*Του Γιώργου Γαμπιεράκη
Προέδρου της HELPHELLAS
ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ
Ιδρυτή της HELLAS HELPBANK
Από το Νηπιαγωγείο μέχρι τα ΚΑΠΗ — η Πυροσβεστική Παιδεία ως εθνική στρατηγική πρόληψης.
Μιλάμε συνεχώς για πρόληψη.
Μιλάμε για τεχνολογία, για drones, για συστήματα έγκαιρης ανίχνευσης, για αντιπυρικές ζώνες, για καθαρισμούς, για δασική προστασία.
Μιλάμε για περισσότερα εναέρια μέσα, για νυχτερινές ρίψεις νερού, για νέα οχήματα, για περισσότερους πυροσβέστες, για ενίσχυση των εθελοντικών οργανώσεων, για καλύτερο συντονισμό και περισσότερους πόρους.
Και καλά κάνουμε.
Όμως υπάρχει ένα κρίσιμο ζήτημα που εξακολουθεί να μένει στο περιθώριο της δημόσιας συζήτησης:
Για την παιδεία πότε θα μιλήσουμε;
Για την εκπαίδευση των μικρών παιδιών;
Για την ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση των πολιτών;
Για την έλλειψη μιας πραγματικής πυροσβεστικής παιδείας;
Για μια κοινωνία που παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανέτοιμη, ανεκπαίδευτη και ανεπαρκώς ενημερωμένη μπροστά σε κινδύνους που επαναλαμβάνονται κάθε χρόνο;
Και κυρίως, πότε θα μιλήσουμε σοβαρά για την έννοια της ατομικής και κοινωνικής ευθύνης;
Γιατί η πρόληψη μιας πυρκαγιάς δεν αρχίζει όταν σηκωθεί το πρώτο ελικόπτερο.
Αρχίζει πολύ νωρίτερα.
Αρχίζει από το σπίτι, το σχολείο, τη γειτονιά, τον Δήμο, το χωράφι, την επιχείρηση, τον επαγγελματικό χώρο.
Αρχίζει από τον πολίτη.
Η Πολιτική Προστασία δεν είναι μόνο μηχανισμός. Είναι κουλτούρα.
Η μεγάλη αδυναμία μας είναι ότι συχνά αντιμετωπίζουμε την Πολιτική Προστασία αποκλειστικά ως έναν επιχειρησιακό μηχανισμό που ενεργοποιείται όταν ξεσπάσει η κρίση.
Όμως η πραγματική Πολιτική Προστασία δεν ξεκινά τη στιγμή της καταστροφής.
Ξεκινά πριν.
Στην πρόληψη.
Στην εκπαίδευση.
Στην ετοιμότητα.
Στη γνώση.
Στη διαμόρφωση συμπεριφοράς.
Μπορούμε να αγοράσουμε περισσότερα αεροσκάφη.
Μπορούμε να επενδύσουμε σε υπερσύγχρονη τεχνολογία.
Μπορούμε να ενισχύσουμε το Πυροσβεστικό Σώμα και να βελτιώσουμε τον επιχειρησιακό σχεδιασμό.
Αν όμως ο πολίτης δεν γνωρίζει πώς προκαλείται μια πυρκαγιά, τι μπορεί να κάνει για να την αποτρέψει, πώς πρέπει να αντιδράσει όταν ξεσπάσει, πώς προετοιμάζεται μια κατοικία και πώς γίνεται μια ασφαλής απομάκρυνση, πάντα θα βρισκόμαστε ένα βήμα πίσω.
Και στις πυρκαγιές, ένα βήμα πίσω μπορεί να σημαίνει χαμένες περιουσίες, καμένα δάση και ανθρώπινες ζωές.
Η πυροσβεστική παιδεία πρέπει να αρχίζει από το Νηπιαγωγείο
Αν θέλουμε να αλλάξουμε πραγματικά νοοτροπία, πρέπει να ξεκινήσουμε από τα παιδιά.
Όχι όταν ενηλικιωθούν.
Από το Νηπιαγωγείο.
