Σε κοινωνικό επίπεδο
Αν οι παραπάνω διαπιστώσεις είναι πραγματικές που κατά τα φαινόμενα είναι, έχει αναρωτηθεί κάποιος υπεύθυνος τις δραματικές επιπτώσεις που βιώνουμε καθημερινά λογω της μειωμένης διάθεσης πόρων;
Υπενθυμίζουμε ότι σήμερα:
Το κοινωνικό έργο της Αυτοδιοίκησης έχει περιοριστεί σε σημαντικό βαθμό.
Το πρόγραμμα «Βοήθεια στο σπίτι» μετά τις τελευταίες ρυθμίσεις ψυχορραγεί.
Οι παιδικοί σταθμοί υπολειτουργούν και με περιορισμένη δυνατότητα εξυπηρέτησης.
Οι σχολικές επιτροπές εξ αιτίας των ενοποιήσεων και της περιορισμένης χρηματοδότησης δεν μπορούν να ανταποκριθούν.
Το πολιτιστικό πρόγραμμα έχει εξανεμιστεί.
Η αποκομιδή των απορριμμάτων δημιουργεί συνθήκες τριτοκοσμικής επιβίωσης σε πολλές πόλεις.
Οι απολύσεις του προσωπικού των οποίων λήξαν οι συμβάσεις επιτείνει το ήδη οξυμένο κοινωνικό πρόβλημα.
Η προοπτική
Με βάση τα όσα έχουν προεκτεθεί και παρ όλες της αρνητικές παραμέτρους της συγκυρίας οι Αυτοδιοικητικοι παράγοντες επιβάλλεται να διαθέτουν όραμα, στόχους, πρωτοβουλίες, δράσεις, που συνοψίζονται στην:
Ανάπτυξη ενός αυτοδιοικητικού κινήματος μέσα από πρωτοβουλίες σε επίπεδο γειτονιάς, συνοικίας για τα άμεσα καθημερινά προβλήματα που είναι και προβλήματα της αυτοδιοίκησης
Υιοθέτηση και προβολή από τα θεσμικά όργανα της Αυτοδιοίκησης του στόχου για χρηματοδότηση που προσεγγίζει τον μέσο ευρωπαϊκό όρο. -11% του ΑΕΠ
Ανάπτυξη νέων δραστηριοτήτων, όπως αξιοποίηση ακίνητης περιουσίας, εκμετάλλευση κοινοτικών προγραμμάτων, συστηματική βεβαίωση και κανονική είσπραξη των τελών που μέχρι σήμερα βρίσκονταν… εν υπνώσει, νέες καινοτομικές δραστηριότητες κλ.π.
Εξορθολογισμός και ουσιαστική περιστολή αντιπαραγωγικών δαπανών που αποτελούν δυσβάστακτο βάρος για τις αυτοδιοικητικες λειτουργίες.
Νέος τρόπος διοίκησης των πόλεων με έλευση αυξημένων αρμοδιοτήτων στην αυτοδιοίκηση κατά τα πρότυπα των αναπτυγμένων αυτοδιοικητικων ευρωπαϊκών θεσμών.
Πιο συγκεκριμένα:
Την προσεχή περίοδο θα συζητηθεί στους ΟΤΑ ο στρατηγικός σχεδιασμός με την σύνταξη των επιχειρησιακών σχεδίων. Όσοι πονάνε πραγματικά την Αυτοδιοίκηση οφείλουν να παρέμβουν δραστικά. Ο στρατηγικός και επιχειρησιακός σχεδιασμός αποτελεί με βάση τον ‘’Καλλικράτη” αναπόσπαστο κομμάτι της αυτοδιοικητικής λειτουργίας, υλοποιείται σε τακτά χρονικά διαστήματα και αποσκοπεί στην οριοθέτηση των κατάλληλων ενεργειών για την επίτευξη βραχυπρόθεσμων ή μακροπρόθεσμων στόχων.
