Γράφει ο Ζακ Λεβής
Εμπειρογνώμονας Δημόσιας Διοίκησης
Οι πρόσφατες αποκαλύψεις που συγκλόνισαν την κοινή γνώμη επανέφεραν με τον πιο εκκωφαντικό τρόπο στο προσκήνιο ένα χρόνιο, αλλά συχνά αποσιωπημένο, σκάνδαλο της ελληνικής εκπαιδευτικής και αθλητικής πραγματικότητας. Από τη μία πλευρά, η παραίτηση του Υφυπουργού Ανάπτυξης, μετά τη δημοσιοποίηση της υπόθεσης που αφορούσε την τυπική συμμετοχή της κόρης του σε αθλητική ομάδα χωρίς ουσιαστική αγωνιστική παρουσία, με απώτερο στόχο την εξασφάλιση επιπλέον μορίων στις Πανελλαδικές Εξετάσεις. Από την άλλη, η υπόθεση που έγινε γνωστή ως «Basket Gate», με τις σοβαρότατες καταγγελίες για διαιτησία που φέρεται να ευνοούσε σκανδαλωδώς συγκεκριμένη σχολική ομάδα, προκειμένου οι μαθητές-παίκτες της να καρπωθούν το μπόνους της αθλητικής διάκρισης. Τα δύο αυτά περιστατικά δεν αποτελούν μεμονωμένες παραφωνίες. Είναι τα συμπτώματα ενός βαθιά στρεβλού συστήματος, το οποίο επιβάλλεται πλέον να περιοριστεί δραστικά ή, ακόμα καλύτερα, να καταργηθεί οριστικά.
Από την αγαθή πρόθεση στην ωφελιμιστική συναλλαγή
Για να αντιληφθούμε πώς φτάσαμε ως εδώ, οφείλουμε να δούμε την αφετηρία του μέτρου. Βάσει του νόμου 2725/1999 (όπως ισχύει), η Πολιτεία θεσμοθέτησε την παροχή επιπλέον μορίων (με προσαυξήσεις που κυμαίνονται από 4% έως και 40%) ή ακόμα και την απευθείας εισαγωγή άνευ εξετάσεων στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση για όσους μαθητές πετυχαίνουν αθλητικές διακρίσεις. Η αρχική πρόθεση υπήρξε αναμφίβολα αγαθή. Το κράτος θέλησε να αντισταθμίσει τον περιορισμένο χρόνο διαβάσματος των αθλητών που κάνουν πρωταθλητισμό, να αποτρέψει τη μαζική εγκατάλειψη του αθλητισμού στα κρίσιμα χρόνια του Λυκείου, να επιβραβεύσει την εθνική εκπροσώπηση και να διευκολύνει την πρόσβασή τους σε συναφείς σχολές, όπως τα Τμήματα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού (ΤΕΦΑΑ).
Ωστόσο, στην ελληνική πραγματικότητα, κάθε θεσμικό παράθυρο που προσφέρει εύκολη πρόσβαση σε περιζήτητες πανεπιστημιακές σχολές μετατρέπεται νομοτελειακά σε πεδίο συναλλαγής και διαφθοράς. Όταν μια αθλητική διάκριση μπορεί να χαρίσει το εισιτήριο για την Ιατρική, τη Νομική ή το Πολυτεχνείο με χαμηλότερη βαθμολογία, το κίνητρο παύει να είναι αθλητικό και γίνεται καθαρά ωφελιμιστικό. Έτσι, στήθηκε ένας ολόκληρος μηχανισμός καταστρατήγησης της διαδικασίας.
Παίκτες-«φαντάσματα» και στημένες διακρίσεις
Στα ομαδικά αθλήματα, το φαινόμενο των μαθητών-«φαντασμάτων» έλαβε ανησυχητικές διαστάσεις. Υποψήφιοι εγγράφονται στα φύλλα αγώνα ισχυρών ομάδων, παίρνοντας ελάχιστο ή και μηδενικό χρόνο συμμετοχής, απλώς και μόνο για να «γράψουν» τη συμμετοχή που απαιτεί ο νόμος, στερώντας συχνά τη θέση από παιδιά που κοπίαζαν όλη τη χρονιά στα γήπεδα. Παράλληλα, τα σχολικά πρωταθλήματα και οι διοργανώσεις μικρών ηλικιών μετατράπηκαν σε αρένες σκοπιμοτήτων, με καταγγελίες για «στημένους» αγώνες, χρηματισμό διαιτητών, δημιουργία «βολικών» διοργανώσεων με ελάχιστους συμμετέχοντες για σίγουρα μετάλλια και πελατειακές παρεμβάσεις σε αθλητικές ομοσπονδίες.
