Η ιστορική αναδρομή διδάσκει ότι ουδέποτε, σε οποιοδήποτε μήκος και πλάτος του γνωστού σε εμάς κόσμου, υπήρξε μεγάλη και συγκροτημένη κοινότητα που να ευτύχησε και να ευδοκίμησε δίχως την ύπαρξη ενός πραγματικού ηγέτη. Ακόμη και σε εκείνες τις περιπτώσεις που μεγάλα κοινωνικά στρώματα έπαιρναν τις τύχες στα χέρια τους και ξεσηκώνονταν ενάντια σε κάποιον εσωτερικό ή εξωτερικό δυνάστη, πάντοτε υπήρχαν πίσω τους κάποιες λαμπρές προσωπικότητες που ενέπνεαν και καθοδηγούσαν τον ξεσηκωμό, διαφορετικά τούτος ο τελευταίος είτε καταπνιγόταν στο αίμα, είτε εκφυλιζόταν.
Αυτό που ισχύει χιλιάδες χρόνια τώρα στην Ιστορία, θα αποτελούσε πράγματι μέγιστη έκπληξη να μην ισχύει και σήμερα. Καλώς ή κακώς, ευτυχώς ή δυστυχώς, πίσω από κάθε οργανωμένη και επιτυχημένη προσπάθεια, σε οποιονδήποτε τομέα της ζωής, θα βρούμε έναν ηγέτη. Με την ίδια ευκολία, πίσω από κάθε περίοδο παρακμής, μιζέριας και οπισθοδρόμησης θα μπορέσουμε να ανακαλύψουμε εκείνον τον άρχοντα που στερείται κάθε ικανότητα ηγεσίας. Γιατί είναι πράγματι ευδιάκριτες -σχεδόν «κραυγάζουν»- οι διαφορές μεταξύ του πραγματικού ηγέτη κι εκείνου που μία σειρά συγκυριών τον έφεραν σε θέση να άρχει ενός τόπου, μίας κοινότητας, ή οποιασδήποτε άλλης συγκροτημένης κοινωνικής ομάδας.
Ποια είναι, όμως, αυτά τα στοιχεία που διαφοροποιούν τον ηγέτη από κάποιον που απλώς άρχει; Πρώτα απ' όλα, η εξουσία που έχει ο ηγέτης δεν φαίνεται ότι απορρέει από κάποιον γραπτό νόμο, ούτε έχεις την αίσθηση ότι σου επιβάλλεται. Απεναντίας, πηγάζει αυθόρμητα από την προσωπικότητα του ηγέτη, οδηγώντας τους γύρω του, όχι να εξαναγκάζονται σε στράτευση μαζί του, αλλά να το θεωρούν υποχρέωση, ακόμη και ευχαρίστηση να συνυπηρετούν τους στόχους που εκείνος θέτει.
Ο ηγέτης δεν μπορεί να αποφύγει την «αυλή» και τους «κόλακες», αλλά φροντίζει να τους κρατά σε απόσταση και να κλείνει τα αφτιά του στις άσκοπες και -ορισμένες φορές- επικίνδυνες φλυαρίες τους. Και, βέβαια, σε καμία περίπτωση δεν δίνει στους εκπροσώπους αυτής της παρασιτικής κοινότητας θέσεις ευθύνης. Επειδή είναι ηγέτης, και άρα δεν διακατέχεται από ανασφάλειες, φροντίζει στις θέσεις-κλειδιά να τοποθετεί ανθρώπους άξιους, που μπορούν να υπηρετήσουν τα σχέδιά του και να εκπροσωπήσουν-μεταφέρουν επάξια την εξουσία του στο ευρύτερο σύνολο. Η «βασιλεία» του δεν στηρίζεται στη διαίρεση, αλλά στον πολλαπλασιασμό εκείνων που μπορούν να μοιρασθούν το όραμά του και, γιατί όχι, να δημιουργήσουν νέα οράματα.
Ηγέτης δεν είναι μόνο αυτός που εμπνέει, παρασύρει, συνεπαίρνει, αφυπνίζει, συγκινεί, παρακινεί σε δράση, αλλά κι εκείνος που, όταν όλοι πιστεύουν ότι η μάχη χάνεται, βρίσκει τον τρόπο να μεταστρέφει την κατάσταση και να άρει τα αδιέξοδα. Το πετυχαίνει βασιζόμενος στο απόλυτο όπλο του: την αυτοσυγκράτηση. Ο ηγέτης δεν χάνει την ψυχραιμία του, ακόμη κι όταν έχει να αντιμετωπίσει ιδιαίτερα δυσάρεστες καταστάσεις. Εκεί που όλοι αρχίζουν -από θυμό, πείσμα, φόβο, κούραση, δειλία- να χάνουν την όρασή τους, αυτός διατηρεί καθαρά το μυαλό και το βλέμμα. Ο ηγέτης σπάνια ξεσπά εναντίον κάποιου που θεωρεί ότι τον έθιξε, τον έκρινε αυστηρά ή δεν τον «κολακεύει» αρκετά. ∆εν σπαταλιέται σε καθημερινούς καβγάδες, δεν παρασύρεται σε συγκρούσεις που υποτιμούν τον ίδιο τον ρόλο του, δεν χάνει την αυτοκυριαρχία του. Ακόμη και τα ξεσπάσματά του είναι μεθοδευμένα, σκόπιμα και υπηρετούν τον στόχο που εκείνος έχει θέσει. Σίγουρα, όμως, δεν είναι συχνά, ακριβώς για να μπορούν να αποτελούν «είδηση».
