Γράφει η
Ελένη Κονιαρέλλη – Σιακή
Είναι γνωστό ότι στη ζωή µας η έννοια και η αξία της ΑΛΗΘΕΙΑΣ αποτελεί ένα από τα πιο δύσκολα προβλήµατα της Φιλοσοφίας, δεδοµένου ότι έχουν ειπωθεί και έχουν αναπτυχθεί πολλές διαφορετικές θεωρίες.
Η λέξη ΑΛΗΘΕΙΑ προέρχεται από το στερητικό – α – και τη λέξη -λήθη – (λησµονιά), ρήµα: λήθω = λανθάνω = µου διαφεύγει κάτι. ΑΛΗΘΕΙΑ, είναι γενικά µια κατάσταση που υπάρχει ή η πραγµατικότητα κάποιου γεγονότος.
Στον λόγο µας χρησιµοποιούµε τη λέξη ΑΛΗΘΕΙΑ µόνη της, και άλλες φορές µαζί µε άλλες λέξεις, π.χ. µιλούµε για τη «µισή αλήθεια», την «προσωπική αλήθεια», τη «Θρησκευτική αλήθεια» κ.λπ. Έτσι, µπορούµε να ξεχωρίσουµε και τις εξής περιπτώσεις:
1. «Μισή αλήθεια»: Συχνά µπορεί κάποιος να κάνει φαινοµενικά αληθείς δηλώσεις, δηλαδή να µη λέει ψέµατα για όσα τον ρωτούν, και παρόλα αυτά να κρύβει συνειδητά και ηθεληµένα ένα µέρος της αλήθειας. Αυτού του είδους η πρακτική θεωρείται για πολλούς ότι έχει την ίδια βαρύτητα µε το ψέµα, αφού είναι ένα υποσύνολο του αντίθετου της αλήθειας.
2. «Προσωπική αλήθεια»: Η αλήθεια για τον καθένα είναι η πραγµατικότητα που βιώνει και παραδέχεται. Η πραγµατικότητα αυτή καθορίζεται από όσα αισθάνεται και πιστεύει. Συνήθως όταν χρησιµοποιούµε τον όρο ΑΛΗΘΕΙΑ, αναφερόµαστε σε πράγµατα που αισθανόµαστε και πιστεύουµε.
3. «Η σχετικότητα της αλήθειας»: Η αλήθεια δεν είναι ίδια σε όλους τους ανθρώπους. Για την αλήθεια είναι γνωστό ότι διαφωνούν ακόµα και ειδικοί σε ίδια θέµατα. Για παράδειγµα, οι επιστήµονες διαφωνούν σε πολλά θέµατα για το τι ισχύει πραγµατικά, και οι Θρησκείες αποδέχονται διαφορετική εκδοχή της αλήθειας η µια από την άλλη.
4. «Επιστηµονική αλήθεια»: Για να αποφύγουµε το λάθος, η Επιστήµη αναζητά την αλήθεια µέσα από αυστηρές διαδικασίες ελέγχου. Η επιστηµονική αλήθεια φαίνεται να είναι αρκετά αντικειµενική, καθώς ζητά τα όσα ισχυρίζεται κάποιος να επαληθεύονται µε απαραίτητα πειράµατα, όσες φορές και να επαναλαµβάνονται αυτά. Βέβαια πρέπει να λάβουµε υπ’ όψη ότι έχει συνεχώς νέες ανακαλύψεις, και τότε η επιστηµονική αλήθεια αναπροσαρµόζεται ή επεκτείνεται.
5. «Θρησκευτική αλήθεια»: Η αλήθεια των Θρησκειών είναι περισσότερο αδιαπραγµάτευτη από αυτή της Επιστήµης. Η Θρησκευτική αλήθεια παραµένει σταθερή. Στον Χριστιανισµό φανερώνει τον ίδιο τον Θεό ως την απαρχή και συνέχεια της Αλήθειας: «Εγώ ειµί η οδός και η αλήθεια και η ζωή.» (Ιω. γ’ 21). Στη ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΑΛΗΘΕΙΑ γίνεται φανερό πως οι Θρησκευτικές αλήθειες διαφέρουν µεταξύ τους από Θρησκεία σε Θρησκεία.
Στη Σύγχρονη Φιλοσοφία, µε το ζήτηµα της ΑΛΗΘΕΙΑΣ ασχολήθηκαν και ανέπτυξαν διάφορες θεωρίες πολλοί φιλόσοφοι, όπως: Ιµανουέλ Καντ, Ρενέ Ντεκάρτ, Βίλχεµ, Φρειδερίκος Νίτσε, Πολ Νατόρπ και άλλοι.
Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗ «ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ Ι∆ΕΩΝ» του Πλάτωνα: Ο Πλάτωνας, θέλοντας να δείξει τη δυσκολία τού να συλλάβει κανείς την ΑΛΗΘΕΙΑ, χρησιµοποίησε µια αλληγορία. Είπε πως οι άνθρωποι χρησιµοποιούν τις αισθήσεις τους για να συλλάβουν την ΑΛΗΘΕΙΑ. Όµως εξαπατώνται από αυτές. Μοιάζουν σαν να είναι δεµένοι µέσα σε ένα σπήλαιο από το οποίο δεν µπορούν να βγουν ή να κοιτάξουν πίσω, όπου βρίσκεται αναµµένη µια φωτιά, καθώς και διάφορα αντικείµενα που περνούν από µπροστά της. Το µόνο που βλέπουν είναι οι σκιές που σχηµατίζονται από τα αντικείµενα στον τοίχο της σπηλιάς, καθώς αυτά φωτίζονται από τη φωτιά!
Απαντήσεις στο ερώτηµα: «Τι είναι ΑΛΗΘΕΙΑ;»
Είναι:
1. Κάθε τι που συµφωνεί µε την πραγµατικότητα, αυτό που όντως συµβαίνει ή συνέβη ή είναι απόλυτα βέβαιο ότι θα συµβεί, π.χ. «Γιατί αµφισβητείς την ΑΛΗΘΕΙΑ που έχουν τα λόγια µου;»
2. Η απουσία ψέµατος ή άλλης σκόπιµης αλλοίωσης της πραγµατικότητας, π.χ. «Θέλω να µου λες όλη την ΑΛΗΘΕΙΑ».
3. Κάθε τι που είναι ορθό, κάθε τι που ισχύει.
4. Κάθε τι που µπορεί να επαληθευτεί πειραµατικά ή να ελεγχθεί µε τη λογική και µε την εµπειρία µε αξιόπιστα δεδοµένα (η επιστηµονική ΑΛΗΘΕΙΑ).
H ΑΛΗΘΕΙΑ ΣΤΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ: Στην αρχαιοελληνική µυθολογία, η ΑΛΗΘΕΙΑ προσωποποιείται και αναφέρεται ως προστάτιδα της ΕΝΝΟΙΑΣ. Σύµφωνα µε τον Πίνδαρο, τη θεωρούσαν κόρη του ∆ία, µητέρα της Αρετής, και ο Πλούταρχος την ονοµάζει τροφό του Απόλλωνα. Οι Ρωµαίοι την πίστευαν ως κόρη του Κρόνου και αργότερα του Χρόνου, και την αποκαλούσαν Veritas. Επειδή η ΑΛΗΘΕΙΑ εικονιζόταν πάντα χωρίς στολίδια και πλούσια ρούχα σε σύγκριση µε τις άλλες θεότητες, ο Οράτιος την αποκαλούσε «nuda veritas», δηλαδή «γυµνή αλήθεια» ή «αλήθεια γυµνή», που λέγεται µέχρι και σήµερα, από το γεγονός ότι δεν χρειάζεται στην απόδοσή της ιδιαίτερα καλολογικά στοιχεία ή προλόγους, εξ ου ακόµα και η έκφραση «ωµή αλήθεια».
Επίσης, στην Αρχαία Αίγυπτο, όπως αναφέρει στις διηγήσεις του ο Κλαύδιος Αιλιανός, ο Αιγύπτιος αρχιερέας -ως δείγµα δίκαιου ανθρώπου- όταν εκτελούσε καθήκοντα δικαστή, κρεµούσε από τον λαιµό του ένα ιδιαίτερο φυλαχτό από ζαφείρι που έφερε το όνοµα: «Αλήθεια».
Τέλος, θα δούµε για τη µεγάλη ανησυχία του Μπέρτολντ Μπρεχτ σχετικά µε τις δυσκολίες που συναντά κάποιος για να γράψει για την «ΑΛΗΘΕΙΑ». Το 1935 στο Παρίσι, στο Συνέδριο για την υπεράσπιση της κουλτούρας, ο Μπρεχτ παρουσίασε το παρακάτω κείµενο που συµπυκνώνει το συγγραφικό του credo.
Μπέρτολντ Μπρεχτ: Πέντε δυσκολίες για να γράψει κανείς για την «ΑΛΗΘΕΙΑ»:
«Όποιος θέλει να πολεµήσει σήµερα την ψευτιά και την αµάθεια και να γράφει την «ΑΛΗΘΕΙΑ», έχει να ξεπεράσει το λιγότερο -πέντε- δυσκολίες. Πρέπει να έχει:
1. Το θάρρος, να γράφει την αλήθεια, παρόλο που παντού την καταπνίγουν.
2. Την εξυπνάδα, να την αναγνωρίζει, παρόλο που τη σκεπάζουν παντού.
3. Την τέχνη, να την κάνει ευκολοµεταχείριστη, σαν όπλο.
4. Την κρίση, να διαλέξει εκείνους που στα χέρια τους η «αλήθεια» θ’ αποκτήσει δύναµη.
5. Την πονηριά, να τη διαδώσει ανάµεσά τους.