Βαθύ πλήγμα στην ισονομία και τη νεολαία
Το κοινωνικό και θεσμικό κόστος αυτής της παθογένειας είναι ανυπολόγιστο. Οι Πανελλαδικές εξετάσεις αποτελούν, παρά τις όποιες αδυναμίες τους, τον τελευταίο αδιάβλητο θεσμό στη συνείδηση της ελληνικής κοινωνίας. Όταν το αποτέλεσμα αυτών των εξετάσεων αλλοιώνεται έμμεσα μέσω αμφιλεγόμενων αθλητικών διακρίσεων, πλήττεται βάναυσα η δημοκρατική αρχή της ισονομίας και της ίσης αφετηρίας. Οι οικογένειες με οικονομική επιφάνεια ή πολιτικές και κοινωνικές διασυνδέσεις αποκτούν αθέμιτο προβάδισμα έναντι του μέσου μαθητή που βασίζεται αποκλειστικά στις δικές του δυνάμεις.
Ακόμα πιο οδυνηρή είναι η ζημιά στη διαπαιδαγώγηση των νέων. Ο αθλητισμός, αντί να λειτουργεί ως σχολείο ήθους, πειθαρχίας και «ευ αγωνίζεσθαι», μετατρέπεται σε πρώιμο μάθημα διαφθοράς. Οι δεκαεπτάχρονοι μαθητές διδάσκονται στην πράξη ότι οι κανόνες υπάρχουν για να παρακάμπτονται με γνωριμίες ή χρήματα, ότι η απάτη επιβραβεύεται και ότι η αριστεία είναι μια έννοια διαπραγματεύσιμη. Ταυτόχρονα, οι ίδιοι οι πραγματικοί πρωταθλητές, αυτοί που μάτωσαν στις προπονήσεις και τίμησαν τη χώρα, απαξιώνονται στα μάτια της κοινωνίας, καθώς μπαίνουν άδικα στο ίδιο τσουβάλι με τους «αλεξιπτωτιστές» των μορίων.
Η μόνη λύση: Κατάργηση των προνομίων και ουσιαστική στήριξη
Είναι πλέον προφανές ότι τα ημίμετρα και οι αποσπασματικές διορθώσεις δεν αρκούν. Η Πολιτεία οφείλει να λάβει γενναίες αποφάσεις. Η πιο καθαρή και δίκαιη λύση είναι η πλήρης κατάργηση της αθλητικής μοριοδότησης για όλες τις πανεπιστημιακές σχολές που δεν έχουν καμία σχέση με τον αθλητισμό, καθώς και η οριστική κατάργηση κάθε ευεργετήματος που προκύπτει από τα σχολικά πρωταθλήματα. Αν διατηρηθεί ένα ελάχιστο πλαίσιο επιβράβευσης, αυτό θα πρέπει να αφορά αυστηρά και μόνο την εισαγωγή στα ΤΕΦΑΑ και αποκλειστικά για κορυφαίες διεθνείς διακρίσεις, όπως οι Ολυμπιακοί Αγώνες και τα Παγκόσμια ή Ευρωπαϊκά πρωταθλήματα.
Παράλληλα, απαιτούνται αδιαπραγμάτευτες δικλίδες ασφαλείας: πολυετής ενεργή παρουσία του αθλητή στην ομοσπονδία, υποχρεωτικός ελάχιστος χρόνος πραγματικής συμμετοχής στους αγώνες, υποχρεωτική βιντεοσκόπηση όλων των κρίσιμων αναμετρήσεων, κλήρωση διαιτητών εκτός τοπικών ενώσεων και εξοντωτικές ποινές αποκλεισμού για σωματεία και παράγοντες που παρανομούν.
Οι αληθινοί αθλητές αξίζουν και πρέπει να στηρίζονται έμπρακτα από το κράτος. Όχι όμως με «εκπτώσεις» στις Πανελλαδικές που νοθεύουν τον ανταγωνισμό, αλλά με γενναίες υποτροφίες, δωρεάν ενισχυτική διδασκαλία, ευέλικτα προγράμματα σπουδών και επιπλέον εξεταστικές περιόδους μετά την εισαγωγή τους.
Η αξιοκρατία στην Παιδεία είναι το θεμέλιο της Δημοκρατίας μας και δεν μπορεί να θυσιάζεται στον βωμό καμίας στρεβλής σκοπιμότητας.