Θα υπέθετε κανείς, διαβάζοντας την παραπάνω περιγραφή για τα προτερήματα του ηγέτη, ότι αναφερόμαστε περισσότερο σε μία μηχανή παρά σε άνθρωπο. Μα τούτο δεν είναι αλήθεια, γιατί οι παραπάνω ιδιότητες δεν αποκτούνται σε μία ημέρα, ούτε ενυπάρχουν στο σύνολό τους και ταυτόχρονα σε κάθε ηγετική προσωπικότητα. Παρά τα όσα ακούγονται και γράφονται κατά καιρούς, δεν γεννιέσαι ηγέτης, αλλά γίνεσαι. Σίγουρα μπορεί να διαθέτεις, από κάποια ξεχωριστή εύνοια των νόμων της κληρονομικότητας, ορισμένα από τα παραπάνω προτερήματα, ωστόσο κι αυτά, εάν δεν τα δουλέψεις σκληρά και σε καθημερινή βάση, δεν θα καταφέρεις να ανέλθεις στο επίπεδο του ηγέτη. Παράλληλα, είναι, ίσως, λάθος να πιστεύουμε ότι η υπερβολή, το υπερβατικό πνεύμα, το πάθος και η ριψοκίνδυνη διάθεση που αναγκαστικά συνοδεύουν την ηγετική προσωπικότητα, στερούν τον φορέα της από την ικανότητα να ακούει, να αποδέχεται, να διορθώνει, να αναθεωρεί.
Στον ηγέτη η κριτική μπορεί να μην είναι ευχάριστη, αλλά είναι πάντα ευπρόσδεκτη. Ξέρει ότι μέσα από αυτήν θα του δοθεί η δυνατότητα να δει τους κινδύνους που του διαφεύγουν, τα λάθη στα οποία υπέπεσε ή πρόκειται να κάνει, να διορθώσει και να βελτιώσει τις μεθόδους του και, εν τέλει, να επιτύχει τη συντήρηση της εξουσίας του.
Και, τέλος, ο ηγέτης γνωρίζει ότι δεν υπάρχει πιο ολέθριο σφάλμα για την ίδια την ύπαρξή του από το να μην αναγνωρίζει τα σφάλματά του. Ακόμη και στην ήττα, ο ηγέτης δεν ψάχνει γύρω του να ανακαλύψει εξιλαστήρια θύματα, δεν κλαίει τη μοίρα του ή καταριέται αυτά που κληρονόμησε από άλλους, αλλά προσπαθεί να ανακαλύψει τι δεν πήγε καλά, που έγιναν λάθη, ώστε να διορθώσει την πορεία και να ξεκινήσει νέο αγώνα.
Κοιτάζοντας γύρω μας, στην Ευρώπη, στην Ελλάδα, στον ∆ήμο μας, με θλίψη διαπιστώνουμε ότι μας εξουσιάζουν άνθρωποι που άρχουν, που ηγεμονεύουν, αλλά δεν έχουν τις ικανότητες να ηγηθούν. Όλοι αυτοί, προεκλογικώς, βάζουν τα καλά κουστουμάκια τους, το ταπεινό και γεμάτο συγκατάβαση χαμόγελό τους και προσπαθούν να απλώσουν τα δίχτυα τους σε όσους περισσότερους αφελείς ψηφοφόρους μπορούν. Μετά τις εκλογές, αφού πλέον έχουν στρογγυλοκαθίσει στους εξουσιαστικούς θρόνους τους, αποκαλύπτουν σταδιακά το πραγματικό πρόσωπό τους. ∆ιολισθαίνουν προς την αυταρχικότητα, την αλαζονεία, την αναλγησία. Μεθούν από το εξουσιαστικό αλκοόλ και, παρασυρμένοι από τα κολακευτικά σχόλια των αυλικών τους, χάνουν την αίσθηση της πραγματικότητας και αποκόπτονται από τον κόσμο. Μαζί με την αίσθηση της πραγματικότητας, χάνουν και την ψυχραιμία τους. Αρχίζουν να ανακαλύπτουν παντού συνωμοσίες και πισώπλατα χτυπήματα. Κάθε σχόλιο που δεν τους εξυπηρετεί το βαφτίζουν προπαγάνδα, κάθε άρθρο που νομίζουν ότι πλήττει την εικόνα τους το «στοχοποιούν» και κάποιες φορές φθάνουν στο σημείο να επιτίθενται -δημόσια- σε εκπροσώπους του Τύπου, προσπαθώντας να υπαγορεύσουν τη γραμμή που αυτοί επιθυμούν.
Αν είναι πραγματικοί ηγέτες, θα έχουν το ανάστημα να αντιληφθούν την πλάνη τους και θα αλλάξουν ρότα. Αν απλώς άρχουν, θα συνεχίσουν τη διολίσθησή τους, αρνούμενοι να δουν ότι μπροστά από κάθε συνεχιζόμενη διολίσθηση ελλοχεύει ο κίνδυνος της υποτίμησης και της πλήρους πτώχευσης…
Θάνος Σταθόπουλος
