Γράφει η Πέγκη Φαράντου
ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ – ΖΩΓΡΑΦΟΣ
www.pegifarandos.gr
Δώδεκα αναπάντητες κλήσεις και πάνω από δέκα μηνύματα, είδε στο κινητό του τηλέφωνο, ο Μάρκος το πρωί της Δευτέρας.
Με βιβλία στο ένα χέρι και έγγραφα στο άλλο, κάθισε στο γραφείο του, για να προετοιμάσει το μάθημα που είχε, σε λίγη ώρα, στο αμφιθέατρο Α54.
Από την τσέπη του, έβγαλε μια παλιά τηλεφωνική συσκευή και την άφησε στο γραφείο. Η οθόνη αναβόσβηνε επίμονα, από το πρωί. Ο Μάρκος, φόρεσε τα γυαλιά του και άνοιξε το κινητό. «Κύριε καθηγητά, δεν είμαι καλά, μόνο εσείς μπορείτε να βοηθήσετε, θέλω να σας συναντήσω!». Δεκάδες τα μηνύματα και οι αναπάντητες κλήσεις, από το ίδιο πρόσωπο, τον Ιάσoνα. Ο Μάρκος, τηλεφώνησε στον Ιάσωνα, λίγο πριν μπει στο αμφιθέατρο. Από την άλλη άκρη της γραμμής, ο Ιάσωνας μιλούσε ακατάπαυστα. Ο Μάρκος, μη μπορώντας να καταλάβει τίποτα, από τα συγκεχυμένα λόγια, κανόνισε να συναντηθούν, μετά το τέλος της παράδοσης, στο κέντρο της Αθήνας.
Το αμφιθέατρο ήταν γεμάτο φοιτητές. Το μάθημα αφορούσε σχέσεις και προεκτάσεις της κατανάλωσης. «Ο άνθρωπος ζει σε μια εποχή που χαρακτηρίζεται ως καταναλωτική. Όλοι το ακούμε συχνά, σήμερα θα μιλήσουμε για τα επί μέρους χαρακτηριστικά αυτής της εποχής, τις σχέσεις και τις προεκτάσεις της. Επίσης για το πώς ο ίδιος ο άνθρωπος, γίνεται μέρος της, μέρος της ίδιας μηχανής». Tότε μια φοιτήτρια, που καθόταν στα πίσω έδρανα είπε, «τι εννοείτε κύριε καθηγητά;». Ο καθηγητής απάντησε και συνέχισε να μιλά. «Συνηθίζουμε να αναφερόμαστε στην καταναλωτική κοινωνία θεωρητικά, χωρίς να συνειδητοποιούμε ότι είμαστε όλοι μέσα σε αυτή. Αν λοιπόν υποθέσουμε, ότι εκείνη είναι μια μηχανή, που για να δουλέψει χρειάζεται τη συμμετοχή από πολλά γρανάζια, είμαστε όλοι μέρος της. Οι καταναλωτικοί κανόνες ακολουθούν αυτούς του εμπορίου, του κέρδους. Ο άνθρωπος καλείται να καταναλώνει συνέχεια. Ο καλύτερος τρόπος για να γίνει αυτό, είναι η δημιουργία αναγκών.
Πώς οδηγείται ο άνθρωπος στην κατανάλωση; Με τη δημιουργία αναγκών, σε όλα τα επίπεδα της ζωής. Η καταναλωτική κοινωνία δημιουργεί ανάγκες, χωρίς πραγματικά να είναι ανάγκες. Χιλιάδες πολύχρωμες εικόνες, παρουσιάζουν αυτές τις ανάγκες. Καθώς η δημοσιογράφος ενημερώνει τους θεατές των ειδήσεων, κάτω από την οθόνη, εμφανίζεται το προϊόν. Ένα προϊόν, που πρέπει να πουληθεί. Χιλιάδες είναι εκείνοι που έχουν αναλάβει τον ρόλο του πωλητή, έχοντας μάλιστα υψηλές χρηματικές απολαβές. Όμορφα κορίτσια και αγόρια εμφανίζονται σε σύντομα βίντεο και παρουσιάζουν την “πραμάτεια τους”. Ό,τι είναι αυτό που προσφέρεται προς πώληση, επιφέρει ταυτόχρονα απολαβές, πολλές φορές ακόμη και εκατομμυρίων. Άνθρωποι του θεάματος σε ρόλο πλασιέ χιλιάδων πραγμάτων. Ο άνθρωπος, αποδέκτης, παρακολουθεί, σχεδόν ασυναίσθητα και γίνεται μέρος μιας μηχανής, που έχει στόχο την κατανάλωση.
