Γράφει η Ελένη Κονιαρέλλη – Σιακή
O ποιητής Ζακ Πρεβέρ είχε γράψει το διάσηµο τρίστιχο: «Μήνα Μάη! Κεράσι είν’ η ζωή. Κουκούτσι ο θάνατος. Κι ο έρωτας… η κερασιά».
Η λέξη «κεράσι» έχει αρχαία ελληνική προέλευση, από το ελληνιστικό «κεράσιον», που είναι υποκοριστικό του κέρασος, που σήµαινε την κερασιά. Το δέντρο φαίνεται ότι ήρθε από τη Μικρά Ασία, αν σκεφτούµε και το τοπωνύµιο Κερασσούς, που µας δείχνει ότι την έχουµε δανειστεί -και µάλιστα από τα πανάρχαια χρόνια- από κάποια µικρασιατική γλώσσα.
Στη Ρώµη την καλλιέργεια της κερασιάς την έφερε από τον Πόντο ο Λούκουλλος και ονοµάστηκε cerasium, και στα µεταγενέστερα ceresium. Στην Τουρκία ονοµάστηκε κιράζ, στα Ιταλικά ciliegia και στη Ν. Ιταλία cerace.
Στην Ιαπωνία η ανθισµένη κερασιά είναι το εθνικό σύµβολο της Άνοιξης! Συµβολίζει την ανθρώπινη φύση: Πανέµορφη αλλά παροδική, καθώς τα πέταλά της πέφτουν πολύ γρήγορα.
Είδαµε ότι το κεράσι γεννήθηκε στη Μικρά Ασία, αλλά και σήµερα η πρώτη κερασοπαραγωγός χώρα είναι η Τουρκία. Και η Ελλάδα έχει µεγάλη παραγωγή, κυρίως η βόρεια ή στα βουνά, γιατί το κεράσι είναι φρούτο που ευδοκιµεί σε ηµιορεινές περιοχές. Φηµισµένα είναι τα κεράσια στην περιοχή των Βοδενών. Τα Βοδενά είναι σλαβική ονοµασία της Έδεσσας (επειδή έχει πολλά νερά, voda = το νερό), και τα κεράσια των Βοδενών πήραν το όνοµα αυτό επειδή ήταν πεντανόστιµα και µεγάλα, σαν βόδια, εξηγούν µε περηφάνια, τραγουδώντας για την ξεχωριστή ποικιλία τους, τα πετροκέρασα (γνωστό και το τραγουδάκι «χειλάκι πετροκέρασο και µάγουλο βερίκοκο»).
Συχνά, βλέποντας τα προκλητικά κόκκινα κεράσια να µας καλούν µέσα από τα καφάσια τους, έρχεται στο νου µας η γνωστή παροιµία: «Όπου ακούς πολλά κεράσια να βαστάς µικρό καλάθι». Η παραστατική αυτή παροιµία µας προειδοποιεί να είµαστε επιφυλακτικοί όταν ακούµε πολλά λόγια και εξηγήσεις για κάτι που δε γνωρίζουµε και πρόκειται να το αγοράσουµε, ή για κάποια εργασία που µας τη διαφηµίζουν πολύ και εµείς πρόκειται να την αναλάβουµε, κ. λπ.
Μια άλλη γνωστή φράση είναι: «Το κερασάκι στην τούρτα», που αρχικά το χρησιµοποιούσαµε στο λόγο µας για να εκφράσουµε θετικά τη χαρά για το ευχάριστο επιστέγασµα µιας κατάστασης. Όµως σήµερα, δυστυχώς, τη λέµε περισσότερο για αρνητικές καταστάσεις, για τη σταγόνα που ξεχειλίζει το ποτήρι της αγανάκτησης για κάποια περίπτωση που πήγαινε στραβά και ανάποδα και τώρα ήρθε και το δυσάρεστο τέλος, δηλαδή, σαν «το κερασάκι της τούρτας».
