Dr Αθηνά Λινού
Καθηγήτρια Επιδημιολογίας ΕΚΠΑ
Ανεξάρτητη Βουλευτής Βορείου Τομέα Αθηνών
Το καλοκαίρι αποτελεί για τους περισσότερους μια περίοδο ξεκούρασης, αυξημένης φυσικής δραστηριότητας και επαφής με τη φύση. Παράλληλα, όμως, συνοδεύεται από συγκεκριμένους κινδύνους για την υγεία, που σχετίζονται με τις υψηλές θερμοκρασίες, την έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία, τις λοιμώξεις του γαστρεντερικού από τρόφιμα στα οποία αναπτύσσονται παθογόνοι μικροοργανισμοί, τα νοσήματα που μεταδίδονται μέσω εντόμων και τις ιδιαίτερες συνθήκες εργασίας των θερινών μηνών. Η ενημέρωση και η εφαρμογή βασικών μέτρων πρόληψης αποτελούν τον αποτελεσματικότερο τρόπο προστασίας.
Η έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού. Η υπεριώδης ακτινοβολία (UV) προκαλεί άμεσες βλάβες, όπως το ηλιακό έγκαυμα, αλλά και μακροχρόνιες επιπτώσεις, όπως η πρόωρη γήρανση του δέρματος και η αυξημένη πιθανότητα ανάπτυξης καρκίνου του δέρματος. Ανησυχητικό είναι ότι ακόμη και ένα μόνο σοβαρό ηλιακό έγκαυμα μπορεί να αυξήσει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης μελανώματος. Παράλληλα, η χρόνια έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία έχει συσχετιστεί με παθήσεις των ματιών, όπως ο καταρράκτης.
Επιπτώσεις από τη ζέστη και την παραμονή στον ήλιο
Η προστασία από τον ήλιο δεν πρέπει να βασίζεται αποκλειστικά στο αντηλιακό. Συνιστάται η αποφυγή παραμονής στον ήλιο κατά τις ώρες υψηλής ηλιακής ακτινοβολίας, η χρήση καπέλου, γυαλιών ηλίου και ελαφριών, ανοιχτόχρωμων ρούχων που καλύπτουν το δέρμα. Το αντηλιακό πρέπει να εφαρμόζεται επαρκώς και να ανανεώνεται τακτικά, ιδιαίτερα μετά την κολύμβηση ή την έντονη εφίδρωση.
Τα τελευταία χρόνια, η κλιματική αλλαγή συμβάλλει στην εμφάνιση συχνότερων και εντονότερων καυσώνων, οι οποίοι αποτελούν σημαντικό ζήτημα δημόσιας υγείας. Η παρατεταμένη έκθεση σε υψηλές θερμοκρασίες μπορεί να οδηγήσει σε αφυδάτωση, θερμική εξάντληση ή ακόμη και θερμοπληξία, μια επείγουσα κατάσταση που μπορεί να απειλήσει τη ζωή. Ιδιαίτερα ευάλωτοι είναι οι ηλικιωμένοι, τα βρέφη, οι έγκυες γυναίκες και τα άτομα με χρόνια νοσήματα, όπως καρδιαγγειακές, αναπνευστικές ή νεφρικές παθήσεις και σακχαρώδη διαβήτη. Επιπλέον, ορισμένα φάρμακα, όπως διουρητικά και αντιυπερτασικά, μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο επιπλοκών.
Προληπτικά μέτρα
Η επαρκής ενυδάτωση αποτελεί το σημαντικότερο προληπτικό μέτρο. Η κατανάλωση νερού πρέπει να είναι συχνή, ακόμη και όταν δεν υπάρχει αίσθημα δίψας, φαινόμενο το οποίο είναι σύνηθες στους ηλικιωμένους, ενώ είναι σημαντικό να αποφεύγεται η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ. Παράλληλα, η παραμονή σε δροσερούς χώρους και η αποφυγή έντονης σωματικής δραστηριότητας κατά τις θερμότερες ώρες της ημέρας, συμβάλλουν ουσιαστικά στη μείωση του κινδύνου.
