολικό αυτό κτίριο, εκτός από τους χώρους που αναφέραμε και στα άλλα κτίρια, διέθετε επιπλέον ένα μεγάλο υπόστεγο – γυμναστήριο στη μεσοτοιχία με τα Δημοτικά και διέθετε όλα τα απαραίτητα όργανα για τα μάθημα της Φυσικής Αγωγής, όσα τότε ήταν κατάλληλα – πολύζυγα, μονόζυγα, εφαλτήρια, στρώματα, λάστιχα· αλλά και στο προαύλιό του υπήρχαν φιλέ του βόλεϊ και μπασκέττες για τα ομαδικά αθλήματα αλλά και σκάμμα για την άθληση του στίβου. Ένα προαύλιο πρότυπο, μοναδικής αισθητικής και ακόμα και σήμερα με τις αναβαθμίσεις που κατά καιρούς έχει δεχθεί, κάλυπτε και καλύπτει τις ανάγκες και το πιο απαιτητικού μαθητή.
Φωτισμένοι δάσκαλοι
Στα σχολικά αυτά τα κτίρια θήτευσαν φωτισμένοι δάσκαλοι και καθηγητές, αυστηροί στο ήθος, εγκρατείς στη συμπεριφορά τους, ταπεινοί, όπως άλλωστε και η κοινωνία του Αμαρουσίου κατά τις δεκαετίες ’50, ’60, ’70. Έσκυβαν με αγάπη πάνω από τους μαθητές τους πάντα με σεβασμό στην τρυφερή ηλικία τους, με πλούσιο συναίσθημα.
Με τα λίγα εποπτικά ή αλλά μέσα της εποχής που διέθεταν, οργάνωναν τη διδασκαλία τους με υπευθυνότητα, μας μετέδιδαν τη γνώση, μας ενέπνεαν και διέγειραν το πατριωτικό μας συναίσθημα.
Προσωπικότητες διακεκριμένες στη μικρή, τότε, πόλη μας, επώνυμοι στην κοινωνία μας, έχαιραν σεβασμού και εκτίμησης.
Να θυμηθώ τους δασκάλους μας: Σχοινάς, Παπαδόπουλος, Αϊβαλιώτης, Γκότσης κι άλλοι. Αλλά και οι καθηγητές του Γυμνασίου ήσαν οι πνευματικοί ταγοί μας, μας οδήγησαν στον κόσμο της εξειδικευμένης γνώσης με υπομονή, ενθάρρυναν τις προσπάθειές μας, ήσαν διακριτικά δίπλα μας, μέντορες! Πολλά τα ονόματα που κρατώ στη μνήμη μου: Παπανίκος, Αλεξανδροπούλου, Παπά, Στασινοπούλου, Μελισσηνός, Δοϊτσίνης, Παπαοικονόμου, Καπετανάκου, Γάτου, Λαμπράκη, Παπαπαναγιώτου, Λάππα, Αναστασιάδης και τόσοι άλλοι.
Ιδιαίτερα θα σταθώ στον καθηγητή όλων των συμμαθητριών μου στην τάξη, τον κύριο Δημήτρη Μάσούρη. Καθηγητής μας από την Α’ τάξη του Γυμνασίου μέχρι και την τότε Ε’ τάξη στα φιλολογικά μαθήματα.
Δεν μας δίδαξε μόνο την αρχαιογνωσία, μας οδήγησε τα βήματα στη συστηματική μελέτη, μας δίδαξε αγάπη για το αντικείμενο, μας έδειξε τον δρόμο της αληθινής και σε βάθος γνώσης και κυρίως τον δρόμο του αυτοσεβασμού και της σοβαρότητας.
Προσωπικά ο άνθρωπος αυτός σημάδεψε, θα έλεγα, την πορεία μου ως φιλόλογου, αφού το παράδειγμά του ακολούθησα σε όλη την πορεία της καριέρας μου. Ήταν πάντα ένας φωτεινός φάρος για τις δυσκολίες μου. Να θυμηθώ εδώ τον Μέγα Αλέξανδρο τι είχε πει για τον δάσκαλό του Αριστοτέλη: «Στους γονείς μου οφείλω το ζην, στον δάσκαλο μου οφείλω το ΕΥ ΖΗΝ». Υποκλίνομαι ενώπιόν του ΠΑΝΤΑ…
Τα μαθήματα τότε στην τάξη είχαν κλίμα ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ.
