Γράφει η Ελένη Κονιαρέλλη – Σιακή
Οι παροιµίες µας, είναι τα αποστάγµατα της ζωής. Μέσα σ’ αυτές συσσωρεύεται η µακρά πείρα των λαών και των ανθρώπων.
Συχνά, προκειµένου να πετύχουµε µια ζωντανή απεικόνιση των πτυχών της ζωής µας, χρησιµοποιούµε τις παροιµίες που είναι απλές, περιεκτικές και εµπνευσµένες φράσεις. Σκοπός είναι να παρουσιάσουµε αυτά που λέµε πιο ζωντανά, πιο πειστικά, και µερικές φορές και πιο ευχάριστα. Οι παροιµίες αποτελούν ένα απλό λαϊκό δηµιούργηµα που έχει διαχρονική αξία και γι΄αυτόν το λόγο τις εντάσσουµε συχνά στην οµιλία µας, και συχνά στα προβλήµατα της καθηµερινότητας που αντιµετωπίζουµε.
Θα «ξεφυλλίσουµε» παρακάτω κάποιες γνωστές και άλλες άγνωστες σοφές φράσεις, αναζητώντας και την προέλευση τους, «από πού, από ποιον, και πότε» τις κληρονοµήσαµε κι εµείς:
1) «Βεζίρης έγινες, άνθρωπος δεν έγινες!» Έτσι λέµε για κάποιον που, αν και έχει αποκτήσει µεγάλα αξιώµατα, βραβεία και τίτλους, δε διαθέτει ανθρωπιά και ήθος. Ο σχετικός µύθος γράφει ότι ένας πατέρας είχε έναν γιο ανεπρόκοπο, τεµπέλη, αυθάδη και κακό χαρακτήρα, στον οποίο συχνά θυµωµένος, του έλεγε: «Εσύ παιδί µου δε θα γίνεις ποτέ άνθρωπος…» Το παιδί όταν µεγάλωσε πήγε στην πόλη για να βρει καλύτερη τύχη… Και τη βρήκε, γιατί εκεί γνώρισε, ερωτεύτηκε και παντρεύτηκε την κόρη του Βεζίρη και όταν εκείνος πέθανε ανέλαβε τη θέση του και έγινε εκείνος Βεζίρης. Κάποτε, σε µια περιοδεία του ταξίδεψε κοντά στην πατρίδα του και ζήτησε να βρουν και να του φέρουν τον πατέρα του µε τον οποίο δεν είχε καµία επικοινωνία όλα αυτά τα χρόνια. Όταν τον έφεραν µπροστά του γερασµένο, κουρασµένο, καταταλαιπωρηµένο, άρρωστο, ο γιος του, µε την ίδια αναίδεια που είχε πάντα, τον ρώτησε: «Με γνωρίζεις εµένα ; Είµαι ο γιος σου που µου έλεγες πάντα ότι δεν πρόκειται να γίνω εγώ ποτέ άνθρωπος. Όµως, όπως βλέπεις, εγώ έγινα και Βεζίρης…». Και τότε ο πατέρας του, του απάντησε: «Βεζίρης έγινες… Άνθρωπος δεν έγινες!».
2 ) «Κουλουβάχατα» Είναι µία έκφραση που σηµαίνει «άνω-κάτω». Η έκφραση έχει τη ρίζα της στην Αραβική φράση «Κούλου – ουάχαντ», που σηµαίνει «όλα µαζί ένα». Αντίστοιχη λέξη, που χρησιµοποιείται µε την ίδια σηµασία στην Ελληνική γλώσσα, είναι η τουρκικής προέλευσης λέξη «αχταρµάς».
