Γράφει ο δρ. Αλέξιος Παναγόπουλος
Καθηγητής και ακαδηµαϊκός Ξένων Ακαδηµιών των Επιστηµών
Mια διαδικτυακή δήλωση που αποδίδεται σε Ελληνίδα µε το όνοµα Λίζα Πετροπούλου και παρουσιάζει τη συντάκτρια ως Ελληνίδα που υπηρετεί στις ρωσικές Ένοπλες ∆υνάµεις επαναφέρει στο δηµόσιο διάλογο ένα ζήτηµα πολύ ευρύτερο από την ίδια την ανάρτηση: πώς αντιλαµβάνεται την Ελλάδα ο Ελληνισµός της Οµογένειας και πώς διαβάζει τις γεωπολιτικές εξελίξεις από διαφορετικό περιβάλλον;
Η συγκεκριµένη ιδιότητα και η αυθεντικότητα της ανάρτησης δεν έχουν, ανεξάρτητα, επιβεβαιωθεί. Αυτό, όµως, δεν αναιρεί το ενδιαφέρον του κειµένου ως έκφρασης µιας συγκεκριµένης γεωπολιτικής αντίληψης.
Ως άνθρωπος που προέρχοµαι από την Οµογένεια του Ρήγα Φεραίου, θεωρώ ότι η οπτική αυτή αξίζει να ακούγεται. Ο Ρήγας έδρασε εκτός του τότε ελληνικού γεωγραφικού χώρου, ιδιαίτερα στη Βιέννη, Τεργέστη και Βελιγράδι όπου µαρτύρησε µαζί µε Έλληνες διακεκριµένους επι Αυστροουγγαρίας στο Ζέµουν, αλλά η χιλιοµετρική απόσταση τους από την πατρίδα δεν σήµαινε απόσταση από τον Ελληνισµό. Αντιθέτως, η Οµογένεια υπήρξε διαχρονικά χώρος όπου η Ελλάδα µπορούσε να παρατηρείται από µία διαφορετική οπτική γωνία.
∆εν υποστηρίζω ότι όποιος ζει εκτός Ελλάδας έχει αυτοµάτως και την ορθότερη κρίση. Υποστηρίζω, όµως, ότι η διαφορετική εµπειρία και οπτική µπορεί να προσφέρει διαφορετικό παρατηρησιακό πεδίο.
Η συγκεκριµένη ανάρτηση υποστηρίζει ότι ένας ελληνοτουρκικός πόλεµος είναι αναπόφευκτος και ότι µια τέτοια σύγκρουση θα µπορούσε να εξυπηρετήσει συµφέροντα τρίτων και δήθεν φίλων ή συµµάχων µας. ∆εν υιοθετώ τον όρο «αναπόφευκτος» ως επιστηµονικό συµπέρασµα. Θεωρώ όµως απολύτως θεµιτό να εξετάζεται σοβαρά το ενδεχόµενο ενός θερµού επεισοδίου ή ακόµη και µιας ευρύτερης ελληνοτουρκικής στρατιωτικής σύγκρουσης και να µελετώνται εκ των προτέρων οι συνέπειές της.
Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις δεν είναι θεωρητικό ζήτηµα. Έχουν ιστορικό εντάσεων, κρίσεων και διαφορών σχετικά µε το Αιγαίο, την Ανατολική Μεσόγειο και την Κύπρο και το λεγόµενο Ανατολικό Ζήτηµα ήδη επί Καποδίστρια όπως αποκαλύπτει ο λόγιος Κοσµάς Φλαµιάτος και ο άγιος Παπουλάκος.
Παράλληλα, σήµερα λειτουργεί δοµηµένος διµερής διάλογος, µε πολιτικό διάλογο, θετική ατζέντα και µέτρα οικοδόµησης εµπιστοσύνης.
Η ύπαρξη διαλόγου, όµως, δεν σηµαίνει ότι πρέπει να αποκλείουµε τα δυσµενή σενάρια. Η ειρήνη απαιτεί διάλογο· η εθνική ασφάλεια απαιτεί, ασφάλεια και προετοιµασία για την περίπτωση της αποτυχίας του διαλόγου. Εδώ εντάσσω και την ελληνική προφητική παράδοση. Εδώ και δεκαετίες κυκλοφορούν αφηγήσεις που αποδίδονται σε Αγίους και Γέροντες και αναφέρονται σε ελληνοτουρκική σύγκρουση, µεγάλες εθνικές δοκιµασίες, οικονοµική δυσχέρεια και ακόµη και πείνα. Αρκετοί σίγουρα δεν θεωρούν τις αφηγήσεις αυτές ως επιστηµονικές προβλέψεις. Θεωρώ, όµως, ότι αποτελούν ένα τµήµα της ελληνικής θρησκευτικής και ιστορικής µνήµης και ότι µπορούν να εξετάζονται παράλληλα µε την ερµηνευτική γεωπολιτική πραγµατικότητα.
Ιδιαίτερα ενδιαφέρει η ερµηνεία ότι µια εξωτερική σύγκρουση θα µπορούσε να συνοδευθεί από ένα «εσωτερικό µέτωπο» από το λεγόµενο ως Ρέµπελο: οικονοµική αποσταθεροποίηση, κοινωνική πόλωση, ενεργειακές και επισιτιστικές πιέσεις, αποδυνάµωση των θεσµών και δυσκολία ελέγχου κρίσιµων υποδοµών. Αυτό είναι και το σηµείο όπου η δική µου θέση γίνεται σαφής.
