Γράφει ο Φώτης Αλεξόπουλος
Οικονοµολόγος
Μέλος του ΙΝΚΑ/Γενική Οµοσπονδία Καταναλωτών Ελλάδος
Οι σύγχρονες πόλεις αντιµετωπίζουν πίεση από τρεις αλληλένδετες παραµέτρους: την αυξανόµενη κυκλοφοριακή συµφόρηση, την έλλειψη διαθέσιµου δηµόσιου χώρου και τη µείωση της περιβαλλοντικής ποιότητας. Στην Αττική, όπου η αστική πυκνότητα έχει υπερβεί τα λειτουργικά όρια, η ανάγκη υλοποίησης έργων που εκσυγχρονίζουν τις αστικές υποδοµές δεν αποτελεί επιλογή αποτελεί προϋπόθεση βιωσιµότητας. Στο πλαίσιο αυτό, η υπογειοποίηση της Λεωφόρου Μεσογείων συνιστά µια κρίσιµη στρατηγική παρέµβαση για την Αγία Παρασκευή.
Η λειτουργική επιβάρυνση της Μεσογείων και ο ρόλος της ως υπερτοπικού άξονα
Η Λεωφόρος Μεσογείων εξυπηρετεί υπερτοπικές µετακινήσεις, συγκεντρώνοντας κυκλοφορία από τα Μεσόγεια, τα βόρεια προάστια και τον κεντρικό τοµέα της Αθήνας. Η κυκλοφοριακή της φόρτιση δεν προέρχεται µόνο από τους κατοίκους της Αγίας Παρασκευής, αλλά από µια ευρύτερη περιφέρεια που χρησιµοποιεί τη λεωφόρο ως βασικό διάδροµο προς το κέντρο.
Αυτό έχει ως αποτέλεσµα:
– συνεχή συµφόρηση,
– υψηλά επίπεδα µικροσωµατιδίων,
– διαρκή ηχορύπανση,- απουσία λειτουργικής συνέχειας µεταξύ των δύο πλευρών της πόλης.
Η υφιστάµενη κατάσταση παρεµποδίζει όχι µόνο τις µετακινήσεις εντός του ∆ήµου αλλά και τον συνολικό χωροταξικό σχεδιασµό της περιοχής.
Οι υπογειοποιήσεις ως εργαλείο ολοκληρωµένου αστικού σχεδιασµού
Οι υπογειοποιήσεις µεγάλης κλίµακας δεν αποτελούν µόνο κυκλοφοριακές παρεµβάσεις.
Στον διεθνή αστικό σχεδιασµό θεωρούνται µοχλοί µετασχηµατισµού του αστικού περιβάλλοντος, καθώς επιτρέπουν:
Α. Αποδέσµευση επιφανειακού δηµόσιου χώρου
Μεταφέροντας τις υψηλές ροές κυκλοφορίας σε υπόγεια σήραγγα, απελευθερώνεται µεγάλος συνεχόµενος χώρος στην επιφάνεια. Αυτός ο χώρος µπορεί να επαναχρησιµοποιηθεί για:
– πράσινες διαδροµές,
– γραµµικά πάρκα,
– ζώνες χαµηλής κυκλοφορίας,
– πεζοδροµηµένες περιοχές,
– πολιτιστικές και κοινωνικές υποδοµές.
Σε αστικά κέντρα µε έλλειψη ελεύθερων χώρων -όπως η Αγία Παρασκευή- η επανάκτηση της επιφάνειας αποτελεί αστικό κεφάλαιο ανυπολόγιστης σηµασίας.
Β. Μείωση εξωτερικών περιβαλλοντικών πιέσεων
Η µετατόπιση του κυκλοφοριακού φόρτου υπόγεια:
– µειώνει δραστικά τον θόρυβο,
– βελτιώνει τα επίπεδα ποιότητας αέρα,
– περιορίζει το φαινόµενο της αστικής θερµικής νησίδας,
– αναβαθµίζει τον δείκτη ευηµερίας σε ακτίνα εκατοντάδων µέτρων.
