Γράφει ο Γιώργος Ν. Παπαθανασόπουλος
Δημοσιογράφος – Δημοσιολόγος
Η εποχή μας καταπνίγει την επιθυμία των νέων για δημιουργία οικογένειας με το να παρουσιάζει το παιδί ως ένα καταναγκασμό.
Αυτό επισημαίνει η Γαλλίδα Ελέν Καλάς, ερευνήτρια συνεργαζόμενη με το Fondapol (Ίδρυμα για την πολιτική καινοτομία) σε συνέντευξη που έδωσε στον δημοσιογράφο Ρονάν Πλανσόν, της εφημερίδας Le Figaro (30/10/2026, σελ. 21).
Η συνέντευξη ελήφθη μετά τη δημοσίευση της μελέτης της «Συζυγία, σεξουαλικότητα, γεννητικότητα: Η τριπλή παρακμή της παραδοσιακής οικογένειας». Πρόκειται για μελέτη που δίνει έγκυρες και υπεύθυνες επισημάνσεις για την πίεση που δέχονται στην «προοδευτική» κοινωνία οι νέοι και οι νέες για να μην συγκροτήσουν οικογένεια.
Η μελέτη της Καλάς προχωρεί στο βάθος του προβλήματος της υπογεννητικότητας και βλέπει τις αιτίες που οδήγησαν στην σημερινή παρακμή της οικογένειας. Στην ίδια περίοδο (Οκτώβριος του 2026) κυκλοφορήθηκε μελέτη της «διαΝΕΟσις», ανεξάρτητου μη κερδοσκοπικού ερευνητικού οργανισμού στην Ελλάδα, με τίτλο «Μεταξύ φύλων: Πορείες, χάσματα και πολιτικές προς την ισότητα»*. Η μελέτη αυτή παραμένει στο πλαίσιο των φεμινιστικών αντιλήψεων της Σιμόν ντε Μποβουάρ, της δεκαετίας του 1960, και της Μαργαρίτας Παπανδρέου της δεκαετίας του 1980.
Η Καλάς διαπιστώνει πως δύο εξουσιαστικά ιδεολογικά ρεύματα τείνουν να επιβάλουν τη νέα μορφή κοινωνίας, που καθίσταται θνησιγενής. Το ένα είναι το υλιστικό – ωφελιμιστικό και το άλλο είναι το λαϊκιστικό – ελιτιστικό. Τα επιχειρήματα του ωφελιμιστικού ρεύματος είναι και αυτά που υποστηρίζει και ο Πρόεδρος Μακρόν: Τα παιδιά κοστίζουν ακριβά στο μεγάλωμά τους, οι μισθοί δεν επαρκούν, οι κατοικίες είναι μικρές, το παιδί επιβαρύνει την καριέρα των γυναικών… Κατά την Καλάς αυτά τα προβλήματα υπάρχουν, αλλά είναι το δέντρο, που κρύβει το δάσος, την πραγματική δηλαδή αιτία της πολεμικής κατά της οικογένειας. Υποστηρίζει ότι με τα όσα συμβαίνουν στη χώρα της έναντι των 2,3 παιδιών ανά οικογένεια, που είναι το όριο για να μη μειώνεται ο πληθυσμός, η γονιμότητα έχει πέσει στα 1,56 παιδιά… Στην Ελλάδα έχει κατέβει ακόμη περισσότερο, στα 1,24 σύμφωνα με τα νεότερα στοιχεία της Eurostat…
Εξ αιτίας των υλιστικών αντιλήψεων, σημειώνει η Καλάς, στην κοινωνία τείνει να επιβληθεί ο εξοβελισμός των φυσικών και ηθικών κανόνων ζωής, ως «απαρχαιομένων». Προς τον σκοπό αυτό τεχνητώς υπερτιμώνται και εμφανίζονται στην κοινή γνώμη ως «εναλλακτικές» οι μη φυσικές σεξουαλικές σχέσεις ανδρός και γυναικός και στους νέους και στις νέες προωθείται η ιδέα να προτιμούν στη σχέση τους τον πειραματισμό, παρά τη δέσμευση. Τελικώς, για την πιο σημαντική και πιο δημιουργική φάση της ζωής των γυναικών, η Καλάς τονίζει ότι «μια ιδέα υποβάλλεται στις ψυχές τους: το ζευγάρωμα είναι πολυσύνθετο και δυσβάστακτο και το παιδί καταναγκασμός». Και προσθέτει: «Την ιδέα αυτή παρουσιάζουν κυρίως τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τα podcasts (διαδικτυακές ηχοεκπομπές), όπου ένας λόγος αγχωτικός περιβάλλει τη γονιμότητα. Η εγκυμοσύνη εμφανίζεται ως μια δοκιμασία. Η φοβία της εγκυμοσύνης κυριαρχεί στην προπαγάνδα προς τις νέες κοπέλες. Αποτέλεσμα οι περισσότερες από τις μισές έχουν φόβο να συλλάβουν από αγωνία μήπως χαλάσει το σώμα τους. Τους προκαλούνται επίσης επίμονες σκέψεις μήπως πάρουν βάρος, μήπως έχουν ναυτίες, μήπως χάσουν την εργασία τους, ή μήπως περιπέσουν σε κατάθλιψη. Ο τοκετός περιγράφεται ως μία φρίκη. Η βρεφική ηλικία χαρακτηρίζεται ως μια κόλαση και με πολλά προβλήματα το μεγάλωμα των παιδιών έως την ενηλικίωσή τους. Γενικά η κοινωνία κατασκεύασε μια κόλαση για το νέο και τη νέα, που είναι φυσιολογικό να μη θέλουν να την ζήσουν…».
