Γράφει ο δρ. Αλέξιος Παναγόπουλος
Καθηγητής και ακαδηµαϊκός Ξένων Ακαδηµιών των Επιστηµών
H διεθνής πραγµατικότητα του 2026 δεν χαρακτηρίζεται απλώς από περιφερειακές εντάσεις ή τεχνολογικές καινοτοµίες. Βρισκόµαστε σε καµπή διεθνούς πολιτειακής µετάβασης.
Από τη µία πλευρά, η κλιµάκωση υψηλής έντασης µεταξύ Ιράν και Ισραήλ αναδιαµορφώνει τη γεωστρατηγική αρχιτεκτονική της Μέσης Ανατολής. Από την άλλη, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιταχύνει την οικοδόµηση ενός πυκνού πλέγµατος ηλεκτρονικής διακυβέρνησης και κανονιστικής επιτήρησης, που σε συµβολικό επίπεδο παραπέµπει στην «Ωκεανία» του 1984 του George Orwell, στην Ελλάδα µε τον ∆αίδαλο στο Σούνιο.
Η αντιδιαστολή αυτή -Αρµαγεδδών στη Μέση Ανατολή και κανονιστική-ψηφιακή υπερπύκνωση στην Ευρώπη- δεν αποτελεί ρητορική υπερβολή. Αποτελεί γεωπολιτικό αναλυτικό εργαλείο κατανόησης µιας διεθνούς έννοµης τάξης που µετασχηµατίζεται ταχύτερα από την ικανότητα των θεσµών να την ρυθµίσουν!!
I. Ιράν – Ισραήλ: Αποτροπή, Προληπτικότητα και Γεωστρατηγική Μετάβαση.
Η αντιπαράθεση Τεχεράνης-Ιερουσαλήµ δεν περιορίζεται σε ιδεολογική εχθρότητα. Πρόκειται για δοµική σύγκρουση αποτροπής σε περιβάλλον µετάβασης αδίστακτης ισχύος.
Το διεθνές δικαιϊκό πλαίσιο δοκιµάζεται: Άρθρο 2§4 του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ: απαγόρευση χρήσης βίας. Άρθρο 51: δικαίωµα νόµιµης άµυνας.
Το δόγµα της «anticipatory self-defence» (προληπτικής αυτοάµυνας), που παραµένει νοµικά αµφιλεγόµενο.
Το Ισραήλ επικαλείται την αποτροπή υπαρξιακής απειλής. Το Ιράν αρνείται την στρατιωτική πυρηνική πρόθεση, ενώ ταυτόχρονα επεκτείνει την επιρροή του µέσω δικτύου περιφερειακών δρώντων. Κτυπά στην Κύπρο, αλλά δεν κτυπά τις βάσεις των ΗΠΑ στην Τουρκία.
Η δυναµική αυτή φαίνεται να εντάσσεται στο ρεαλιστικό υπόδειγµα ισορροπίας δυνάµεων.
Ωστόσο, η ενδεχόµενη γενίκευση της σύρραξης θα υπερέβαινε τα περιφερειακά όρια, ενεργοποιώντας δυνάµεις όπως η Κίνα, η Ινδία, η Ρωσία και το ΝΑΤΟ, µε απρόβλεπτες συνέπειες για τη διεθνή σταθερότητα.
Ο κίνδυνος εδώ δεν είναι ρητορικός. Είναι συστηµικός.
II. Ευρώπη: Κανονιστική Υπερσυγκέντρωση και Ηλεκτρονική ∆ιακυβέρνηση.
Ενώ η Μέση Ανατολή κινείται µε όρους ισχύος στρατιωτικής αποτροπής, η Ευρώπη κινείται µε όρους κανονιστικής υπεροχής.
Η Ένωση:
– Θεσπίζει ρυθµιστικά πλαίσια για την Τεχνητή Νοηµοσύνη.
– Ενισχύει µηχανισµούς εποπτείας ψηφιακών συναλλαγών.
– Προωθεί τον διάλογο για κεντρικά ψηφιακά νοµίσµατα (CBDCs).
Η στρατηγική αυτή παρουσιάζεται ως προστασία δικαιωµάτων και ασφάλειας. Ωστόσο, παράγει κρίσιµα συνταγµατικά ερωτήµατα:
– Πού λήγει η αναγκαία ασφάλεια και πού αρχίζει η υπέρµετρη επιτήρηση;
– Ποια είναι τα όρια της κρατικής πρόσβασης στα οικονοµικά και ψηφιακά δεδοµένα των πολιτών;
– Πώς διασφαλίζεται η αρχή της αναλογικότητας;
Η «Ωκεανία» δεν είναι ισχυρισµός περί άµεσου ολοκληρωτισµού. Είναι προειδοποίηση για τον κίνδυνο συσσώρευσης εξουσίας µέσω δεδοµένων. Σε εποχή κρίσεων, η συγκέντρωση αυτή µπορεί να µετατραπεί από εργαλείο διακυβέρνησης σε µηχανισµό απόλυτου ελέγχου.