Σεβασμός στον δάσκαλο, θαυμασμός στις ικανότητές του, πίστη στην αυθεντία του. Η ησυχία διεκόπτετο κατά τη διάρκεια μόνο για το απαραίτητο παιδαγωγικό διάλειμμα. Ακολουθούσε συστηματική μελέτη στο σπίτι, με εκτέλεση απαιτητικών εργασιών ερευνητικής διάστασης· την επομένη, η διαδραστική συμμετοχή μας στην παράδοση της επόμενης ενότητας είχε τον χαρακτήρα ΕΝΤΟΝΗΣ, ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΥΓΕΝΟΥΣ ΑΜΙΛΛΑΣ.
Το Γυμνάσιο αρχικά λειτουργούσε ως Γυμνάσιο Αμαρουσίου και κάλυπτε ανάγκες μαθητείας ακόμη κι από βορειότερες περιοχές. Με τη συγκοινωνία τότε Νο 27 Πειραιάς – Δροσιά έρχονταν μαθητές από το Μπογιάτι -σήμερα Άνοιξη- ή και τον Άγιο Στέφανο. Γι’ αυτό και υπάρχει η στάση λεωφορείων ακριβώς απ’ έξω και απέναντι στο Κτήμα Συγγρού.
Ανέκαθεν το Σχολείο μας, το χαρούμενο και πολύβουο μελίσσι, ήταν ΧΩΡΟΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΑΘΩΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΧΑΡΑΣ.
Το κτίριο του Γυμνασίου μας γνώρισε και κακές εποχές, αφού κατά τη γερμανική κατοχή επιτάχτηκε και μετατράπηκε σε Νοσοκομείο.
Όταν επαναλειτούργησε με την επάρκεια των χώρων που διέθετε, λειτούργησε έως το 1964 ως Μεικτό Σχολείο. Έπειτα χωρίστηκε σε ΑΡΡΕΝΩΝ και ΘΗΛΕΩΝ και όσο το σχέδιο πόλης επεκτεινόταν, δημιουργήθηκαν ανάγκες δημιουργίας και άλλων σχολικών μονάδων σε περιφερειακές περιοχές. Με τη μεταρρύθμιση Παπανούτσου θεσμοθετήθηκε η 9ετής εκπαίδευση ως υποχρεωτική και έτσι, αφού χωρίστηκε το Γυμνάσιο 3ετές και το Λύκειο 3ετές, οι χώροι δεν επαρκούσαν. Το 1972 πάνω από το υπόστεγο που έχουμε προαναφέρει, χτίστηκε το Γυμνάσιο με 9 αίθουσες και στο ισόγειο δημιουργήθηκε η αίθουσα πολλαπλών χρήσεων που φιλοξενεί έκτοτε σχολικές αλλά και εκδηλώσεις συλλόγων και φορέων.
Στις λιακάδες ακουγόταν στο προαύλιο δια βοής το αίτημα για «εκδρομή» και οι περίπατοι στο κτήμα Συγγρού είναι αξέχαστοι. Σήμερα, δυστυχώς, οι προγραμματισμένες εκπαιδευτικές εξορμήσεις αφαίρεσαν από τους μαθητές την έκπληξη όπως και το «αύριο έχουμε τα ίδια, γιατί πήγαμε εκδρομή».
Το Μαρούσι ήταν αραιοκατοικημένο – τα σπίτια ήταν μονοκατοικίες, ο χειμώνας δυνατός, το χιόνι πολύ· περπατώντας φτάναμε από όλα τα στενά στο σχολείο. Ο Δήμος διέθετε λιγοστά χρήματα, η θέρμανση ήταν ανύπαρκτη ή σπάνια!
Στις τάξεις σε θρανία ξύλινα οι μαθητές κάθονταν τρεις-τρεις, 40 ή 50 μαθητές στις τάξεις, τα παλαιά παράθυρα «έμπαζαν κρύο» διαρκώς και η αναπνοή μας έκανε άοκνη προσπάθεια να θαμπώνει τα παράθυρα…
Διαμαρτυρία καμιά, απαιτήσεις ελάχιστες, γιατί ήταν το ΣΧΟΛΕΙΟ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ ΜΑΣ.
