Γράφει ο Γιώργος Ανδρουτσόπουλος: Δημοσιογράφος – Δημοσιολόγος
Αν και πέρασαν 52 χρόνια από τότε, ακόμα δεν είμαστε σε θέση να δώσουμε σαφή απάντηση στο ερώτημα: πώς ξεκίνησε, ποιοί την προκάλεσαν και γιατί συνέβησαν όλα αυτά στην Κοφίνου, ώστε να υποστεί η Ελλάδα στην Κύπρο μια από τις μεγαλύτερες «ατιμώσεις» στην Ιστορία της;
Κι αυτό, γιατί άλλοι υποστηρίζουν πως την κρίση την προκάλεσε ο αρχιεπίσκοπος Μακάριος για ν’ απαλλαγεί από τον στρατηγό Γεώργιο Γρίβα και την ελληνική Μεραρχία, που ελέγχονταν από τους «Απριλιανούς», ενώ άλλοι δέχονται την άποψη ότι την προκάλεσαν οι «λεονταρισμοί» του στρατηγού Γρίβα στην προσπάθειά του να «ελέγξει» τον Μακάριο, που από χρόνια αντιδρούσε στην ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Άλλοι πάλι εκτιμούν πως σχεδιάστηκε από τον βασιλιά Κωνσταντίνο, με σκοπό ν’ αποσπάσει την προσοχή των «ΑΑπριλιανών» από την προετοιμασία του δικού του κινήματος -και ίσως και να πείστηκε κι ο Μακάριος να τον «βοηθήσει»- για να «ρίξει» τους συνταγματάρχες από την εξουσία.
Ωστόσο, σ’ εκείνη την ερμηνεία, στην οποία συγκλίνουν οι περισσότεροι, είναι αυτή που θέλει τους Τούρκους να προκάλεσαν την κρίση, προκειμένου να κερδίσουν τα οφέλη που υπολόγιζαν. Κι αν υπολογίσουμε πως με τη «Συμφωνία Βανς» πήραν αυτά που ήθελαν, τότε, ανεπιφύλαχτα, μπορούμε να πούμε πως η «κρίση» στέφτηκε μ’ απόλυτη επιτυχία γι’ αυτούς.
Αλλά, τί έγινε τότε στην Κοφίνου; Αν και το χωριό, χτισμένο σε υψόμετρο 150 μέτρων, 40 χιλιόμετρα νότια της Λευκωσίας, που διαφεντεύει στο σταυροδρόμι Λευκωσίας – Λεμεσού και Λεμεσού – Λάρνακας, αριθμούσε τότε 725 κατοίκους αμιγούς τουρκοκυπριακού στοιχείου, ωστόσο, είχε εξελιχθεί, μετά και τις διακοινοτικές ταραχές του 1963, σε «βάση» των Τουρκοκυπρίων, οι οποίοι, όποτε ήθελαν ή τους έβαζαν, εκτός από το να πυροβολούν τα διερχόμενα αυτοκίνητα, απέκοπταν αυτές τις δύο οδικές αρτηρίες και σταματούσαν τη ζωή στην Κύπρο, που την έκοβαν στα δύο!
Κάτι τέτοιο, λοιπόν, έγινε και στις 14 Νοεμβρίου 1967, με τη διαφορά πως τότε ο στρατηγός Γρίβας, με τμήμα ανδρών της Εθνοφρουράς, πήγε επί τόπου κι έτρεψε σ’ άτακτη φυγή τους Τουρκοκύπριους, διαβεβαιώνοντας τους κατοίκους του χωριού πως δεν είχαν να φοβηθούν τίποτε, αν δεν δημιουργούσαν νέα επεισόδια στο μέλλον. Την επομένη, όμως, 15 Νοεμβρίου, οι Τουρκοκύπριοι, υπό την καθοδήγηση Τούρκου ανθυπολοχαγού, αλλά και με την ενίσχυση ανδρών από το γειτονικό τουρκοκυπριακό χωριό Άγιος Θεόδωρος, συνέχισαν τις προκλήσεις με νέα αποκοπή του δρόμου Λευκωσίας – Λεμεσού, οπότε η μάχη ξεκίνησε και οι άνδρες του στρατηγού Γρίβα, πληρώνοντας με έναν νεκρό και τρεις τραυματίες, διέλυσαν ολοσχερώς την άμυνα των Τουρκοκυπρίων.
