Dr Στέλιος Στυλιανίδης
Ομότιμος Καθηγητής Κοινωνικής Ψυχιατρικής στο Πάντειο,
Ψυχίατρος – Ψυχαναλυτής, Ιδρυτής & Επίτιμος Πρόεδρος της ΕΠΑΨΥ
www.epapsy.gr
Μετά από πολλαπλές κρίσεις (υγειονομική, κλιματική, κοινωνικοοικονομικές), εν μέσω γεωπολιτικής αστάθειας και πολέμων, η γενιά Gen Z (όσες και όσοι γεννήθηκαν μεταξύ 1997 και 2012) προσπάθησε και προσπαθεί να συγκροτήσει την ταυτότητά της, ενδοψυχική και κοινωνική, σε ένα περιβάλλον επισφάλειας, αβεβαιότητας, ρευστότητας των κοινωνικών δεσμών (ψηφιακός κόσμος και ΑΙ) και κοινωνικών ανισοτήτων, όπου η επένδυση στην ελπίδα για ένα καλύτερο μέλλον είναι υπονομευμένη. Δεν είναι τυχαίο που μια πρόσφατη έρευνα του Lancet (2024) διατύπωσε με σαφήνεια το συμπέρασμα «η Gen Z είναι η γενιά με την καλύτερη σωματική υγεία και τη χειρότερη Ψυχική Υγεία».
Αυτό τεκμηριώνεται από τους δείκτες αύξησης των αγχωδών διαταραχών, τόσο παγκόσμια όσο και στη χώρα μας, της κατάθλιψης, των διαταραχών ύπνου, της χρήσης ουσιών, του εθισμού στο διαδίκτυο, του αυτοκτονικού ιδεασμού και των παρα-αυτοκτονικών συμπεριφορών, των διαταραχών πρόσληψης τροφής, της εφηβικής βίας και παραβατικότητας, όπως επίσης των περίπλοκων διαδρομών έναρξης ψυχωτικής παθολογίας σε εφήβους και νέους ενήλικες. Στο βάθος της εικόνας υπάρχουν η κουλτούρα του κενού, η εναγώνια αναζήτηση μιας τέλειας εικόνας, η υπερσυνδεσιμότητα (social media) και ταυτόχρονα το έλλειμμα της ενσώματης επαφής, ο συνδυασμός ανταγωνισμού, ατομισμού, ναρκισσισμού και αναζήτησης της επίδοσης (sky is the limit).
Στο νέο κοινωνικό, πολιτισμικό, οικονομικό τοπίο αναδεικνύονται νέες, σύνθετες ανάγκες, παράγονται νέες παθολογίες και απαιτούνται πολύπλοκες και απαρτιωμένες απαντήσεις από τη μεριά των υπηρεσιών, μεταξύ των οποίων και των ειδικών Ψυχικής Υγείας. Η μεγάλη πρόκληση είναι πώς θα ξαναχτίσουμε ζωντανές, συμπεριληπτικές κοινότητες σε συνεργασία με την τοπική αυτοδιοίκηση, ικανές να αφουγκράζονται, να κατανοούν και να απαντούν στις νέες ανάγκες και παθολογίες.
Η ΕΠΑΨΥ, εδώ και τέσσερα χρόνια, έχει θέσει ως στρατηγικό στόχο την ανάπτυξη καινοτόμων κοινοτικών υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας, που να απαντούν στις νέες σύγχρονες ανάγκες αλλά και στα πολλαπλά αιτήματα, συχνά μη διαμορφωμένα, που συνδέονται με αυτές. Προκειμένου να καλυφθεί το χάσμα μεταξύ αναγκών και προσφερόμενων απαντήσεων, δημιουργήσαμε στα βόρεια προάστια, εκτός του Κέντρου Ημέρας «Franco Basaglia» που λειτουργεί εδώ και αρκετά χρόνια και του ξενώνα φιλοξενίας εφήβων με σοβαρά ψυχοκοινωνικά προβλήματα, τρεις νέες υπηρεσίες.
Μονάδα Έγκαιρης Παρέμβασης στην Ψύχωση «ΠΝΟΕΣ Ath»
Αποτελεί εξειδικευμένη κοινοτική υπηρεσία έγκαιρης παρέμβασης στην ψύχωση, με βασικό σκοπό την έγκαιρη ανίχνευση, αξιολόγηση και ολοκληρωμένη θεραπευτική υποστήριξη νέων ατόμων με πρώτο ψυχωτικό επεισόδιο ή που βρίσκονται στα πρώτα έτη της ψυχωτικής διαταραχής ή σε κλινικό υψηλό κίνδυνο.