Τόσο τα χρόνια που υπηρέτησα ως καθηγήτρια στο Γυμνάσιο και υποδιευθύντρια, όσο και στα χρόνια της θητείας μου ως διευθύντρια στο 1ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΜΑΡΟΥΣΙΟΥ, η καθημερινότητα κυλούσε ήρεμα με επίκεντρο το παιδαγωγικό έργο ολημερίς και ό,τι μικροπρόβλημα προέκυπτε πάντα βρισκόταν λύση με αγάπη και κατανόηση.
ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΗΤΑΝ ΓΙΑ ΜΕΝΑ ΜΙΑ ΧΑΡΑ ΜΕΓΑΛΗΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ.
Χαρούμενα ξεκινούσε η μέρα με πρωινή συγκέντρωση και προσευχή και παρά τα αυστηρά όρια και κανόνες που θέταμε ή τις ποινές για παραβατικές συμπεριφορές, η ημέρα τελείωνε πάλι με χαρά!
Το ανεκτίμητης αξίας Ιστορικό Αρχείο
Μια αξιοσημείωτη και σπουδαία δράση μας κατά τη θητεία μου στη διεύθυνση του Λυκείου αξίζει να αναφερθεί εδώ.
Καταφέραμε, με πολύ σεβασμό στην ιστορία του σχολείου και της πόλης μας, να ολοκληρώσουμε μια προσπάθεια – προσφορά στην κοινωνία του Αμαρουσίου, από την κοιτίδα της εκπαίδευσης των παιδιών της.
Βρήκαμε σκόρπια περίπου 60 βιβλία με ιστορικό αρχειακό περιεχόμενο από το 1890 που παρουσίαζαν αξιοσημείωτες αλλοιώσεις στο χαρτί, που με την πάροδο του χρόνου θα καταστρέφονταν ολοκληρωτικά.
Αποφασίσαμε να συντηρήσουμε αυτό το -ΜΟΝΑΔΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ- χτυπήσαμε πόρτες οργανισμών και ειδικών εργαστηρίων για τη συντήρηση αρχείων και καταλήξαμε σε συμφωνία με το ΤΕΙ (Τμήμα Συντήρησης Αρχείων και Έργων Τέχνης) υπό την εποπτεία του καθηγητή Γεωργίου Χούλη, όπου με το αντίτιμο των 40.000 € σε πρώτη φάση ανέλαβαν την περαίωση του έργου. Αφού αριθμήθηκαν οι τόμοι και υπογράφηκαν σχετικά πρωτόκολλα παράδοσης και παραλαβής, μετά την πάροδο ενός (1) χρόνου άρχισαν να έρχονται συντηρημένοι οι τόμοι. Κατά ομάδες περιεχομένου, είχαμε επιλέξει να διακρίνονται με ξεχωριστό χρώμα στο δέσιμό τους.
Όταν παραλάβαμε το έργο ολοκληρωμένο, με τη συμβολή της Σχολικής Επιτροπής του Λυκείου τότε, δια της προέδρου Παναγιώτας Μάλαμα και του Συλλόγου Γονέων δια του προέδρου, αείμνηστου Μιχάλη Μπάρλα, η συγκίνηση ήταν μεγάλη, αφού το έργο αυτό θα αποτελούσε ορόσημο μνήμης και σεβασμού στη μαθητιώσα νεολαία της πόλης μας.
Με τη συμπαράσταση του τότε υποδιευθυντή Γρηγόρη Κασσωτάκη και του καθηγητή, τότε, νυν υποδιευθυντή Γιώργο Φουρνάρη αποφασίσαμε να τοποθετήσουμε το αρχείο σε ειδική σιδερένια προθήκη με τζάμι αμμοβολής για λόγους αισθητικούς και ιδιαίτερης μεταχείρισης, το οποίο θα φιλοξενείτο στο γραφείο του διευθυντή για ασφάλεια και αποφυγή ενδεχόμενων βανδαλισμών.
Τα εγκαίνια έγιναν την 1η Νοεμβρίου 2010 παρόντος του τότε δημάρχου Γιώργου Πατούλη και με το κόψιμο της κορδέλας, το Ιστορικό Αρχείο παραδόθηκε στην κοινωνία και τους ερευνητές.
Δυστυχώς η μετακίνησή μου στο 1ο Λύκειο Πεύκης δεν μου επέτρεψε να αποτελειώσουμε το έργο! Αλλά και η διάδοχη διευθυντική θητεία δεν αξιολόγησε επαρκώς το εγχείρημα!
