Στην συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου Βριλησσίων που πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη 27 Αυγούστου συζητήθηκε η υπογραφή σύμβασης μεταξύ του Δήμου Βριλησσίων και της Ελληνικής Εταιρείας Αξιοποίησης Ανακύκλωσης (ΕΕΑΑ) για τη διαχείριση των μπλε κάδων του Δήμου με το θέμα να εγκρίνεται από το Σώμα κατά πλειοψηφία.
Με αυτή την αφορμή, η Κίνηση Δημοτών Βριλησσίων ΔΡΑΣΗ ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΠΟΛΗ προχώρησε σε μια μακροσκελή τοποθέτηση σχετικά με το μείζον θέμα της ανακύκλωσης.
Στην ανακοίνωσή της υπό τον δηκτικό τίτλο «Μπλε κάδοι, πράσινες γωνιές και κοντέινερ: Διάλεξε την ‘’μαφία’’ σου» η ΔΡΑΣΗ κάνει λόγο για μια σειρά «αδιάφανων» και «παράνομων» ενεργειών, βάζοντας στο κάδρο των ευθυνών την κυβερνητική πολιτική για το θέμα.
Η ΔΡΑΣΗ επισημαίνει, μεταξύ άλλων:
«Συμβάσεις, σχέδια, οδηγίες, κανονισμοί, συστήματα εναλλακτικής διαχείρισης, μονάδες ανάκτησης, φορείς διαχείρισης, πιστοποιητικά, διαχειριστές, στόχοι, όλα στον αέρα, σε διαδρόμους, σε τηλέφωνα, με αδιαφάνεια και με αποτέλεσμα, παρά τους πακτωλούς χρημάτων που έχουν διατεθεί, η ανακύκλωση στην Ελλάδα να παραμένει σε τραγικά χαμηλά επίπεδα, αφετέρου να γίνεται πολύ πιο δαπανηρή από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο ανά τόνο παραγωγής ανακυκλώσιμων, με ό,τι αυτό συνεπάγεται… Ίσως γι’ αυτό κάθε τόσο, κάποιο κέντρο διαλογής και αποθήκευσης παίρνει φωτιά και καταστρέφεται. Πουθενά Δήμος, ως μονάδα αυτοδιοίκησης, πουθενά δημότες, μόνο ένα επιτηδευμένα περίπλοκο σκηνικό που το μόνο που παράγει είναι αδιαφάνεια και παρανομία. Με την καύση και το σχετικό νομοσχέδιο της κυβέρνησης να είναι σε διαδικασία δημόσιας διαβούλευσης, για την δημιουργία 6 μονάδων καύσης, να είναι προ των πυλών…»
Στη συνέχεια, η ΔΡΑΣΗ αναφέρει το ιστορικό του θέματος αναφέροντας αναλυτικά τα εξής:
ΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ
Η Ελληνική Εταιρεία Αξιοποίησης Ανακύκλωσης (ΕΕΑΑ)
Κεντρικό ρόλο ανάμεσα στους φορείς διαχείρισης μέχρι το 2016 είχε ο Ελληνικός Οργανισμός Ανακύκλωσης (EOAN), ο δημόσιος φορέας που καθορίζει την πολιτική της κυβέρνησης για την ανακύκλωση και πιστοποιεί τα συστήματα εναλλακτικής διαχείρισης και η Ελληνική Εταιρία Αξιοποίησης Ανακύκλωσης (EEAA), στην οποία μετέχουν βιομηχανικές και εμπορικές επιχειρήσεις όπως η Coca-Cola 3E, Pepsico Hellas, Nestlé Ελλάς, Αθηναϊκή Ζυθοποιία, Πρόκτερ & Γκαμπλ Ελλάς κ.ά. και κατά 35% η KEΔE (Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας). Η ΕΕΑΑ συγκεντρώνει τα χρήματα που είναι υποχρεωμένες να πληρώνουν οι εταιρείες που παράγουν ή και διακινούν προϊόντα συσκευασιών και με αυτά κατασκευάζει μέρος των ΚΔΑΥ και εφοδιάζει τους Δήμους με εξοπλισμό συλλογής (μπλε κάδοι, οχήματα κλπ.) ώστε αυτοί με ευθύνη τους να μεταφέρουν το περιεχόμενο του μπλε κάδου στα ΚΔΑΥ (Κέντρα Διαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών). Η ΕΕΑΑ έχει αναπτύξει το γνωστό σύστημα των μπλε κάδων. Μαζί της έχουν συνεργαστεί οι περισσότεροι Δήμοι της χώρας, μεταξύ των οποίων και ο Δήμος Βριλησσίων.