Ένα παιδί μπορεί να μάθει από πολύ μικρή ηλικία τι σημαίνει φωτιά, ποιος είναι ο κίνδυνος, ποια συμπεριφορά είναι ασφαλής και ποια όχι, γιατί προστατεύουμε το δάσος και γιατί δεν παίζουμε με τη φωτιά.
Στο Δημοτικό μπορεί να αποκτήσει βασικές γνώσεις πρόληψης και ασφάλειας.
Στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο μπορεί να εκπαιδευτεί σε θέματα Πολιτικής Προστασίας, εθελοντισμού, πρώτων βοηθειών, εκκένωσης, προστασίας του περιβάλλοντος και υπεύθυνης συμπεριφοράς.
Στα Πανεπιστήμια μπορεί η εκπαίδευση αυτή να συνδεθεί με την επιστήμη, την τεχνολογία, τη διαχείριση κρίσεων και την κοινωνική ευθύνη.
Όπως μαθαίνουμε στα παιδιά να περνούν σωστά τον δρόμο, έτσι πρέπει να τα μαθαίνουμε να ζουν υπεύθυνα σε μια χώρα που αντιμετωπίζει πυρκαγιές, σεισμούς, πλημμύρες και ακραία καιρικά φαινόμενα.
Αυτό είναι παιδεία ζωής.
Το Πυροσβεστικό Σώμα μπορεί να αποκτήσει και έναν ισχυρό παιδαγωγικό ρόλο
Η Πυροσβεστική δεν πρέπει να είναι παρούσα στην κοινωνία μόνο όταν υπάρχει φωτιά.
Μπορεί και πρέπει να έχει μεγαλύτερη παρουσία πριν από την κρίση.
Στα σχολεία.
Στους Δήμους.
Στους τοπικούς συλλόγους.
Στις επιχειρήσεις.
Στις περιοχές υψηλού κινδύνου.
Στα ΚΑΠΗ.
Στις τοπικές κοινωνίες.
Στις γειτονιές που βρίσκονται στη ζώνη μίξης δάσους και οικισμού.
Υπάρχει μέσα στο Πυροσβεστικό Σώμα εξαιρετικό ανθρώπινο δυναμικό, εμπειρία και γνώση.
Αυτή η γνώση πρέπει να βγει προς τα έξω.
Χρειάζεται εξωστρέφεια.
Χρειάζεται το Πυροσβεστικό Σώμα να λειτουργήσει όχι μόνο επιχειρησιακά, αλλά και παιδαγωγικά.
Όχι εποχικά.
Όχι μόνο λίγες ημέρες πριν από την αντιπυρική περίοδο.
Αλλά όλο τον χρόνο.
Η Κοινωνία των Πολιτών πρέπει να γίνει μέρος του σχεδίου.
Μια εξαιρετική προοπτική προς αυτή την κατεύθυνση είναι η ενεργός σύνδεση της Πολιτείας με την Κοινωνία των Πολιτών και ιδιαίτερα με τις οργανώσεις που ασχολούνται ενεργά και αποδεδειγμένα με την Πολιτική Προστασία, την εκπαίδευση, τον εθελοντισμό και την ευαισθητοποίηση των πολιτών.
Οι οργανώσεις αυτές διαθέτουν εμπειρία πεδίου, κοινωνικά δίκτυα, εθελοντές και άμεση πρόσβαση στις τοπικές κοινωνίες.
Μπορούν να λειτουργήσουν ως γέφυρα ανάμεσα στο κράτος και τον πολίτη.
Μπορούν να οργανώσουν ενημερωτικές δράσεις.
Μπορούν να συμμετέχουν σε εκπαιδευτικά προγράμματα.
Μπορούν να υποστηρίζουν ασκήσεις ετοιμότητας.
Μπορούν να κινητοποιούν εθελοντές.
Μπορούν να ενισχύουν την κοινωνική συνοχή.
Δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται μόνο ως βοηθητικοί μηχανισμοί την ώρα της κρίσης.
Πρέπει να ενταχθούν θεσμικά στον σχεδιασμό του «πριν».