Ο άνθρωπος ζει μια ζωή, στην οποία προσπαθεί να καλύψει συνεχώς νέες πλασματικές ανάγκες. Εργάζεται από το πρωί μέχρι το βράδυ, για να μπορέσει να ανταποκριθεί στις ανάγκες αυτές. Ανάγκες σε όλα τα επίπεδα. Σπίτια με ανέσεις και άπειρες ηλεκτρικές συσκευές. Αυτοκίνητα με παροχές κάθε είδους. Κινητά τηλέφωνα που γίνονται συνέχεια πιο εξελιγμένα. Κινητά, που γίνονται αναπόσπαστο μέρος των ανθρώπων, συνδέοντάς τον, ακόμη και μόνιμα, από τον καρπό του χεριού του, με δεκάδες δεδομένα. Όλα πωλούνται και όλα αγοράζονται, υλικά αλλά και άυλα, παροχές, αντικείμενα, εμπειρίες, συναισθήματα, όνειρα, υποσχέσεις. Η ζωή μετατρέπεται σε αγώνα δρόμου, που δεν τελειώνει ποτέ. Και τίθεται το ερώτημα: σε αυτόν τον αγώνα δρόμου, ο άνθρωπος είναι ευτυχισμένος; Η απάντηση βρίσκεται σε ένα μεγάλο όχι».
Οι φοιτητές συμφώνησαν, κοιτώντας άλλος το υπερσύγχρονο κινητό του, άλλος το ακριβό ρολόι του και άλλος κοιτώντας αόριστα. Ο καθηγητής στράφηκε προς τους φοιτητές. «Γιατί ο άνθρωπος δεν είναι ευτυχισμένος, ενώ έχει τα περισσότερα, από κάθε άλλη εποχή της ιστορίας;».
Οι φοιτητές προσέγγισαν το θέμα με πολλές απαντήσεις.
Τον λόγο πήρε πάλι ο καθηγητής. «Ο άνθρωπος δεν είναι ευτυχισμένος γιατί αναζητά την ευτυχία σε λάθος τόπο. Εργάζεται συνεχώς για το κατέχειν, για να αποκτήσει, ό,τι και να είναι αυτό, ενώ η χαρά βρίσκεται στο ακριβώς αντίθετο μέρος. Και αυτό γιατί η χαρά δεν έχει σχέση με την ύλη. Πάρτε παράδειγμα από την ίδια τη φύση. Η μάνα πετά τους μικρούς νεοσσούς από τη φωλιά. Ναι τους πετά! Για να τους σκοτώσει; Όχι, αλλά για να ανακαλύψουν ότι έχουν φτερά και ότι μπορούν να πετάξουν. Έτσι και ο άνθρωπος πρέπει να αναζητήσει σε άλλο τόπο τη χαρά και αυτός ο τόπος είναι η ψυχή του. Δεν φέρνουν χαρά ούτε τα χρήματα, ούτε τα αντικείμενα που έχουν γεμίσει ασφυκτικά τα σπίτια. Αλλά τα απλά και ουσιαστικά πράγματα της ζωής, οι υγιείς σχέσεις με το φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον. Όλος ο κόσμος είναι γεμάτος θαυμαστά παραδείγματα, είναι γεμάτος θαύματα, που χαρίζονται στον άνθρωπο και εκείνος τα προσπερνά, κάθε μέρα».
Το μάθημα τελείωσε και οι φοιτητές, έβγαιναν από την κεντρική έξοδο. Στην τελευταία σειρά καθόταν ο Ιάσονας, ο οποίος μη μπορώντας να περιμένει μέχρι την ώρα της συνάντησης, είχε πάει στην παράδοση. Ο καθηγητής, μάζεψε τις σημειώσεις και τα βιβλία και μόλις τον είδε, χαιρέτισε με ένα πλατύ χαμόγελο και τον κάλεσε να έρθει κοντά του. «Καλημέρα Ιάσονα, τι κάνεις; Τι σε απασχολεί και βασανίζει το μυαλό σου; Κάτσε να το συζητήσουμε». Ο Ιάσονας τότε απάντησε, «κύριε καθηγητά, είμαι και εγώ ένας από τους ανθρώπους που προσπερνούν τα θαύματα της ζωής και αυτό πρέπει να αλλάξει, σήμερα!». Και αφού χαιρέτησε, έφυγε μαζί με τους τελευταίους φοιτητές…