Η «Ανταποδοτική Ανακύκλωση»
Το δεύτερο ιδιωτικό σύστημα διαχείρισης απορριμμάτων που έχει εμφανιστεί, ανταγωνιστικό προς την ΕΕΑΑ και το δίκτυο των μπλε κάδων, το οποίο προωθείται από διαφορετικά επιχειρηματικά συμφέροντα. Είναι το σύστημα με τις «πράσινες γωνιές» και τα «σπιτάκια», όπου ο πολίτης βάζει το ανακυκλώσιμό του και του αποδίδεται ανταμοιβή, που μπορεί να είναι κουπόνια μετρητών, για εκπτώσεις σε καταστήματα ή και για διάφορες υπηρεσίες. Τα «σπιτάκια» είναι ακριβά, χρειάζονται επιδοτήσεις (π.χ. ΕΣΠΑ), τεχνική υποστήριξη, καθαρισμό, προσωπικό για διαχείριση, με αποτέλεσμα το κόστος λειτουργίας τους να είναι μεγάλο. Ακριβώς γι’ αυτό έχουν περιορισμένη κάλυψη, εγκαθίστανται σε κεντρικά σημεία, δημιουργώντας και ζητήματα χωροθέτησης αλλά και διαμαρτυρίες προς τους δημάρχους. 180 «σπιτάκια» χρηματοδοτήθηκαν με 220 εκατ. ευρώ από την ΕΕ, καταλήγοντας να κοστίζουν 372 χιλιάδες ευρώ έκαστο αντί 30.000–70.000 ευρώ που υπολογίζεται ότι κοστίζουν. Και εδώ παρενέβη η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία…
Ο Ειδικός Διαβαθμικός Σύνδεσμος Νομού Αττικής (ΕΣΔΝΑ)
Ο ΕΣΔΝΑ χρηματοδοτήθηκε τελευταία για τη δημιουργία ενός τρίτου συστήματος διαχείρισης, με τη δημιουργία «πολυκέντρων – κοντέινερ» που φέρουν μηχανήματα ανακύκλωσης πλαστικών, γυάλινων και μεταλλικών αντικειμένων, με στόχο να καλυφθεί το κενό συλλογής υλικών που δεν εμπίπτουν στα ήδη υπάρχοντα συστήματα, όπως οι μπλε κάδοι της ΕΕΑΑ ή τα «σπιτάκια» της Ανταποδοτικής Ανακύκλωσης. Αποτέλεσμα; H Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO) ακολουθώντας πορίσματα της Επιτροπής Δημοσιονομικού Ελέγχου (ΕΔΕΛ), καταλόγισε πρόστιμο 2,9 εκατ. ευρώ στον ΕΔΣΝΑ για παρατυπίες στη σύμβαση με την εταιρεία ΤΕΧΑΝ, προτείνοντας περικοπές κοινοτικών χρηματοδοτήσεων. Μάλιστα, ενώ το πρώτο πόρισμα της Επιτροπής Δημοσιονομικού Ελέγχου (ΕΔΕΛ) ολοκληρώθηκε τον Σεπτέμβριο του 2024, (ακολουθεί κα δεύτερο!) και παρόλο που η σύμβαση ΕΔΣΝΑ – ΤΕΧΑΝ έληξε στα τέλη του 2023, αυτή συνεχίζει να εφαρμόζεται χωρίς επίσημη ανανέωση, με τον ΕΔΣΝΑ να επικαλείται αλλαγές στη διοίκηση. Παρεμπιπτόντως ο ΕΣΔΝΑ είναι νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου, στο οποίο συμμετέχουν όλοι οι Δήμοι της Αττικής, ο μεγαλύτερος φορέας διαχείρισης απορριμμάτων στην Ελλάδα που διαχειρίζεται και τον ΧΥΤΑ Φυλής, όπου όπως είδαμε καταλήγει μεγάλο μέρος των απορριμμάτων της Αττικής.