Από το Νηπιαγωγείο μέχρι τα ΚΑΠΗ.
Η Ελλάδα χρειάζεται ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα παρέμβασης, εκπαίδευσης και ευαισθητοποίησης ολόκληρης της κοινωνίας.
Ένα πρόγραμμα που να ξεκινά από το Νηπιαγωγείο και να φτάνει μέχρι τα ΚΑΠΗ.
Να αφορά τα παιδιά.
Τους μαθητές.
Τους φοιτητές.
Τους γονείς.
Τους εργαζομένους.
Τους επαγγελματίες.
Τους κατοίκους περιοχών υψηλού κινδύνου.
Τους ηλικιωμένους.
Τα άτομα με αναπηρία.
Τους συλλόγους.
Τις επιχειρήσεις.
Τις τοπικές κοινότητες.
Γιατί η Πολιτική Προστασία δεν αφορά μία συγκεκριμένη ηλικία ή μία συγκεκριμένη κοινωνική ομάδα.
Αφορά όλους.
Ένα Εθνικό Πρόγραμμα Πυροσβεστικής Παιδείας.
Χρειάζεται να σχεδιαστεί ένα μόνιμο Εθνικό Πρόγραμμα Πυροσβεστικής Παιδείας και Κοινωνικής Ετοιμότητας.
Ένα πρόγραμμα με κεντρικό σχεδιασμό και σαφή θεσμική βάση.
Με ενιαίο εκπαιδευτικό υλικό.
Με διαφορετικές εκπαιδευτικές βαθμίδες ανά ηλικία.
Με συμμετοχή του Πυροσβεστικού Σώματος, της Πολιτικής Προστασίας, της εκπαιδευτικής κοινότητας, της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, επιστημονικών φορέων και οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών.
Ένα τέτοιο πρόγραμμα θα μπορούσε να στηρίζεται σε βασικούς άξονες:
Εκπαίδευση στα σχολεία, προσαρμοσμένη στην ηλικία των μαθητών.
Τοπικά προγράμματα ενημέρωσης, ιδιαίτερα σε περιοχές με αυξημένο κίνδυνο πυρκαγιών.
Τακτικές ασκήσεις ετοιμότητας για τους πολίτες, ώστε η θεωρία να γίνεται πράξη.
Εκπαίδευση και πιστοποίηση εθελοντών, με σαφείς και ασφαλείς ρόλους.
Ειδικά προγράμματα για ηλικιωμένους και ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.
Συνεχής δημόσια ενημέρωση όλο τον χρόνο, όχι μόνο τους καλοκαιρινούς μήνες.
Ενεργή συμμετοχή των Δήμων και των Περιφερειών, ώστε η πρόληψη να αποκτήσει τοπικό χαρακτήρα και συνέχεια.
Η εκπαίδευση δεν μπορεί να είναι αποσπασματική.
Όλο αυτό χρειάζεται κεντρικό σχεδιασμό:
Χρειάζεται θεσμικό πλαίσιο.
Χρειάζεται χρηματοδότηση.
Χρειάζεται επιστημονική εποπτεία.
Χρειάζεται αξιολόγηση.
Χρειάζεται συνέχεια.
Δεν μπορεί κάθε Δήμος, κάθε φορέας και κάθε εθελοντική οργάνωση να λειτουργεί αποσπασματικά και να προσπαθεί να ανακαλύψει από την αρχή τι πρέπει να κάνει.
Η Πολιτεία πρέπει να θέσει το πλαίσιο:
Η Πυροσβεστική να παρέχει την επιχειρησιακή γνώση.
Η εκπαιδευτική κοινότητα να μετατρέπει τη γνώση σε παιδαγωγικό υλικό.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση να οργανώνει την εφαρμογή.
Η Κοινωνία των Πολιτών να λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής ενημέρωσης, συμμετοχής και εθελοντισμού.
Από τον παθητικό πολίτη στον ενεργό πολίτη.
Η μεγάλη αλλαγή που χρειάζεται η χώρα είναι να μετατρέψει τον πολίτη από παθητικό θεατή σε ενεργό και υπεύθυνο κρίκο της Πολιτικής Προστασίας.
