Γράφει ο
Δημήτρης Μάρδας
Καθηγητής Τμήματος Οικονομικών Επιστημών του ΑΠΘ
π. Αναπλ. υπουργός Οικονομικών Υφυπουργοσ Εξωτερικών (ΣΥΡΙΖΑ)
Με αιφνίδιο -μάλλον μη αναμενόμενο τόσο σύντομα- τρόπο, ο πρόεδρος Τραμπ μετά από 12 ημέρες πολέμου ανάμεσα στο Ισραήλ και το Ιράν ανακοίνωσε την ανάγκη για ανακωχή. Εφόσον θεώρησε ότι οι πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν, (Fordow, Natanz, Isfahan) τέθηκαν εκτός λειτουργίας, έθεσε τα γρανάζια της διπλωματίας σε κίνηση και μέσω της δημόσιας πίεσης στόχευσε στην κατάπαυση του πυρός.
Ο πρόεδρος Τραμπ με τη συμπεριφορά αυτή δείχνει την πρόθεσή του για αποφυγή μιας μακροχρόνιας στρατιωτικής εμπλοκής, ενώ παράλληλα διατηρεί σε ισχύ τις κυρώσεις εις βάρος του Ιράν επιδιώκοντας την αλλαγή του καθεστώτος.
Ερμηνείες της μάλλον βεβιασμένης διπλωματικής λύσης:
- Ο κύριος στόχος των ΗΠΑ, η καταστροφή των πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν. Οπότε δεν υπάρχει λόγος συνέχισης των εχθροπραξιών. Από την άλλη ο ιρανικός πύραυλος κατά της Αλ Ουντέιντ, της μεγαλύτερης αμερικανικής βάσης στη Μέση Ανατολή, εύλογα προβλημάτισε. Η επίθεση βέβαια είχε περισσότερο συμβολικό χαρακτήρα. Ακόμη, η χρήση υπερηχητικών πυραύλων εκ μέρους του Ιράν, μάλλον τρόμαξε.
Τέλος, η αδυναμία του Ιράν σε σύγχρονα πολεμικά αεροπλάνα μπορεί να καλυφθεί με το νοίκιασμα ρωσικών ή κινεζικών αεροσκαφών και πιλότων ανταγωνιστικών των F-35. Το Ιράν με τη ρήξη αυτή έδειξε τα δόντια του απαντώντας στους στοχασμούς του προέδρου Τραμπ για το «Make Iran Great Again». Παρομοιάζουν οι σκέψεις του προέδρου με εκείνες περί Ριβιέρας στη Λωρίδα της Γάζας.
- Το τείχος του αντιπυραυλικού συστήματος του Ισραήλ, το Iron Dome, λειτούργησε αποτρεπτικά, κόβοντας όμως μόνο το 90% των πυραύλων του Ιράν (από τους 400-520). Το 10% βρήκε τους στόχους του προκαλώντας 30.809 ζημιές σε κτήρια, 3.713 καταστροφές σε αυτοκίνητα. Περισσότεροι από 15.000 πολίτες εγκατέλειψαν τα σπίτια τους. Οι νεκροί είναι μόνο 29, ενώ οι τραυματίες ξεπερνούν τους 3.000. Ως προς το Ιράν οι νεκροί, με τις πιο δυσμενείς εκτιμήσεις, ανέρχονται από 610 ως 974 άτομα και οι τραυματίες από 3-4,7 χιλιάδες.
- Το μη άτρωτο όμως Iron Dome και οι ζημιές που προκλήθηκαν, εύλογα προκάλεσαν ένα άσχημο ψυχολογικό κλίμα στους Ισραηλινούς. Επιπλέον, καθώς το Ισραήλ έχασε το ηθικό του πλεονέκτημα λόγω της πολιτικής του εις βάρος των Παλαιστινίων στη Γάζα, ουδείς στον πλανήτη του συμπαραστάθηκε.