Γιατί κατέρρευσε η ΕΕΑΑ;
Δεν είναι όλες οι επιχειρήσεις που παράγουν συσκευασμένα προϊόντα συμβεβλημένες με την ΕΕΑΑ, ούτε με κάποιο άλλο σύστημα διαχείρισης, με αποτέλεσμα να προκύπτει μεγάλη εισφοροδιαφυγή. Σύμφωνα με στοιχεία του 2023, για το 42% των παραγόμενων αποβλήτων συσκευασιών δεν καταβάλλεται καμία εισφορά για την ανακύκλωση. Αυτό μεταφράζεται σε απώλειες 24ων εκατ. ευρώ. Αλλά δεν είναι μόνον αυτό. Τον Ιούλιο του 2021 η ΕΕΑΑ ενημέρωσε 8 δήμους και 13 ΦΟΔΣΑ ότι δεν προτίθεται να ανανεώσει με τους ισχύοντες όρους τις μεταξύ τους συμβάσεις, διότι δεν μπορούσε να ανταποκριθεί σε αυτές.
Τον Σεπτέμβριο της ίδιας χρονιάς κατατίθεται στη Βουλή ερώτηση τεσσάρων βουλευτών του ΚΚΕ , σχετικά με την απόφαση της ΕΑΑΑ να διακόψει αιφνιδιαστικά και μονομερώς τη λειτουργία του προγράμματος των μπλε κάδων και στον Δήμο Πατρέων!
Το καλοκαίρι του 2022, ο ίδιος ο διευθυντής της ΕΕΑΑ κατηγορεί την κυβέρνηση ότι αύξησε κατά 15% την εισφορά μόνο των επιχειρήσεων που έχουν συμβληθεί μαζί της, για να τις στρέψει σε άλλα ανταποδοτικά συστήματα, εννοώντας την «Ανταποδοτική», την οποία φέρεται να στηρίζουν και αμερικανικά επιχειρηματικά κεφάλαια. Αρκετοί Δήμοι καταγγέλλουν τότε ότι η ΕΕΑΑ δεν ανταποκρίνεται σε αιτήματά τους για αντικατάσταση κάδων και παροχή απορριμματοφόρων. Η ΕΕΑΑ με τη σειρά της απαντά ότι «μέχρι η Δημόσια Διοίκηση να αναλάβει τον ρόλο που της αναλογεί, δεν δύναται να ανανεώνει, με τους ίδιους όρους, συμβάσεις που λήγουν». Και υπενθυμίζει ότι «από το 2008 το Σύστημα λειτουργεί εκτός οικονομικής ισορροπίας και ότι «η ανακύκλωση στη χώρα μας βρίσκεται σε κρίσιμο σημείο και το μέλλον της είναι αβέβαιο. (απολογιστική Έκθεση 2022). Από την άλλη, η ΕΕΑΑ κατηγορήθηκε ότι έχει παρακρατήσει παράνομα από τον ΕΟΑΝ και ότι δεν απέδωσε εκατομμύρια ευρώ προς τους Δήμους, συντηρώντας ένα σύστημα (μπλε κάδοι), που δεν είναι αποδοτικό. Πάλι την ίδια περίοδο (2021), το δικηγορικό γραφείο του εκλιπόντος Αλέξη Κούγια την χαρακτήριζε «εγκληματική οργάνωση», τροφοδοτώντας σχετικά δημοσιεύματα εκπροσωπώντας διαφορετικά συμφέροντα, σε έναν γενικευμένο πόλεμο αδιαφάνειας και παρανομίας.
Πώς λειτουργεί το χρηματοδοτικό κύκλωμα της ανακύκλωσης
Με βάση το κοινοτικό θεσμικό πλαίσιο, οι επιχειρήσεις – παραγωγοί αποβλήτων συσκευασιών επιβαρύνονται με ένα περιβαλλοντικό τέλος, που χρησιμοποιείται αποκλειστικά για την κάλυψη της δαπάνης των προγραμμάτων ανακύκλωσης. (το 0,05-0,1% του τζίρου των υπόχρεων). Αυτό το τέλος ανακύκλωσης μετακυλίεται από τις επιχειρήσεις στον καταναλωτή, που το καταβάλει με την αγορά των συσκευασμένων προϊόντων στην τιμή των οποίων έχει ενσωματωθεί. Και έτσι οι πολίτες πληρώνουν και δεύτερη φορά για την ανακύκλωση, αφού ήδη πληρώνουν μέσω των ανταποδοτικών τελών τις δράσεις των Δήμων.