Όχι για να υποκαταστήσει τον πυροσβέστη.
Όχι για να μπει χωρίς εκπαίδευση σε ένα μέτωπο φωτιάς.
Αλλά για να γνωρίζει.
Να προλαμβάνει.
Να ενημερώνει.
Να συμμετέχει οργανωμένα.
Να βοηθά εκεί όπου μπορεί με ασφάλεια.
Οι ενεργοί πολίτες και οι εκπαιδευμένοι εθελοντές μπορούν να προσφέρουν σημαντικά στη διοικητική υποστήριξη, στην ενημέρωση, στη διαχείριση ανθρωπιστικής βοήθειας, στη στήριξη των πληγέντων και στην κοινωνική κινητοποίηση.
Έτσι το μάχιμο προσωπικό του Πυροσβεστικού Σώματος μπορεί να παραμένει απερίσπαστο στο επιχειρησιακό έργο.
Ατομική ευθύνη δεν σημαίνει απαλλαγή του Κράτους.
Όταν μιλάμε για ατομική και κοινωνική ευθύνη, δεν απαλλάσσουμε το κράτος από τις υποχρεώσεις του.
Το κράτος οφείλει να διαθέτει μέσα.
Να διαθέτει προσωπικό.
Να οργανώνει καθαρισμούς.
Να διαχειρίζεται τα δάση.
Να επενδύει στην πρόληψη.
Να συντονίζει αποτελεσματικά.
Να διαθέτει σύγχρονη τεχνολογία.
Να προστατεύει τον πολίτη.
Αλλά η κρατική ευθύνη δεν αναιρεί την ατομική ευθύνη.
Δεν μπορεί από τη μία πλευρά να ζητάμε περισσότερα αεροσκάφη, πυροσβεστικά οχήματα και πυροσβέστες και από την άλλη να ανεχόμαστε την αμέλεια και την αδιαφορία που μπορεί να προκαλέσουν μια νέα φωτιά.
Η εγκληματική αμέλεια δεν αντιμετωπίζεται μόνο με πρόστιμα.
Αντιμετωπίζεται με γνώση.
Με παιδεία.
Με ευαισθητοποίηση.
Με κοινωνική συνείδηση.
Να επενδύσουμε επιτέλους στο «πριν».
Για πολλά χρόνια στη χώρα μας επενδύουμε κυρίως στο «μετά».
Στη φωτιά που ήδη ξέσπασε.
Στα αεροπλάνα που θα σηκωθούν.
Στα οχήματα που θα επιχειρήσουν.
Στους πυροσβέστες που θα μπουν στο μέτωπο.
Στις αποζημιώσεις που θα δοθούν.
Όλα αυτά είναι αναγκαία.
Αλλά αφορούν την καταστροφή που ήδη συνέβη.
Η μεγάλη εθνική αλλαγή είναι να επενδύσουμε πολύ περισσότερο στο πριν.
Στην πρόληψη.
Στην ενημέρωση.
Στην εκπαίδευση.
Στην ετοιμότητα.
Στην κοινωνική συνοχή.
Στην υπευθυνότητα.
Στην ενεργή συμμετοχή.
Στην Ελλάδα της κλιματικής κρίσης, η εκπαιδευμένη κοινωνία δεν είναι ένα συμπληρωματικό εργαλείο.
Είναι ένα από τα σημαντικότερα όπλα που μπορεί να διαθέτει η Πολιτική Προστασία.
Και ίσως είναι αυτό ακριβώς το όπλο που σήμερα μας λείπει περισσότερο.
Η πραγματική Πολιτική Προστασία δεν ξεκινά όταν ακουστεί η πρώτη σειρήνα.
Ξεκινά πολύ νωρίτερα.
Ξεκινά από την Παιδεία.
Γιατί η ισχυρότερη Πολιτική Προστασία είναι μια ενημερωμένη, ευαισθητοποιημένη, υπεύθυνη και εκπαιδευμένη Κοινωνία.