- Ο πόλεμος Ισραήλ – Ιράν με τη συμμετοχή των ΗΠΑ και η συνέχισή του, εύλογα οδηγεί σε ένα πόλεμο φθοράς της υπερδύναμης. Ο πόλεμος όμως αυτός της φθοράς στοιχίζει κάτι δισεκατομμύρια (1 δισ. δολάρια ημερησίως) στον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό της χώρας. Να σημειωθεί ότι το δημόσιο χρέος των ΗΠΑ ανέρχεται σε 36 τρισ. δολάρια, με ΑΕΠ 24 τρισ. δολάρια περίπου, το 2024. Το Ιράν με τη βοήθεια της Κίνας και Ρωσίας είναι οι πρωταγωνιστές αυτού του πολέμου φθοράς. Δίνοντας Κίνα και Ρωσία πυραυλικά ή οτιδήποτε άλλα οπλικά συστήματα στο Ιράν, απολαμβάνουν από μακριά την ταλαιπωρία των ΗΠΑ. Κτίζουν ένα όμοιο σενάριο εκείνου που έχτισαν οι ΗΠΑ μέσω της Ουκρανίας στη Ρωσία. Εκεί οι Δυτικοί μοιράζοντας όπλα στην Ουκρανία και χωρίς ούτε ένα νεκρό στρατιώτη, έχουν υποβάλει τη Ρωσία σε ένα πόλεμο φθοράς, που εύλογα την αδυνατίζει.
- Ο Adam Smith, κλασσικός οικονομολόγος, στα τέλη του 18ου αιώνα υποστήριζε το αυτονόητο: «Το διεθνές εμπόριο είναι η εγγύηση της ειρήνης, οπότε αποτρέπει τους πολέμους». Οι πάντες ζημιώνονται από το εν δυνάμει κλείσιμο του Περσικού Κόλπου μέσω των στενών του Xoρμούζ. Η Κίνα εισάγει το 80%του πετρελαίου της από τις εκεί περιοχές. Περίπου 17-20 εκατομμύρια βαρέλια/ημέρα διακινούνται μέσω της Διώρυγας του Χορμούζ, καλύπτοντας περίπου 20-30% της παγκόσμιας ποσότητας πετρελαίου.
Οι ΗΠΑ καλύπτουν περίπου το 10% των αναγκών τους σε πετρέλαιο από χώρες του Περσικού Κόλπου. Η ποσότητα είναι μικρή, αλλά οι επιπτώσεις της αύξησης της τιμής του πετρελαίου είναι σημαντικές ακόμη και στις ΗΠΑ. Μια αύξηση της τιμής του πετρελαίου τινάζει στον αέρα την προεκλογική υπόσχεση του προέδρου Τραμπ για τιμή/γαλόνι βενζίνης στα 2 δολάρια (1 γαλόνι=3,78 λίτρα). Ως προς την Ευρώπη περίπου το 20-22 % των εισαγωγών αργού πετρελαίου της προέρχονται από χώρες του Περσικού Κόλπου, ποσότητα που μεταφράζεται σε 3,6 εκατ. βαρέλια την ημέρα.
- Τέλος, σχεδόν όλο το λαθρεμπόριο ρωσικού πετρελαίου πραγματοποιείται μέσω του Κόλπου. Τάνκερ που «σβήνουν» την ύπαρξή τους από τα συστήματα εντοπισμού τους, όπως το AIS (Automatic Identification System), GPS / GNSS Δέκτες κ.λπ., (τα συστήματα εντοπισμού πετιούνται στη θάλασσα) φορτώνουν αργό πετρέλαιο από τη Ρωσία, το μεταφέρουν στον Περσικό Κόλπο, το βαπτίζουν Καταριανό ή Σαουδαραβικό ή οποιασδήποτε άλλης χώρας του Περσικού και το πωλούν παντού.
Συμπερασματικά, η κυριαρχία των οικονομικών παραγόντων έναντι των πολιτικών σκοπιμοτήτων είναι ίσως η κυρίαρχη ερμηνευτική μεταβλητή της απότομης αλλαγής πλεύσης του προέδρου Τραμπ.