Μέσω ενός ρεαλιστικού στρατηγικού επιχειρηματικού σχεδίου θα διαμορφωθεί η γενικότερη στρατηγική του φορέα της Αυτοδιοίκησης, θα προσδιοριστούν οι απαιτούμενοι πόροι και θα καθοριστεί ο τρόπος λειτουργίας. Πως υλοποιείται όμως η παρέμβαση των άμεσα ενδιαφερόμενων;
Με την άμεση αναλυτική ενημέρωση τους για το περιεχόμενο του επιχειρησιακού σχεδιασμού.
Με την κατάθεση των εναλλακτικών μας προτάσεων για τις επιμέρους δράσεις στο πλαίσιο του επιχειρησιακού σχεδίου.
Με την προβολή της οικολογικής οπτικής που απαιτείται να ενσωματωθεί στις επί μέρους δράσεις κόντρα στη λογική «τσιμέντο ας γίνει».
Με την αξιοποίηση και ενίσχυση θεσμών όπως η Επιτροπή Διαβούλευσης, καταθέτοντας ένα συνεκτικό πακέτο επενδυτικών δραστηριοτήτων για συζήτηση, προωθώντας την εφαρμογή των διαδικασιών του συμμετοχικού προϋπολογισμού.
Στην κατεύθυνση αυτή επιδιώκουμε δραστικές περικοπές των τεχνικών έργων, όχι της έκτασης τους αλλά του ύψους του προϋπολογισμού τους που υπερβαίνει στην Ελλάδα μέχρι εφτα φορές το μέσο κοινοτικό όρο. Περαιτέρω επιδιώκουμε σημαντικές περικοπές σε κατηγορίες δαπανών που το ύψος τους έχει ανέλθει σε εξωπραγματικά ύψη όπως οι μεταφορές μαθητών η ηλικιωμένων, καθώς επίσης και το τίμημα του ενοικίων που κατά βάλλουν οι ΟΤΑ στους ιδιοκτήτες ακινήτων. Οι παραπάνω διαπιστώσεις μπορεί να μην έχουν καθολική εφαρμογή δεν αποτελούν όμως και την… εξαίρεση του κανόνα. Η ουσιαστική περιστολή τους θα συμβάλλει στην απελευθέρωση ενός κρίσιμου μεγέθους πόρων, που θα διοχετευθούν σε κοινωνικές δραστηριότητες των φορέων της Αυτοδιοίκησης.
Τα έσοδα των ΟΤΑ στο… μικροσκόπιο
Γίνεται φανερό ότι εκ των πραγμάτων θα υπάρξει μια πίεση στους ΟΤΑ. για τη συστηματική είσπραξη των θεσμοθετημένων τελών και δικαιωμάτων. Σχετική είναι και η πρόβλεψη του άρθρου 277 του «ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΗ» με βάση το οποίο ελέγχεται η κανονικότητα της είσπραξης των εσόδων από τις κατά τόπους υπηρεσίες Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου.
Μέχρι σήμερα ένα μικρό μέρος των ΟΤΑ ακολουθούσε τη θεσμοθετημένη πολιτική είσπραξης των τελών και δικαιωμάτων. Το… «ό,τι προαιρείσθε» ήταν δυστυχώς πραγματικότητα. Η προβλεπόμενη θεσμική διαδικασία έλεγχου των εσόδων σημαίνει πρακτικά ότι η διαδικασία του οίκοθεν… περίπου τελειώνει δεδομένου ότι για να ελεγχθεί η κανονικότητα της είσπραξης προϋποθέτει την βεβαίωση του εσόδου μέσω χρηματικών καταλόγων στους προβλεπόμενους χρόνους.