3) «Καρτούτσο…» Το καρτούτσο είναι σκεύος για υγρά. Χρησιµοποιείται κυρίως για το κρασί: «Φέρε µου ένα καρτούτσο…» Το καρτούτσο (ή κατρούτσο) άρχισε να αναφέρεται µε τη µετατροπή των οκάδων σε κιλά. Το σκεύος που χρησιµοποιούσαν στην εποχή της οκάς δεν είχε γείσο. Με τη µετατροπή στο καρτούτσο (250 γραµµάρια), προστίθεται και το « γείσο» στην άκρη που διευκολύνει στο γέµισµα των ποτηριών και ξεχωρίζουν εύκολα τα νέα από τα παλιά σκεύη. Η ετυµολογία στη λέξη καρτούτσο (σύµφωνα µε τον Γ. Μπαµπινιώτη) είναι από το καρτούτσιο ή από το κουάρτο (τέταρτο). Συχνά το λέµε (λαϊκ.)… κατρούτσο.
4) «Χαιρέτα µου τον πλάτανο…» ∆ιαβάζουµε πολλές αναφορές για την προέλευση αυτής της φράσης. Θα ξεχωρίσουµε την πιο γνωστή: Γνωρίζουµε ότι όλα σχεδόν τα χωριά είχαν από παλιά στην πλατεία τους έναν πλάτανο για τον οποίο υπερηφανεύονταν. Όταν λοιπόν συναντιόντουσαν στα ξένα, έλεγαν ο ένας στον άλλον: «Χαιρέτα µου τον πλάτανο…», εννοώντας δηλαδή: « ∆ώσε τους χαιρετισµούς µου στο χωριό, όταν γυρίσεις…» Επειδή όµως τις περισσότερες φορές δε γυρνούσε κανένας πίσω, η φράση κατέληξε να σηµαίνει ότι… «δε θα γίνει τίποτα!»
5) Σύντοµες παράξενες ελληνικές παροιµίες:
– « Ή θα βρέξει, ή θα χιονίσει, ή καλό καιρό θα κάνει!». (Έτσι λέµε συνήθως σαν απάντηση, όταν δε θέλουµε να απαντήσουµε συγκεκριµένα σε κάτι.)
– «Το δέντρο που έχει τον καρπό, όλο πετροβολιέται.» (Αυτό σηµαίνει, ότι ο άνθρωπος που έχει αξία, είναι αυτός που ζηλεύουν οι άλλοι και ασχολούνται µαζί του.)
– « Αυγό να πάρεις απ’ αυτόν, δεν έχει κρόκο µέσα». ( Σηµαίνει εξαπάτηση. Τη χρησιµοποιούµε για έναν άνθρωπο που δεν είναι αξιόπιστος.)
– « Πολλές φορές η λογική µε την καρδιά µαλώνει, γιατί το θέλει κάθε µια δικό της το τιµόνι! ( Το λέµε στις περιπτώσεις εκείνες που είµαστε σε δίληµµα και δεν ξέρουµε τι πρέπει να αποφασίσουµε. Ποια φωνή να ακολουθήσουµε ; Εκείνη της λογικής που µας λέει, να µην κάνουµε κάτι, ή εκείνη του συναισθήµατος που µας λέει να προχωρήσουµε και ό,τι θέλει ας γίνει ; )
– «Ο γάϊδαρος είναι γάϊδαρος και ας φορεί και σέλλα. Και η γριά κι αν εµορφίζεται, δεν γίνεται κοπέλα!» (∆είχνει πως ότι και να κάνει ένας άνθρωπος – χαρακτήρα δεν αλλάζει. Όσο και να αλλάξει την εξωτερική του εµφάνιση, στην πραγµατικότητα µέσα του παραµένει ο ίδιος…).
Βλέπουµε ότι, οι παροιµίες έχουν έναν διαχρονικό προορισµό στη ζωή µας. Είναι έξυπνες, σύντοµες, αυθόρµητες, µε σχεδιασµό µελετηµένο και µας αφήνουν συνήθως µε µια ευχάριστη εµπειρία. Στο «πέρασµά» τους µέσα από το λόγο µας, προσθέτουν τη συναρπαστική εικόνα του µαγικού κόσµου στον οποίο κινούνται, µαζί µε τον απόηχο µιας δηµιουργικής φαντασίας.