∆εν αποκλείω ένα θερµό επεισόδιο ή ακόµη και έναν ελληνοτουρκικό πόλεµο. ∆εν θεωρώ επίσης αµελητέο το ενδεχόµενο µιας σοβαρής επισιτιστικής ή οικονοµικής κρίσης ως συνέπειας µιας µεγάλης περιφερειακής σύγκρουσης. Όχι επειδή κάποια προφητική αφήγηση αρκεί για να αποδείξει το µέλλον, αλλά επειδή αυτά είναι σενάρια που θα πρέπει για την σύγχρονη ασφάλεια να εντάσσονται στον εθνικό στρατηγικό σχεδιασµό. Και υπάρχει κάτι ακόµη που θεωρώ ότι πρέπει να συζητηθεί χωρίς φόβο αλλά και χωρίς πολιτική αφέλεια.
Σε περίπτωση µεγάλης εξωτερικής κρίσης, η Ελλάδα θα πρέπει να αντιµετωπίσει ταυτόχρονα ζητήµατα συνόρων και ακόµα χειρότερων µεταναστευτικών ροών, δηµόσιας τάξης, κοινωνικής συνοχής και προστασίας κρίσιµων υποδοµών. Το µεταναστευτικό αποτελεί ήδη αντικείµενο συστηµατικής κρατικής καταγραφής και διαχείρισης. Το πραγµατικό ζήτηµα είναι η κρατική ικανότητα να αντιµετωπίζει κάθε παράνοµη πράξη, ανεξαρτήτως καταγωγής ή θρησκείας, και να αποτρέπει την εκµετάλλευση µιας περιόδου εθνικής κρίσης από οργανωµένα δίκτυα ή οποιονδήποτε επιδιώκει οικονοµικό και κοινωνικό όφελος από την αποσταθεροποίηση.
Σε ένα ακραίο σενάριο πολέµου, επισιτιστικής πίεσης και θεσµικής αποδυνάµωσης, κάθε κενό κρατικής εξουσίας µπορεί να δηµιουργήσει χώρο για λεηλασίες, οργανωµένο έγκληµα, παράνοµη οικονοµική δραστηριότητα και εσωτερική αποσταθεροποίηση. Αυτό είναι το «µεγάλο πλιάτσικο» που οφείλει να προλάβει το κράτος – όχι µε συλλογικές στοχοποιήσεις, αλλά µε αποτελεσµατική προετοιµασία ασφαλείας και εφαρµογής του νόµου.
Και εδώ βρίσκεται, κατά τη γνώµη µου, η ουσία της φράσης ότι «η µισή δουλειά µπορεί να γίνει µέσα στη χώρα». Μια χώρα δεν χρειάζεται να ηττηθεί στρατιωτικά για να υποστεί στρατηγική ήττα. Αρκεί να έχει προηγουµένως αποδυναµωθεί οικονοµικά, κοινωνικά και θεσµικά.
Οι σύµµαχοι, επίσης, δεν πρέπει ούτε να αντιµετωπίζονται ως εχθροί ούτε να θεωρούνται ότι πάντα θα ταυτίζουν, σήµερα και πάντοτε τα συµφέροντά τους µε τα ελληνικά. Η διεθνής πολιτική λειτουργεί µε βάση συσχετισµούς ισχύος και εθνικά συµφέροντα. Η Ελλάδα οφείλει να συνεργάζεται, αλλά ταυτόχρονα να αξιολογεί αυτόνοµα κάθε εξέλιξη και να υπερασπίζεται µε συνέπεια τα κυριαρχικά της δικαιώµατα. Ούτε τυφλή εµπιστοσύνη, ούτε τυφλή καχυποψία απέναντι στους συµµάχους.
Η Ελλάδα χρειάζεται στρατηγική πρόβλεψη, ισχυρούς θεσµούς, κοινωνική συνοχή, ενεργειακή και επισιτιστική ανθεκτικότητα, αποτελεσµατική προστασία των συνόρων και, πάνω απ’ όλα, ικανότητα αυτόνοµης αξιολόγησης των εθνικών της συµφερόντων.
Ο Ρήγας Φεραίος δεν περίµενε από άλλους να αποφασίσουν για τον Ελληνισµό. Μελέτησε την εποχή του, αντιλήφθηκε τους συσχετισµούς και επιχείρησε να διαµορφώσει ένα πολιτικό όραµα. Σήµερα το ερώτηµα παραµένει επίκαιρο:
Εάν πράγµατι έρθει µια µεγάλη γεωπολιτική δοκιµασία, θα έχει η Ελλάδα την εσωτερική αντοχή και τη θεσµική επάρκεια να προστατεύσει τον λαό και τα συµφέροντά της ή θα ανακαλύψει, όταν θα είναι πλέον πολύ αργά, ότι άλλοι φίλοι και σύµµαχοι είχαν ήδη προετοιµαστεί καλύτερα για τη δική της κρίση; Αφύπνιση, Εγρήγορση, Ασφάλεια, Ιδανικά, Αξίες ως και τώρα! Όχι στην επιστροφή της Ποδιάς στα Σχολεία. Ναι, στην σχολική προσευχή, Ναι στην κόσµια, λιτή και ηθική εµφάνιση των µαθητών µας!