Αμέσως, η Άγκυρα «χτύπησε» στο αδύνατο σημείο της Ελλάδας, που ήταν η «χούντα των συνταγματαρχών», μ’ ένα τελεσίγραφο που έλεγε πολλά: «Αν δεν σταματήσετε αμέσως τις επιχειρήσεις κι αν δεν αποχωρήσει η Εθνοφρουρά από την Κοφίνου, θα αρχίσει τουρκική επίθεση στον Έβρο»! Και τότε στην Αθήνα επήλθε πανικός! Οι «Απριλιανοί», μπροστά στον κίνδυνο να φανούν στον ελληνικό λαό ανίσχυροι ν’ αντιμετωπίσουν τέτοιου είδους απειλή, βρίσκουν ως «εξιλαστήριο θύμα» τον στρατηγό Γρίβα. Ο πρωθυπουργός τους Κωνσταντίνος Κόλλιας στέλνει επείγον μήνυμα στον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο ν’ αποσύρει την Εθνοφρουρά από την Κοφίνου, αλλά μετά την άρνησή του να υπακούσει, διέταξε τον στρατηγό ν’ αποσύρει τις δυνάμεις του· κι αυτός, χωρίς να συνεννοηθεί με τον Μακάριο, υπάκουσε στους ανωτέρους του, άσχετα αν ακόμη ψάχνουν να βρουν την απάντηση των «Απριλιανών» στο ερώτημά του για το πώς είχε κάνει «κατάχρηση εξουσίας», όπως τον κατηγόρησαν, αφού ακολούθησε τις εντολές που του είχαν δοθεί;
Κι ο στρατηγός Γρίβας, στις 18 Νοεμβρίου, εξέδωσε, ύστερα από εντολή των Αθηνών, την τελευταία του διαταγή, ως διοικητής της Κυπριακής Εθνοφρουράς, με την οποία και καλούσε τις δυνάμεις της να «μην προκαλέσουν τους Τουρκοκύπριους για κανένα λόγο» και να «μην αντιδράσουν στις δικές τους προκλήσεις»! Και φανταστείτε τώρα αυτόν τον γενναίο «πολέμαρχο» σε ποια ψυχολογική κατάσταση βρέθηκε, όταν τον ανάγκασαν «να σκύψει το κεφάλι» ατιμωτικά και να επιστρέψει στην Ελλάδα, αν και νικητής, σαν ηττημένος, έρμαιο στις παλινωδίες των «Απριλιανών» που τον ανακάλεσαν στην Αθήνα.
Κάτω, λοιπόν, απ’ όλο αυτό το σκηνικό, με την Τουρκία ν’ απειλεί την Ελλάδα με νέο τελεσίγραφο ότι «τα πλοία μας, γεμάτα στρατό, περιμένουν μόνο το σήμα για να αποπλεύσουν», ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Λίντον Τζόνσον, απέστειλε τον Σάιρους Βανς, ο οποίος, μέσα σε μια εβδομάδα, κινούμενος μεταξύ Αθηνών και Άγκυρας, πέτυχε μεν να σταματήσουν να πνέουν τα σύννεφα πολέμου, αλλά με μια «Συμφωνία» κομμένη και ραμμένη στα μέτρα της Τουρκίας!
Με πιο απλά λόγια, η «Συμφωνία» αυτή ικανοποιούσε πλήρως τις αξιώσεις της Τουρκίας και αποδυνάμωνε την Ελλάδα και την Κύπρο, αφού, από τη μια, «έδιωχνε» την ελληνική Μεραρχία από τη Μεγαλόνησο, η αποχώρηση της οποίας ξεκίνησε στις 25 Νοεμβρίου, για να ολοκληρωθεί εντός του χρονοδιαγράμματος των 45 ημερών, την ίδια ώρα που η Τουρκία δεν είχε την υποχρέωση ν’ αποσύρει τις δικές της δυνάμεις, που είχε ήδη αποστείλει στην Κύπρο μυστικά, από το 1960 μέχρι και το 1967, για ενίσχυση των Τουρκοκυπρίων!
Κι αν αναλογιστούμε ότι, με τη «Συμφωνία Βανς», η Τουρκία αναλάμβανε την υποχρέωση ν’ αποσύρει τα στρατεύματά της από τα παράλια απέναντι της Κύπρου, τα οποία στρατεύματα θα μπορούσε, ανά πάσα ώρα και στιγμή, να ξανασυγκεντρώσει μέσα σε λίγες μόνον ώρες, ενώ η Ελλάδα στερείτο παντελώς της δυνατότητας στρατιωτικής ενίσχυσης της Μεγαλονήσου, λόγω αποστάσεως, αλλά και με το δεδομένο της αποδοχής του όρου για διάλυση των «τοπικών στρατιωτικών δυνάμεων», που αφορούσε τους 15.000 άνδρες της Κυπριακής Εθνοφρουράς, κανένας πλέον δεν αμφιβάλλει πως οι ΗΠΑ έδιωξαν την Ελλάδα κι εγκατέστησαν την Τουρκία στην Κύπρο!
Φωτο κεντρική: Ο στρατηγός Γεώργιος Γρίβας με το επιτελείο του στη Κοφίνου