Κατά τη θερινή περίοδο παρατηρείται, επίσης, αύξηση των λοιμώξεων που σχετίζονται με ακατάλληλα συντηρημένα τρόφιμα. Οι υψηλές θερμοκρασίες ευνοούν τον πολλαπλασιασμό βακτηρίων, όπως η σαλμονέλα και το κολοβακτηρίδιο, τα οποία μπορούν να προκαλέσουν γαστρεντερίτιδες και άλλες σοβαρές λοιμώξεις. Η ασφαλής συντήρηση των τροφίμων στο ψυγείο, το καλό μαγείρεμα κρέατος, ψαριών και αυγών και η σχολαστική υγιεινή των χεριών αποτελούν βασικά μέτρα πρόληψης. Το CDC (Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων) προτείνει τον κανόνα των «2 ωρών», σύμφωνα με τον οποίο τα ευπαθή τρόφιμα δεν πρέπει να παραμένουν εκτός ψυγείου για περισσότερο από δύο ώρες. Όταν, όμως, η θερμοκρασία περιβάλλοντος ξεπερνά τους 32°C, το όριο αυτό μειώνεται στη μια ώρα.
Μεταδιδόμενα νοσήματα από έντομα
Ανησυχητική παραμένει και η παρουσία νοσημάτων που μεταδίδονται μέσω εντόμων. Στη χώρα μας, ο ιός του Δυτικού Νείλου εξακολουθεί να αποτελεί τη σημαντικότερη λοίμωξη που σχετίζεται με τα κουνούπια. Οι επιστήμονες συνδέουν την αύξηση των κρουσμάτων στην Ευρώπη με την κλιματική αλλαγή, καθώς οι υψηλότερες θερμοκρασίες και οι ηπιότεροι χειμώνες ευνοούν την επιβίωση και τον πολλαπλασιασμό των κουνουπιών -φορέων του ιού. Αν και οι περισσότερες λοιμώξεις είναι ασυμπτωματικές ή ήπιες, σε μικρό ποσοστό ασθενών, κυρίως ηλικιωμένων ή ανοσοκατεσταλμένων, μπορεί να εμφανιστεί σοβαρή νευρολογική νόσος. Επίσης, η ελονοσία εμφανίζεται σπανιότερα στην Ελλάδα και αφορά κυρίως σε εισαγόμενα κρούσματα από ταξιδιώτες που μολύνθηκαν στο εξωτερικό. Κατά καιρούς, έχουν καταγραφεί μεμονωμένα κρούσματα χωρίς ιστορικό ταξιδιού, τα οποία αποτελούν ένδειξη περιορισμένης εγχώριας μετάδοσης. Η χρήση εντομοαπωθητικών, η τοποθέτηση σιτών στα παράθυρα, η αποφυγή περιοχών με πολλά κουνούπια και η απομάκρυνση στάσιμων νερών από αυλές και γλάστρες, αποτελούν απλά αλλά αποτελεσματικά μέτρα προστασίας.
Άλλοι καλοκαιρινοί κίνδυνοι
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στη νόσο των Λεγεωναρίων, μια σοβαρή μορφή πνευμονίας που προκαλείται από το βακτήριο Λεγιονέλλα. Η λοίμωξη συνδέθηκε, αρχικά, με την ελλιπή συντήρηση συστημάτων κλιματισμού, από όπου και προήλθε η αναγνώρισή της ως σημαντικό πρόβλημα δημόσιας υγείας. Ωστόσο, το βακτήριο μπορεί να αναπτυχθεί και σε δίκτυα νερού, ντους, πύργους ψύξης, κλιματιστικά και υδρομασάζ που δεν συντηρούνται επαρκώς.
Η συχνή χρήση πισίνας και η επαφή με θάλασσες, λίμνες και άλλους χώρους κολύμβησης μπορεί να σχετίζονται με λοιμώξεις του δέρματος, των αυτιών ή του γαστρεντερικού συστήματος, ιδιαίτερα όταν δεν τηρούνται οι κανόνες υγιεινής ή όταν η ποιότητα του νερού δεν ελέγχεται επαρκώς.
Το καλοκαίρι, ωστόσο, δεν σημαίνει μόνο διακοπές. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, περισσότεροι από 2,4 δισεκατομμύρια εργαζόμενοι, παγκοσμίως, εκτίθενται σε υπερβολική ζέστη κατά την εργασία τους. Εργάτες σε οικοδομές, αγροτικές δραστηριότητες, μεταφορές, διανομή προϊόντων και άλλες υπαίθριες εργασίες εκτίθενται καθημερινά σε σημαντική θερμική επιβάρυνση. Η θερμική καταπόνηση συνδέεται με αυξημένη πιθανότητα εργατικών ατυχημάτων, λόγω κόπωσης και μειωμένης συγκέντρωσης.
Το καλοκαίρι, βέβαια, δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως περίοδος αυξημένου κινδύνου, αλλά ως περίοδος που απαιτεί μεγαλύτερη προσοχή και υπευθυνότητα. Η πρόληψη παραμένει πάντοτε η αποτελεσματικότερη μορφή προστασίας της υγείας μας.