Το κεράσι το συναντούµε συχνά στη δηµοτική ποίηση, όπου συµβολίζει τα κόκκινα χείλη, και ιδιαίτερα σε νυφιάτικια τραγούδια, γιατί έδινε µια θαυµάσια οµοιοκαταληξία µε την ευχή προς το νέο αντρόγυνο «να ζήσει, να γεράσει», όπως στο Θρακιώτικο τραγούδι ακούµε: «Άσπρη σταφίδα ροζακιά και κόκκινο κεράσι / τ’ αντρόγυνο που στέργιωσε να ζήσει να γεράσει…». Επίσης στην Κρήτη πολλές γαµήλιες µαντινάδες έχουν εισαγωγικό το γνωστό στίχο: «Ένα τραγούδι θε να πω επάνω στο κεράσι..».
Το ξύλο της κερασιάς είναι πολύ σκληρό, και πιο παλιά το χρησιµοποιούσαν για να φτιάχνουν µπαστούνια, ή µαγκούρες, και κάποτε ήταν απαραίτητο συµπλήρωµα ενός καλοντυµένου Αθηναίου. Όµως, στα δύσκολα χρόνια του διχασµού του 1915 – 1917, συχνά ακουγόταν σαν απειλή η φράση: «Θα δουλέψει κερασέα..», δηλαδή, ξυλοφόρτωµα µε σκληρές µαγκούρες από ξύλο κερασιάς.
Θυµάµαι στα παιδικά µου χρόνια µε πόση λαχτάρα περίµενα να δω ν’ ανθίζει η µία και µοναδική κερασιά που υπήρχε στον τόπο που γεννήθηκα. Στην αρχή στολιζόταν µε λεπτεπίλεπτα λευκά ανθάκια που πολύ γρήγορα χάνονταν σα νιφάδες του χιονιού, για να φανεί αµέσως η «κόκκινη έκπληξη», τα δίδυµα κερασάκια, που στην αρχή έµοιαζαν µε λευκές και αργότερα µε ροζ, και στο τέλος µε κατακόκκινες µεγάλες χάντρες κρεµασµένες στο κοτσάνι τους, λάµποντας στο χρυσό φως του ήλιου. Σε πολλά ορεινά χωριά της χώρας µας καλλιεργούσαν την κερασιά, και τη βρίσκουµε συχνά και σαν τοπωνύµιο: Κερασούλα, Κερασίτσα, Κερασιά, Βλαχοκερασιά, κ.ά
Η ΣΑΚΟΥΡΑ ΤΗΣ ΙΑΠΩΝΙΑΣ, ΤΑ ΑΝΘΗ ΤΗΣ ΚΕΡΑΣΙΑΣ!
Από τους Αρχαίους χρόνους οι Ιάπωνες θαύµαζαν την οµορφιά της σακουρά, δηλαδή, της ανθισµένης κερασιάς. Σε µερικές περιπτώσεις η λέξη « λουλούδι» στην ιαπωνική θεωρείται συνώνυµη της λέξης σακουρά. Εδώ και πάνω από 1.000 χρόνια οι Ιάπωνες υπεραγαπούν τα άνθη της κερασιάς!
Τα ιαπωνικά νησιά στολίζονται από αναρίθµητες κερασιές και µπορούµε να µετρήσουµε περίπου 300 ποικιλίες που ευδοκιµούν σ’ αυτά. Κάθε λουλούδι έχει 5 πέταλα µε εγκοπές στις άκρες, και αρκετά λουλούδια σχηµατίζουν ταξιανθίες µε χρώµατα λευκά, µέχρι ροζ, ή και βυσσινί. Το σχήµα και το χρώµα των λουλουδιών αυτών, θεωρούνται από παλιά σύµβολα απλότητας και αγνότητας. Τα όρη Γιόσινο φηµίζονταν για τις λευκές ανθισµένες κερασιές. Αυτή η περιοχή έχει 4 µεγάλα άλση µε περισσότερες από 100.000 κερασιές, που κάνουν την γύρω περιοχή να ακτινοβολεί και να µοιάζει χιονοσκέπαστη. Και δεν είναι ν’ απορεί κανείς που κάθε χρόνο συρρέουν πάνω από 350.000 επισκέπτες για να θαυµάσουν, όπως διαβάζουµε, αυτό το «λουλουδένιο θαύµα»!
ΠΟΙΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΕΘΙΜΟ ΧΑΝΑΜΙ ΣΤΗΝ ΙΑΠΩΝΙΑ; Το έθιµο Χαναµί, δηλαδή, «της παρατήρησης λουλουδιών» ανάγεται στο αρχαίο παρελθόν της Ιαπωνίας και τα λουλούδια σ’ αυτήν την περίπτωση είναι πάντα τα άνθη της κερασιάς.
Οι ευγενείς διοργάνωναν πάρτι για να θαυµάσουν τις σεκουρά. Όλοι οι φεουδάρχες, µαζί µε τους εκλεκτούς καλεσµένους τους, συγκεντρώνονταν κάτω από τα ανθισµένα δέντρα και απήγγειλαν ποιήµατα που εξυµνούσαν τα άνθη της κερασιάς, και οι γυναίκες ήταν στολισµένες µε πανέµορφα φορέµατα που είχαν θαυµάσια σχέδια σεκουρά.
Στην περίοδο 1603 – 1867, ο λαός καθιέρωσε τις εκδροµές στις ανθισµένες κερασιές. Έτρωγαν, έπιναν, τραγουδούσαν και χόρευαν θαυµάζοντας τα άνθη µαζί µε την οικογένεια και τους φίλους. Αυτό ήταν το δηµοφιλές έθιµο, του Χαναµί που τηρείται ως τις ηµέρες µας, καθώς πλήθος επισκεπτών πηγαίνουν σ’ αυτά τα αγαπηµένα τους µέρη, όπου απολαµβάνουν γαλήνιες στιγµές στην πανδαισία των λουλουδιών.
Το έθιµο αυτό που είναι συνυφασµένο µε την Ιστορία και τον Πολιτισµό της Ιαπωνίας, το συναντούµε συχνά στη Λογοτεχνία, στην Ποίηση, στο Θέατρο και στη Μουσική.
Τα Σχέδια σακουρά προκαλούν τον Εθνικό θαυµασµό! Τα βρίσκουµε σε ρούχα, οικιακά σκεύη, και πολλοί γονείς δίνουν µε καµάρι στα όµορφα κορίτσια τους το όνοµα Σακουρά, αποδίδοντας τιµή στο άνθος της κερασιάς. Τέλος, το εκλεκτό ξύλο της κερασιάς µπορεί να χρησιµοποιηθεί για σκαλιστά αντικείµενα, έπιπλα, και ξυλογραφίες.
Είδαµε, ότι οι κερασιές καλλιεργούνται και σε πολλά άλλα µέρη του κόσµου, αλλά η Ιαπωνική κερασιά καλλιεργείται κυρίως για τα άνθη της τα οποία έχουν κερδίσει τις καρδιές πολλών ανθρώπων.
Βέβαια στη χώρα µας δεν ισχύει κάτι τέτοιο, ούτε µπορούµε να πούµε ότι απολαµβάνουµε και εµείς το φαινόµενο σακουρά φούµπουκι ή αλλιώς χιονοθύελλα από άνθη κερασιάς που απρόβλεπτα και στο ελάχιστο φύσηµα του αέρα σκεπάζει το χώµα µ’ ένα πανέµορφο ροζ χαλί!
Όµως µπορούµε να θυµηθούµε ένα µικρό απόσπασµα από το ποίηµα του Μενέλαου Λουντέµη:
Οι κερασιές θ’ ανθίσουν και φέτος
Οι κερασιές θ’ ανθίσουν και φέτος στην αυλή
και θα γεµίσουνε µε άνθη το παρτέρι.
Πικρή που είν’ η άνοιξη σαν είσαι δίχως ταίρι,
πικρή που ν’ η ζωή!
Άνοιξε το παράθυρο στην πρωiνή γιορτή
για νάµπουν οι µοσκοβολιές από το περιβόλι.
Αχ, κάθε του τριαντάφυλλο
και µια πληγή από βόλι,
είναι για σε, ποιητή!
Πικρή που είν’ η άνοιξη σαν είναι δίχως ταίρι
Πικρή που ν’ η ζωή!