Το ποσό που συγκεντρώνεται από τις επιχειρήσεις, δίνεται στους φορείς διαχείρισης των απορριμμάτων. Το κέρδος αυτών των φορέων μετασχηματίζεται σε αποθεματικό, το οποίο χρησιμοποιείται υποχρεωτικά για την κάλυψη πιθανών ζημιών επόμενων χρήσεων, ώστε το σύστημα να είναι σε θέση να συνεχίσει να ανακυκλώνει. Στην περίπτωση του συστήματος της ΕΕΑΑ, οι μπλε κάδοι μεταφέρονται στα ΚΔΑΥ (Κέντρα Διαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών), όπου τα καθαρά υλικά διαχωρίζονται και πωλούνται σε βιομηχανίες ανακύκλωσης και το υπόλειμμα πηγαίνει ΧΥΤΑ (Φυλή). Τα ΚΔΑΥ κερδίζουν από την πώληση των ανακυκλώσιμων. Οι Δήμοι κερδίζουν γιατί μειώνονται οι τόνοι των απορριμμάτων τους και πληρώνουν λιγότερα τέλη ταφής. Οι βιομηχανίες ανακύκλωσης αγοράζουν φθηνότερη πρώτη ύλη. Δήμοι και ΕΕΑΑ ενδέχεται να έχουν κέρδη και από την πώληση των υλικών. Επίσης, χρηματοδοτούνται (π.χ. πρόγραμμα «Ανακύκλωση» της Ευρωπαϊκής Ένωσης) για να ενισχύσουν τα προγράμματά τους. Τότε πού χαλάει το πράγμα;
Γιατί καίγονται τα ΚΔΑΥ;
Η συχνή πυρκαγιά σε χώρους ανακύκλωσης είναι ένα από τα μεγαλύτερα σκάνδαλα της ελληνικής δήθεν «ανακύκλωσης». Η Πολιτεία δεν ελέγχει τι πραγματικά γίνεται στα ΚΔΑΥ. Πολλά ΚΔΑΥ φορτώνονται με τεράστιες ποσότητες υλικών χαμηλής αξίας (π.χ. φιλμ πλαστικών, χαρτί ανάμεικτο, σκουπίδια από μπλε κάδους) που είτε δεν έχουν αγοραστές ή κοστίζει περισσότερο να τα στείλεις για αξιοποίηση απ’ όσο αξίζουν. Άλλα κρατούν περισσότερους τόνους υλικών από όσους μπορούν να διαχειριστούν. Ένας εμπρησμός «καθαρίζει» την αποθήκη και διαγράφει το πρόβλημα, στα χαρτιά τα υλικά «ανακυκλώθηκαν», ενώ στην πραγματικότητα κάηκαν. Έτσι, το ΚΔΑΥ ξεφορτώνεται τσάμπα το βάρος.
Κάποιοι παραγωγοί φαίνεται ότι έπιασαν τους στόχους τους, αλλά στην πράξη τα υλικά απλώς κάηκαν. Η Πολιτεία «κλείνει τα μάτια» για να μη φανεί η τεράστια υστέρηση στους στόχους. Και πολλά άλλα που δεν ξέρουμε. Προφανώς αυτά σχετίζονται και με το «κλείσιμο» της αγοράς της Κίνας αλλά και την τιμή του πετρελαίου που μπορεί να μειώνει το ενδιαφέρον για ανακυκλωμένο πλαστικό. Και όταν η κερδοφορία συμπιέζεται, δημιουργούνται αδιέξοδα… Οι φωτιές στα ΚΔΑΥ είναι δομικό σύμπτωμα ενός στρεβλού συστήματος που αντί για πραγματική ανακύκλωση θα οδηγηθεί συντεταγμένα στην καύση, ως ένα νέο πεδίο αφαίμαξης πόρων.