Γ. Ενοποίηση των αστικών γειτονιών
Οι µεγάλοι οδικοί άξονες λειτουργούν ως διαχωριστικές γραµµές (urban barriers). Με την υπογειοποίησή τους, οι πόλεις επανακτούν την ενότητά τους.
Η σύνδεση των ανατολικών και δυτικών τµηµάτων της Αγίας Παρασκευής θα ενισχύσει:
– την τοπική οικονοµία,
– τη συνοχή των γειτονιών,
– την προσβασιµότητα σε δηµόσιες υπηρεσίες,
– την αστική κινητικότητα χαµηλού αποτυπώµατος.
∆. ∆ηµιουργία προϋποθέσεων για µακροπρόθεσµο χωροταξικό σχεδιασµό
Καµία σύγχρονη πόλη δεν µπορεί να ανασχεδιάσει τη στρατηγική της ανάπτυξη όσο η πλειονότητα του διαθέσιµου χώρου δεσµεύεται από την κυκλοφορία.
Η υπογειοποίηση λειτουργεί ως πλατφόρµα µελλοντικού σχεδιασµού και όχι ως µεµονωµένη τεχνική παρέµβαση.
Η Αγία Παρασκευή µπροστά σε ένα κρίσιµο σταυροδρόµι
Η πόλη βρίσκεται σε µια φάση όπου η πληθυσµιακή πυκνότητα, η πίεση στα δίκτυα µεταφορών και η ανάγκη δηµιουργίας δηµόσιων χώρων έχουν φτάσει στο όριο. Η συνέχιση του υφιστάµενου µοντέλου οδηγεί σε σταδιακή υποβάθµιση της ποιότητας ζωής και µείωση της λειτουργικής ανταγωνιστικότητας της πόλης.
Η υπογειοποίηση της Μεσογείων:
– θα αναβαθµίσει τη συνολική λειτουργία της πόλης,
– θα βελτιώσει το περιβάλλον και τις µετακινήσεις,
– θα επιτρέψει την εκπόνηση ενός συνεκτικού, ρεαλιστικού και σύγχρονου χωροταξικού σχεδίου,
– θα απελευθερώσει δυναµικό ανάπτυξης που σήµερα παραµένει εγκλωβισµένο.
∆ιεθνή παραδείγµατα και συγκριτική αξιολόγηση
Σε πόλεις όπως η Κοπεγχάγη, η Μαδρίτη και η Σεούλ, η υπογειοποίηση µεγάλων αξόνων οδήγησε:
– σε αύξηση των πράσινων χώρων κατά 25%-60%,
– σε µείωση ρύπων έως 35%,
– σε ενίσχυση της εµπορικής δραστηριότητας στη ζώνη επιρροής,
– σε σηµαντική βελτίωση των δεικτών κοινωνικής ευηµερίας.
Τα παραδείγµατα αυτά επιβεβαιώνουν ότι η υπογειοποίηση της Μεσογείων δεν είναι υπερβολή· είναι αναπτυξιακή επιλογή πλήρως εναρµονισµένη µε τις διεθνείς πρακτικές.
Η υπογειοποίηση ως επένδυση βιωσιµότητας
Η Αγία Παρασκευή χρειάζεται ένα νέο πρότυπο αστικού σχεδιασµού. Η υπογειοποίηση της Μεσογείων δεν είναι µόνο έργο συγκοινωνιακής βελτιστοποίησης. Είναι µια αναπτυξιακή επένδυση µε ορίζοντα δεκαετιών, που θα καθορίσει τη λειτουργία, τη δοµή και την ποιότητα ζωής της πόλης.
Η υλοποίησή της συνιστά την πιο ώριµη, τεχνοκρατικά επαρκή και αναγκαία λύση για το µέλλον της Αγίας Παρασκευής.