Στην προθήκη αυτή υπήρχαν «τα Άγια των Αγίων» για τους Μαρουσιώτες και στο εξής άρχισε να φιλοξενεί οτιδήποτε άλλο εκτός του περιεχομένου του Αρχείου.
Αλλοιώθηκε ο σκοπός της ύπαρξης -με πολλή λύπη ομιλώ- και καταργήθηκε το δικαίωμα της επισκεψιμότητας!
Σιγά – σιγά υποτιμήθηκε το έργο, ξεχάστηκε η προσπάθεια… και το Αρχείο δεν βρίσκεται πια εκεί που «προώριστο» να υπάρχει.
Οι διευθυντές έρχονται και παρέρχονται! Ο καθένας μπορεί να αφήσει το αποτύπωμά του με θετικό ή αρνητικό πρόσημο στην παιδαγωγική και διοικητική προσφορά· η κοινωνία και ο χρόνος θα αξιολογήσουν το έργο του! Όμως, όπου κι αν θητεύει κανείς, ΟΦΕΙΛΕΙ ΝΑ ΡΩΤΑ και να ΠΛΗΡΟΦΟΡΕΙΤΑΙ για την ιστορία του Σχολείου στο οποίο υπηρετεί.
Γιατί η ιστορία του εκατοντάχρονου Σχολείου μας, παραμένει ζωντανή μέσα από το έμψυχο υλικό και τις δράσεις του διαχρονικά, αλλά αυτή η ιστορία έχει καταγραφεί και στο Ιστορικό Αρχείο, που σιωπηλά κι αθόρυβα παραμένει ο αδιάψευστος μάρτυράς της.
Με πολλή συγκίνηση και χαρά χαιρετίζω, στο σημείο αυτό, την προσφορά στο Σχολείο των αδελφών Ζαγκλή (Χρήστου και Κωνσταντίνου) ενός μνημειακού έργου πραγματικά! Βιβλιοθήκη ολοτοίχεια σε κεντρική αίθουσα του Σχολείου που θα φιλοξενήσει πολύτιμα βιβλία, χρηστικά Αρχεία του Σχολείου, αναγνωστήριο για τους μαθητές. Εκεί, όπως ελπίζω, θα βρει και τη θέση του το Αναπαλαιωμένο Ιστορικό Αρχείο του Σχολείου, που τόσο έχει ταλαιπωρηθεί. Σπουδαία δωρεά στο Σχολείο, όπου τα δύο αδέλφια γαλουχήθηκαν και δέχθηκαν Παιδεία!
Οδηγός η μνήμη μας, χρέος μας η πρόοδος του Σχολείου στο διηνεκές
Με την ευκαιρία της «διαβόητης» Γιορτής του Σχολείου για τα 100 χρόνια του, θεωρώ πως όλοι εμείς… του παρελθόντος που αξιωνόμαστε να παρευρεθούμε και να γιορτάσουμε τα «γενέθλιά» του, έχουμε την ευλογία της μακροημέρευσης και την ευκαιρία της αναπόλησης και του απολογισμού…
Μνήμες άπειρες κατακλύζουν τη σκέψη μας και ακουμπούν σε πολλές 10ετίες πίσω, δένοντας τη ζωή μας με αυτόν τον σχολικό χώρο.
Μνήμες μαθητικών χρόνων, χρόνων αθωότητας, εφηβείας, αναζητήσεων, μνήμες για φιλίες που έγιναν τότε και διαρκούν στον χρόνο με καθαρότητα και αλήθεια, σχέσεις ζωής που δοκιμάστηκαν σε γεγονότα ευχάριστα ή δυσάρεστα, λυπηρά, αναπάντεχα και… άντεξαν!
Μνήμες από καρδιοχτύπια εξετάσεων, βαθμών προόδου, άμιλλας, προσπάθειας, αβεβαιότητας για το μέλλον αλλά και υπερήφανων επιτυχιών ζωτικής σημασίας.
Το Σχολείο μας, για όσους κάθισαν στα θρανία του και ανατράφηκαν μέσα σε αυτό λειτούργησε σαν εφαλτήριο πνευματικών προσδοκιών, που ο καθένας στο διάβα της ζωής του άνοιξε τον διασκελισμό του κατά τη δύναμή του.
