Γράφει ο: Βασίλης Α. Σαμέλης: Επίτιμος Διευθυντής του Κρυστάλλειου Δημοτικού Σχολείου Πεντέλης
Η ετυμολογία της λέξεως «Πεντέλη» αρκετά με απασχόλησε. Από την μελέτη διάφορων απόψεων, όχι τέλεια θεμελιωμένων, κατέληξα στα εξής: Στηρίχτηκα σε τέσσερις λέξεις αλληλένδετες που προσδιορίζουν το τοπίο μας γεωγραφικά – γεωπολιτικά – ιστορικά. Αυτές είναι: Βριλησσός, Καλήσσια, όρος Αμώμων και Πεντέλη. Οι τρεις πρώτες καλύπτουν το αρχαιολογικό κομμάτι του τοπίου και η τέταρτη το ιστορικό.
Η ονομασία «Πεντέλη» εμφανίστηκε όταν στο βουνό εμφανίστηκαν και οι πρώτοι κάτοικοί της «πέντε Έλλην» εξ ου και «Πεντέλη». Έτσι με τον όρο «Πεντέλη» δεν προσδιορίζουμε βουνό αλλά το κατοικημένο μέρος αυτού. Συνεπώς ο όρος «Πεντελικόν» σημαίνει «το περί την Πεντέλη βουνό» και είναι λάθος ότι το «Πεντέλη» παράγεται από το «Πεντελικόν». Παράδειγμα: ο όρος «Ελλάς» παράγεται από τον όρο «Έλλην» και όχι ο όρος «Έλλην» από τον όρο «Ελλάς».
Σαφέστερα: Ο Έλλην γέννησε την Ελλάδα και όχι η Ελλάδα τον Έλληνα. Με την φυσιολογική παραφθορά της γλώσσας και την προσθήκη της περιεκτικής κατάληξης «-αδα -ιδης -ακος -ακης -ιου -ογλου -πουλος -ελης», προέκυψαν τα «Ελλάδα», «κοιλάδα», «Παπαδόπουλος», «Στεργίου», «Ψωμιάδης», «Σαμέλης» κ.λπ. Έτσι και η Πεντέλη γέννησε το Πεντελικόν και όχι το Πεντελικόν την Πεντέλη. Το όνομα του βουνού ήταν Βριλησσός – όρος Αμώμων – Καλήσσια.
Όσον για τα λεγόμενα «πέντε έλη» αν είχαν κάποια ιδιαίτερη σημασία θα αναφέρονταν κάπου σε τόσα που έχουν γραφεί και ειπωθεί. Η Πεντέλη είναι ξακουστή όχι για τα «έλη» αλλά για την φυσική της ομορφιά, για το υπέροχο κλίμα της, για την ιστορία της. Πού είναι τα τόσο σημαντικά έλη της, δηλ. τα ελώδη μέρη της, οι βάλτοι της, οι υδροβιότοποί της, ώστε να προσελκύσουν την προσοχή του επισκέπτη ή κάθε μελετητή της Ιστορίας; Μια, έστω μια φωτογραφία από αυτά τα «έλη» μέσα στις άπειρες φωτογραφίες του πεντελικού βουνού γιατί είναι ανύπαρκτη;
Ετυμολογικά, ως δεύτερο συνθετικό του όρου «έλος» είναι η «νόσος» εξ ου και «ελονοσία»! Ο Κώστας Κρυστάλλης ο οποίος πέθανε στα 26 του χρόνια, έκανε για λόγους υγείας στέκι του στην Πεντέλη, (και όχι στα πέντε έλη). Στους 98 στίχους του ποιήματός του που αφιέρωσε στην Πεντέλη πουθενά δεν αναφέρει κάτι από τα «ξακουστά έλη» της Πεντέλης. Αν είναι δυνατόν οι αμέτρητοι κατασκηνωτές πάσχοντες από φυματίωση να ζητούσαν καταφύγιο στα «έλη» της Πεντέλης! Αν είναι δυνατόν μια τέτοια περιοχή που έχει να επιδείξει πανέμορφα τοπία, να βαφτίστηκε Πεντέλη από τα «έλη» της.
Θα σταθώ στον όρο «έλη». Όλα σχεδόν τα αιγαιοπελαγίτικα ονόματα έχουν ως δεύτερο συνθετικό το «έλη». π.χ. Μιχαλέλη, Σαρδέλη, Φαμέλη, Μαμέλη. Και του υποφαινομένου το όνομα «Σαμέλης» περιέχει το «-έλη» ως δεύτερο συνθετικό και σημαίνει ο εκ Σάμου καταγόμενος. Ουδείς από όλους εμάς διανοήθηκε ότι το όνομά μας αναφέρεται σε «-έλη» με τη σημασία που κάποιοι απέδωσαν στην όμορφη Πεντέλη.
Φράσεις με μπροστά το «πέντε» χρησιμοποιούνται σε όλες τις εκφάνσεις του λόγου μας όπως: «πέντε και πέντε κάνουν δέκα», «μετρούνται στα πέντε δάκτυλα», «ντύθηκε στα πέντε και πέντε», «πεντέξι όλοι κι όλοι», «πεντάμορφος», «πεντάρφανος», «πεντανόστιμος», «πεντόβολα», «δεν αξίζει μια πεντάρα», «κόλλα πέντε», «πέντε αστέρων», «τον παίζει στα πέντε δάκτυλα», «κάλιο πέντε και στο χέρι παρά δέκα και καρτέρει». Ιδού και τα γνωστό τραγούδια όπως «πέντ -ελληνες στον Άδη ανταμώσαν ένα βράδυ» και «μες στης Πεντέλης τα βουνά, στα πεύκα τριγυρίζω, το Χάρο ψάχνω για να βρω, μανούλα μου, μα δεν τον εγνωρίζω».
Με τον ίδιο τρόπο και στην Πεντέλη κάποια στιγμή της ιστορίας της λόγω του δύσβατου του εδάφους της εκεί πάνω στο όρος Βρηλισσός, εκεί στο όρος των Αμώμων κατοικούσαν πεντέξι ή πέντε Έλληνες, εξού και «Πεντέλη». Ακόμη και κατά τη νεώτερη ιστορία της, κατά την Τουρκοκρατία, οι πρώτοι κάτοικοι της Πεντέλης ήταν πεντέξι οικογένειες Σαρακατσαναίων. Αυτό επιβεβαιώνεται από τον σημερινό πληθυσμό των Σαρακατσαναίων. Επίσης στην τοποθεσία «Καλήσσια» του βουνού κατοικούσε μόνη της η «Καλή» η οποία φιλοξένησε τον Θησέα ο οποίος περαστικός πήγαινε για τον μυθικό ταύρο του Μαραθώνα. Η τοποθεσία λόγω της σημαντικής φιλοξενίας της Καλής πήρε και το όνομά της. Λέτε ο Θησέας να μην είδε ούτε ένα από τα έλη της Πεντέλης; Δεν βρέθηκε κανείς να πει κάτι για τα τόσο «σημαντικά» έλη που σημάδεψαν μια ιστορική Πεντέλη με το όνομά τους;
