Γράφει ο Πάνος Σκουρολιάκος: Μέλος της Κ.Ε. του ΣΥΡΙΖΑ και βουλευτής της Περιφέρειας Αττικής
Πριν από σαράντα χρόνια, περίπου τέτοια εποχή, ολοκλήρωσα τη μαθητεία μου πλάι σε έναν σπουδαίο δάσκαλο ηθοποιών. Ήταν ένας άνθρωπος πέρα από το μπόι των συνηθισμένων ανθρώπων, μια προσωπικότητα δυνατή, ένας ελεύθερος πολίτης – διανοούμενος.
Ήταν ο Πέλος Κατσέλης, που γεννήθηκε στο Ναζλί της Μικράς Ασίας, με καταγωγή ηπειρώτικη και ήρθε με την καταστροφή της Σμύρνης στην Ελλάδα. Τελείωσε την Ευαγγελική Σχολή Σμύρνης και σπούδασε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Παράλληλα σπούδασε το θέατρο, πλάι στον σπουδαίο Φώτο Πολίτη. Από νεαρός, έγραφε σε σημαντικά περιοδικά τέχνης (Ελληνικά Γράμματα, Επιθεώρηση Τέχνης κ.ά.). Συνέχισε τις θεατρικές του σπουδές σε Αυστρία και Γερμανία, δίνοντάς μας σπουδαίες μελέτες και δοκίμια γύρω από το θέατρο. Δεν ήταν και τόσο συνηθισμένο εκείνη την εποχή, να σπουδάσει θέατρο κάποιος στην Ευρώπη και να καταθέσει τόσο εμπεριστατωμένα τις απόψεις του γι’ αυτό.
Επιστρέφοντας (τη δεκαετία του ‘30), σκηνοθετεί και αναλαμβάνει τη διεύθυνση στο «Άρμα Θέσπιδος», της κινητής μονάδας του Εθνικού Θεάτρου, έχοντας προηγουμένως κατά την παραμονή του στη Γερμανία, μελετήσει τα κρατικά περιοδεύοντα θέατρα της Σαξωνίας – Δρέσδης. Με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ανίχνευση της επαφής του θεάτρου με το λαϊκό κοινό, εργάστηκε για τον θεατρικό εκσυγχρονισμό της Ελληνικής Περιφέρειας. Ήταν ο πρώτος κύκλος πολιτικής παρέμβασης για το θέατρο στην Περιφέρεια, στην ιστορία του σύγχρονου ελληνικού κράτους. Θα ακολουθήσουν τα ημικρατικά θέατρα της δεκαετίας του ‘70 καθώς και τα ΔΗΠΕΘΕ της Μελίνας Μερκούρη από τις αρχές της δεκαετίας του ‘80 έως σήμερα.
Με την είσοδο της χώρας στον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο ο Κατσέλης παραιτείται από τη θέση του διευθυντή του «Άρματος». Η γραφειοκρατία και η ολοκληρωτική υπαλληλική νοοτροπία του δικτατορικού καθεστώτος της 4ης Αυγούστου, τον είχαν ήδη απογοητεύσει. Η πολιτική ένταξή του άλλωστε ήταν με το μέρος των προοδευτικών δυνάμεων, έως την τελευταία στιγμή της γόνιμης ζωής του. Όμως οι λόγοι ήταν και καλλιτεχνικοί. Ο δάσκαλός μου, ήταν το καθαρό δείγμα του σκηνοθέτη του Μεσοπολέμου. Πίστευε ακράδαντα πως ο σκηνοθέτης πρέπει να είναι παντοδύναμος και πως δεν είναι απλά ένας δημιουργός. Είναι πρωτίστως, δάσκαλος ηθοποιών.