III. Μετανθρωπισµός, Χαράρι και Τεχνολογική Ισχύς.
Ο δηµόσιος διάλογος περί µετανθρωπισµού -συχνά συνδεδεµένος µε αναλύσεις όπως εκείνες του Yuval Noah Harari- δεν συνιστά κρατικό δόγµα. Ωστόσο, η στρατιωτική και γεωπολιτική αξιοποίηση της τεχνητής νοηµοσύνης, της βιοτεχνολογίας και των νευροεπιστηµών µεταβάλλει ήδη το µοντέλο ισχύος.
Συγκεκριµένα:
– Τα αυτόνοµα οπλικά συστήµατα επανακαθορίζουν το ∆ίκαιο των Ένοπλων Συγκρούσεων.
– Η αλγοριθµική στοχοποίηση εγείρει ζητήµατα λογοδοσίας και ευθύνης.
– Η βιοτεχνολογική έρευνα θέτει θεµελιώδη όρια βιοηθικής.
Εδώ διασταυρώνονται γεωπολιτική στρατηγική και µεταφυσική φιλοσοφία του ανθρώπου. Η επιδίωξη υπεροχής µπορεί να προηγηθεί της νοµικής ρύθµισης, δηµιουργώντας κενό κανονιστικής επάρκειας.
IV. Ωκεανία και Αρµαγεδδών, ως δύο µοντέλα µετάβασης πολιτειακής και γεωπολιτικής.
Στην Ευρώπη κυριαρχεί η λογική της προληπτικής ρύθµισης και της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης.
Στη Μέση Ανατολή, η λογική της στρατιωτικής αποτροπής µέσω ισχύος.
Η πρώτη ενέχει κίνδυνο υπερσυγκέντρωσης δεδοµένων και διοικητικής ισχύος.
Η δεύτερη ενέχει κίνδυνο γενικευµένης σύρραξης.
Κοινός παρονοµαστής: η τεχνολογία ως πολλαπλασιαστής ισχύος, είτε υπό µορφή αλγοριθµικής εποπτείας είτε υπό µορφή στρατιωτικής υπεροχής.
V. Συµπέρασµα: Πολιτειακή Μετάβαση ή Συστηµική Ρήξη;
Η ενιαία ηλεκτρονική και «παγκόσµια διακυβέρνηση», ενός ∆υτικού Συνασπισµού, πιθανόν να επιφέρει την ραγδαία µεταβολή της διεθνούς ισορροπίας.
Η εντατικοποίηση των στρατηγικών ανταγωνισµών και η θεσµική πίεση έως τα όρια της ελευθερίας και ασφάλειας.
Η Ευρώπη, εάν επιθυµεί να διατηρήσει τον ιστορικό, φιλελεύθερο συνταγµατικό της χαρακτήρα, οφείλει να αποφύγει την αντισυνταγµατική υποχρεωτικοτητα και οργουελική υπερρύθµιση της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, όπου το πρόσωπο χάνεται και γίνεται Αριθµός.
Η Μέση Ανατολή οφείλει να αποτρέψει τη γεωστρατηγική κλιµάκωση που θα µπορούσε να εξελιχθεί σε περιφερειακό και πυρηνικό Αρµαγεδδώνα.
Το κεντρικό ερώτηµα δεν είναι µεταφυσικό. Είναι γεωπολιτικό, πολιτειολογικό και συνταγµατικό:
Μπορεί η διεθνής έννοµη τάξη να συγκρατήσει την τεχνολογικά ενισχυµένη ισχύ -στρατιωτική και ψηφιακή- πριν αυτή υπερβεί τα έσχατα όρια του δικαίου, του Συντάγµατος, της Βιοπολιτικής και της Βιοηθικής;
Αν ναι, η µετάβαση θα είναι ελεγχόµενη, δηµοκρατική και όχι υποχρεωτική. Αν όχι, η Ιστορία θα εισέλθει σε φάση βαθιάς πολιτειακής ανατροπής, µε αναδιάταξη ισορροπιών και µεγάλη δοκιµασία της ανθρώπινης ελευθερίας και κατάλυσης της ανθρώπινης προσωπικότητας, από έναν άψυχο αριθµό!