Κατέκτησαν οι μαθητές του, άλλοι επώνυμοι και άλλοι ανώνυμοι, αθλητές του δρόμου της αρετής, άλλοτε υψηλές κορυφές ή χαμηλότερες, αναδείχτηκαν σε τομείς πνεύματος, γραμμάτων, τέχνης, καταξιώθηκαν ως πανεπιστημιακοί δάσκαλοι, ξεχώρισαν σε σπουδαίες διοικητικές θέσεις, έγιναν διακεκριμένοι επαγγελματίες, θήτευσαν σε υψηλόβαθμες θέσεις Ενόπλων Δυνάμεων, όπως και υπηρέτησαν την πόλη μας από τον δημαρχιακό θώκο.
Όλοι μα όλοι δεν λησμόνησαν τον χώρο που δέχτηκαν την πρώτη φλόγα στη σκέψη, πως η πνευματική τους ζωή ξεκίνησε στις γωνιές του εμβληματικού διαδρόμου του Σχολείου και του προαυλίου του…
Η συμβολή σ’ αυτή την πορεία των μαθητών καθορίστηκε από φωτισμένους δασκάλους που έδιναν κατευθύνσεις και παρακολουθούσαν τους μαθητές τους ν’ ανοίγουν τα φτερά τους και να πετούν ο καθένας το δικό του πέταγμα όπως το ονειρευόταν.
Μνήμες όμως που οδηγούν και στα ώριμα χρόνια μας. Μνήμες μάχιμης, πια, διδασκαλίας και υπηρεσίας, μνήμες προσφοράς στους μαθητές της πόλης μας με αίσθημα ευθύνης, αγάπης, χρέους.
Χρέος διαρκές στο να παραδώσουμε στην πόλη μας από αυτό το Σχολείο, άξιους πολίτες με ηθικά ερείσματα, αξίες, ιδανικά και βάσεις ισχυρές για τις επιλογές που θα έκανε ο καθένας.
Ένα σχολικό συγκρότημα που από το 2004 δεν έπαψε να αναβαθμίζεται. Άλλοτε με χορηγίες ευρωπαϊκών προγραμμάτων ή ειδικές παροχές του Οργανισμού Σχολικών Κτιρίων ή και του Δήμου Αμαρουσίου, στα πλαίσια κρατικών κονδυλίων για τα σχολικά κτίρια. Έτσι ανακαινίστηκε και εξοπλίστηκε με σύγχρονα όργανα το Εργαστήριο Φυσικών Επιστημών στον χώρο που οι παλαιοί το θυμούνται ως «Χημείο».
Εξοπλίστηκαν δεόντως και λειτουργούν για το μάθημα της Πληροφορικής 2 αίθουσες 18 και 15 θέσεων με υπερσύγχρονους υπολογιστές. Οι αίθουσες διδασκαλίας διαθέτουν πλέον διαδραστικούς πίνακες. Επιπλώθηκε αίθουσα με ειδικά σχεδιαστήρια για το μάθημα σχεδίου και της ανάγκης των μαθητών. Ομοιογενής είναι η επίπλωση δύο γραφείων καθηγητών και προμήθεια laptop και φωτοτυπικών μηχανημάτων για τις ανάγκες προετοιμασίας διδασκαλιών και εξετάσεων. Ανακαίνιση στις κτιριολογικές υποδομές (τουαλέτες μαθητών, προαύλιο, μέριμνα για ΑμεΑ). Η αρτιότητα των εγκαταστάσεων και ο εξοπλισμός επιτρέπει στο Σχολείο να φιλοξενεί πάσης φύσεως εξετάσεις ΑΣΕΠ, ειδικών μαθημάτων, ξένων γλωσσών κ.λπ.
Μνήμες από τη μακρόχρονη παρουσία μας σε αυτόν τον χώρο ανεξάντλητες, που έγιναν η ταυτότητά μας και μας καθόρισαν.
Θα ευχόμουν στους αποφοίτους του 2025 που τους συνοδεύει ο πάπυρος της 100ετίας, να έχουν στην πορεία τους πρωταγωνιστικό ρόλο με φωτεινή και καθαρή σκέψη, να κάνουν στη ζωή τους ωφέλιμες επιλογές για τους ίδιους και την πατρίδα μας. Να εκμεταλλευτούν δημιουργικά κάθε ευκαιρία με κέρδος όσα ονειρεύονται να πραγματοποιηθούν!