Μονόδρομος ήταν λοιπόν για τον αντισυμβατικό Πέλο Κατσέλη η ίδρυση μιας Σχολής Θεάτρου, μέσα από την οποία θα παρέδιδε στη θεατρική πιάτσα ηθοποιούς άξιους να υπηρετήσουν πολλά και διαφορετικά είδη θεάτρου. Ηθοποιούς χωρίς τη στάμπα μιας συγκεκριμένης σχολής, όπως συνέβαινε με την εργασία του Κάρολου Κουν στη δική του Σχολή. Με τον Κουν είχαν μεγάλη φιλία και αλληλοεκτίμηση. Υπήρχαν περιπτώσεις όπου «αντάλλασσαν» μαθητές. Αν ο Κατσέλης έβλεπε πως κάποιος μαθητής του ταίριαζε στο ύφος και την κατεύθυνση του Κουν, τον πρότεινε στον φίλο του. Το ίδιο έκανε και ο Κουν για πολλούς μαθητές του, προς τη Σχολή Κατσέλη. Με γενναίο συμπαραστάτη στη Σχολή την Αλέκα Κατσέλη, την προσωποποίηση της αξιοπρέπειας, της αρχοντιάς και της αφιέρωσης στο παιδαγωγικό έργο του συντρόφου της, αλλά και πολλούς άλλους άξιους δασκάλους, σμίλεψαν ηθοποιούς ετοιμοπόλεμους, εύκαμπτους, συνεπείς και μανιώδεις με τη σκηνή, τις πρόβες και τις παραστάσεις. Μα πάνω απ’ όλα, πάσχισε να δημιουργήσει ηθοποιούς με ήθος. Σκηνικό, προσωπικό, κοινωνικό.
Ο Πέλος Κατσέλης ήταν μέσα στη σχολή ο αρχιερέας. Ο απόλυτος άρχοντας, ο αδιαμφισβήτητος δάσκαλος. Έπαιρνε τους μαθητές από το χέρι και βάζοντάς τους στο στόμα τη δημοτική ποίηση, τους έφτανε μέχρι τα μεγάλα κείμενα, και τους παγκόσμιας εμβέλειας συγγραφείς. Με πάθος αγαπούσε το Δημοτικό Τραγούδι. Το τοποθετούσε ισάξιο, πλάι στην Αρχαία Τραγωδία.
Για τον Κατσέλη, το υπέροχο ψέμα της σκηνής, απαιτεί γνώση, ευαισθησία, στοχασμό, πλούτο ψυχής και συναισθημάτων. Θεωρούσε πως πρόκειται για ένα ψέμα που με τη δύναμη της σκηνής και του ταλέντου, «μεταλλάσσεται σε πιο αληθινό από το αληθινό».
Τον θυμάμαι στα καμαρίνια του Ηρωδείου όταν παίζαμε με το «Αμφι-Θέατρο του Σπύρου Ευαγγελάτου την «Ψυχοστασία» του Αισχύλου το 1979. Ήταν ενθουσιασμένος. «Παίζουν έξι μαθητές μου!», έλεγε ανάμεσα στα άλλα καλά λόγια για παράσταση και συντελεστές.
Ο Κατσέλης είναι το φωτεινό παράδειγμα της αφοσίωσης σε έναν σκοπό. Απαρνήθηκε τις μεγάλες σκηνές, τις σκηνοθεσίες, το «σταρ σύστεμ» της εποχής του. Άφησε πίσω του όμως εκατοντάδες μαθητές μπολιασμένους με την αγάπη, την αξιοπρέπεια και τη δημιουργική ζωή στο θέατρο.
«Έφυγε» για πάντα από κοντά μας το καλοκαίρι του 1981. Εκείνη τη βραδιά, παίζαμε με το «Αμφι-Θέατρο» στο αρχαίο θέατρο των Φιλίππων τον «Ίωνα» του Ευριπίδη. Του αφιερώσαμε την παράσταση. Το Θέατρο, το κοινό και οι μαθητές του, του χρωστάμε πολλά. Όπως και στη μούσα του, την Αλέκα Μαζαράκη – Κατσέλη.
Τους ευχαριστούμε…