Όπως εξηγεί ο ψυχίατρος Στέφανος Δημητρακόπουλος, επιστημονικά υπεύθυνος της Μονάδας, «η λειτουργία της βασίζεται σε ένα ολιστικό, διεπιστημονικό και προσωποκεντρικό μοντέλο φροντίδας, με έμφαση στην ανάκαμψη, τη λειτουργικότητα, την αυτονομία και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής. Παράλληλα, αναπτύσσει ενεργές κοινοτικές δράσεις πρόληψης, ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του πληθυσμού, με στόχο την ευαισθητοποίηση, τη μείωση του στίγματος γύρω από την ψυχική νόσο και την ενίσχυση της Ψυχικής Υγείας στην κοινότητα».
Προσφάτως, συμπληρώθηκαν 3 έτη λειτουργίας με ιδιαιτέρα ενθαρρυντικό απολογισμό, καθώς πάνω από 75% των ατόμων που προσέγγισαν τη Μονάδα εντάχθηκαν στο θεραπευτικό πρόγραμμα. Η Μονάδα στεγάζεται στην οδό Μεγάλου Αλεξάνδρου 48 στο Μαρούσι (τηλ. 211.00 1.4837) και υποδέχεται νέους πάνω από 17 ετών και τις οικογένειές τους.
Το Κέντρο Ημέρας Διαταραχών Πρόσληψης Τροφής «ΕλπιΖώ»
Το Κέντρο λειτουργεί στην Κηφισιά (τηλ. 211.001.6803) υπό τη συνεργασία της ΕΠΑΨΥ με την Α’ Πανεπιστημιακή Ψυχιατρική Κλινική. Απευθύνεται σε εφήβους και νεαρούς ενήλικες 12-22 ετών, καθώς και στις οικογένειές τους. Η Μονάδα είναι στελεχωμένη από εξειδικευμένη διεπιστημονική ομάδα επαγγελματιών Ψυχικής Υγείας και αποσκοπεί στην παροχή δωρεάν εξειδικευμένων και εξατομικευμένων θεραπευτικών υπηρεσιών.
Παράλληλα, η κοινοτική δραστηριότητα εξυπηρετεί την ανάγκη ευαισθητοποίησης, πρόληψης και πρώιμης παρέμβασης. Σύμφωνα με την ψυχολόγο, Έφη Λιακοπούλου, επιστημονικά υπεύθυνη του Κέντρου, «οι Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) συνιστούν σοβαρές ψυχικές καταστάσεις που χαρακτηρίζονται από ιδιαίτερες αποκλίσεις και απώλεια του ελέγχου στη διατροφική συμπεριφορά».
Πρόγραμμα «It’s Up to You(th)»
Είναι ένα πιλοτικό πρόγραμμα που χρηματοδοτείται και εποπτεύεται από το Υπουργείο Υγείας, που ξεκίνησε πριν από δύο χρόνια, παρέχοντας δωρεάν υπηρεσίες ψυχοκοινωνικής υποστήριξης και στοχεύει στην πρόληψη, αλλά και στην αντιμετώπιση φαινομένων εφηβικής και νεανικής βίας και παραβατικότητας. Το έργο υλοποιείται σε τέσσερις Δήμους της Αττικής: Αμαρουσίου, Αχαρνών, Κηφισιάς, Λυκόβρυσης – Πεύκης (τηλ. 6943.212.594).
Όπως εξηγεί η επιστημονικά υπεύθυνη του προγράμματος, κοινωνική λειτουργός, Βαλέρια Λινάρδου, «η εφηβική και νεανική βία και παραβατικότητα αποτελούν σήμερα ένα σύνθετο κοινωνικό φαινόμενο, το οποίο δεν μπορεί να ερμηνευθεί μονοδιάστατα. Πίσω από τις παραβατικές και βίαιες συμπεριφορές συχνά εντοπίζονται ανάγκες που παραμένουν ανεκπλήρωτες, όπως η ανάγκη για αναγνώριση, αποδοχή, υποστήριξη και ουσιαστική σύνδεση με την κοινότητα».
Σε αυτό το πλαίσιο, το πιλοτικό πρόγραμμα της ΕΠΑΨΥ «It’s Up to You(th)» αναδεικνύει τη σημασία της ενεργού συμμετοχής των νέων στη διαμόρφωση λύσεων που αφορούν στη ζωή τους. Μέσα από παρεμβάσεις ψυχοκοινωνικής υποστήριξης, ενδυνάμωσης, δικτύωσης με την κοινότητα και ανάπτυξης δεξιοτήτων ζωής, το πρόγραμμα επιδιώκει να δημιουργήσει ευκαιρίες κοινωνικής συμμετοχής για εφήβους και νέους.
Το πρόγραμμα βρίσκεται σε διαδικασία εξωτερικής αξιολόγησης και ευελπιστούμε ότι θα αποτελέσει μόνιμη υπηρεσία του Υπουργείου Υγείας.