Οι ρομαντικές κωμωδίες που προβάλλονται στα ΜΜΕ και σε αυτά της κοινωνικής δικτύωσης, κατά την Ελέν Καλάς, δεν διαδίδουν την ιδέα της φιλίας μεταξύ των δύο φύλων, που εξελίσσεται σε έρωτα, σε μεταξύ τους σεβασμό και αγάπη διαρκείας, αλλά σε πάθος της στιγμής, που όταν αυτό ξεπερασθεί αναζητείται άλλος σύντροφος… Την κατάσταση του στιγμιαίου πάθους που οδηγεί σε ψυχικά προβλήματα διευκολύνουν και τα smartphones… Στη μελέτη της η Καλάς αναφέρει τη μελέτη των λαογράφων Μισέλ Μποζόν και Φρανσουά Εράν, που δημοσιεύθηκε το 1987. Σε αυτήν είχαν χαρτογραφήσει τους χώρους συνάντησης και γνωριμίας των δύο φύλων, που ήσαν η οικογένεια, η γειτονιά, η Εκκλησία, οι λαϊκοί χοροί. Στη Γαλλία αυτές οι ευκαιρίες έχουν σχεδόν εκλείψει – όχι ακόμη στην Ελλάδα. Υποχρεωτικά οι δεσμοί αναπτύσσονται στους χώρους σπουδών, εργασίας, και ομίλων με κοινά ενδιαφέροντα. Και το ιντερνέτ σήμερα εξυπηρετεί… Το 2017 στις ΗΠΑ οι συναντήσεις δια μέσου ιντερνέτ ήταν ο συχνότερος τρόπος γνωριμίας αγοριών με κορίτσια, έχοντας ξεπεράσει αυτών δια μέσου της φιλικής παρέας.
Η Καλάς στο τέλος της συνέντευξής της στην «Φιγκαρό» τονίζει ότι πρέπει να ξανάρθει στη μόδα η φυσική και πραγματική σχέση μεταξύ των δύο φύλων, να έχει ο καθένας και η κάθε μία φίλους/ες, σε μια ζωή φυσιολογική, ποιοτική, μακριά από δεσμούς μέσω του διαδικτύου. Θα πρέπει επίσης να εξοικειωθούν οι νέοι/ες με το ότι και η έγγαμη ζωή έχει τις δυσκολίες της, αλλά με την αγάπη αυτές ξεπερνιούνται και πως, εν πάση περιπτώσει, η συζυγική και οικογενειακή ζωή είναι η καλύτερη από οποιονδήποτε άλλο τρόπο ζωής. Για να επανέλθουν η οικογένεια και η κοινωνία στην φυσική τους κατάσταση, η Καλάς επισημαίνει, ότι είναι αναγκαίο να επαναϊεροποιηθεί και να επανακαθαγιασθεί το παιδί και η μητρότητα: «Δεν υπάρχει τίποτε πιο όμορφο από τον δεσμό των γονέων με τα παιδιά τους. Εάν δεν παρουσιαζόταν από τον επιβαλλόμενο τρόπο ζωής μονοσήμαντα πως τα παιδιά αποτελούν περιορισμό των νέων ζευγαριών, αλλά λεγόταν η αλήθεια, πως αυτά είναι για τους γονείς μια εμπειρία βαθιά ζωτική για το είναι τους, τότε η κοινωνία θα ήταν πιο ευτυχισμένη».
Η μελέτη της «διαΝΕΟσις» ασχολείται με το ποσοστό της απασχόλησης των γυναικών έναντι των ανδρών, με το ποσοστό αντιπροσώπευσης των γυναικών στα Διοικητικά Συμβούλια Εταιρειών, με το ποσοστό των γυναικών στη Βουλή, με το ότι λίγες γυναίκες εκλέγονται για βουλευτές, ότι για άνδρες και γυναίκες είναι σημαντικό να είναι οικονομικά ανεξάρτητοι, και χωρίς σοβαρό επιχείρημα ισχυρίζεται ότι «κλονίζεται η κυρίαρχη παραδοχή πως οι γυναίκες δεν κάνουν παιδιά επειδή προτιμούν να εργάζονται».
* Τη μελέτη της «διαΝΕΟσις» επιμελήθηκαν η Κατερίνα Γλυνιαδάκη, επίκουρη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Σαουθάμπτον, το μέλος του Ειδικού Διδακτικού Προσωπικού στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Θωμάς Γεωργιάδης και η Αντιγόνη Λυμπεράκη καθηγήτρια του Παντείου, πρώτη εξαδέλφη του Κυρ. Μητσοτάκη, πρώην μέλος του ΔΣ του ΙΣΤΑΜΕ (2004-2007) και με έντονη κομματική – ιδεολογική δραστηριότητα στον χώρο της Αριστεράς, με συμμετοχή στην πρώτη Κεντρική Επιτροπή του «Συνασπισμού της Αριστεράς και της Προόδου» και στη συνέχεια με ενεργό συμμετοχή στον «Κοινωνικό Σύνδεσμο» του Γιώργου Φλωρίδη, στη «Δράση» του Στέφανου Μάνου και στο «Ποτάμι».