Ακόμα η υπαγωγή της διαδικασίας ελέγχου στις υπηρεσίες Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αποσύρει από το αυτοδιοικητικό λεξιλόγιο απόψεις περί… κοινωνικής πολιτικής που αποτελούσαν προσχηματικό άλλοθι μέχρι σήμερα για τη μη είσπραξη συγκεκριμένων τελών. Αποτελεί βεβαίως κοινοτοπία να επαναλάβουμε ότι η αποδοχή τέτοιου είδους απόψεων έχουν σαφέστατα… αντικοινωνική διάσταση διότι το μόνο που έχουν επιτύχει είναι η επιβάρυνση των προϋπολογισμών των ΟΤΑ με νέα ελλείμματα ανακυκλώνοντας τον… αδιατάρακτο φαύλο κύκλο. Και με την ευκαιρία να σημειώσουμε ότι κοινωνική πολιτική αποτελεί η χρηματοδότηση συγκεκριμένων κοινωνικών αναγκών τελών από υπάρχοντα διαθέσιμα –και όχι από αλόγιστο δανεισμό– με σκοπό την προστασία του οικογενειακού προϋπολογισμού στην δύσκολη σημερινή οικονομική συγκυρία.
Στο σημείο αυτό νομίζω είναι χρήσιμος ένας απαραίτητος διαχωρισμός των κατηγοριών εσόδων. Στο θεσμικό πλαίσιο έχουν καθιερωθεί τέλη και δικαιώματα που αφορούν ολόκληρη την κοινωνία (π.χ. τέλος καθαριότητας) και τέλη που αφορούν συγκεκριμένα κατηγορίες επιτηδευματιών-επιχειρηματιών(π.χ. τέλος επί των ακαθαρίστων εσόδων 0,5%).
Όσο αυτονόητο είναι το γεγονός ότι τα Δημοτικά Συμβούλια οφείλουν να μειώσουν σημαντικά και σε ορισμένες περιπτώσεις να εξαλείψουν για λόγους πρόνοιας αλλά και κοινωνικής ευαισθησίας την επιβολή τελών στις ευπαθείς κατηγορίες του πληθυσμού άλλο τόσο είναι σκόπιμο να τονιστεί η επιμονή των εισπρακτικών μηχανισμών των ΟΤΑ στην απόδοση των τελών εκ μέρους των επιτηδευματιών δεδομένου ότι το μέρος που αποδίδουν στους ΟΤΑ έχει ενσωματωθεί στην τιμή του προϊόντος. Δεν πρόκειται κατά συνέπεια για τους φόρους αλλά για τις υποχρεώσεις που είναι θεσμοθετημένες πριν πολλά χρόνια γνωστές σε όλους αλλά δυστυχώς η αποφυγή της πληρωμής που συνιστά υπεξαίρεση είναι πραγματικότητα.
Δυσβάστακτο κόστος
Υπό το καθεστώς της σημερινής συγκυρίας οι νεοεκλεγείσες δημοτικές αρχές καλούνται να αντιμετωπίσουν τη βιωσιμότητα των ΟΤΑ. Σε πληθώρα ΟΤΑ στη δημοτική περίοδο που διανύουμε μοναδικό μέλημα και άγχος θα αποτελεί η καταβολή αποδοχών των εργαζομένων, γεγονός που είναι αμφίβολο αν θα γίνει κατορθωτό. Από τα επίσημα δημοσιευμένα στοιχεία προκύπτει ότι είναι δυσβάσταχτες οι λειτουργικές δαπάνες σε σχέση με τον κύκλο των εργασιών τους. Το δυσβάσταχτο λειτουργικό και διοικητικό κόστος όμως απαιτεί να αντιμετωπιστεί στο πλαίσιο της πολιτικής εκπόνησης ενός προγραμματισμού που θα ανατοποθετεί πρακτικές, νοοτροπίες, λειτουργίες και δομές σε νέα αποδοτική βάση.
Προκύπτει επείγουσα η ανάγκη να επανεξετασθεί, γιατί υπάρχει η κάθε υπηρεσία, τι αποδίδει, πως ελέγχεται η περίπτωση μη επίτευξης των στόχων κ.λπ. Στο πλαίσιο αυτό απαιτείται να επαναξιολογηθεί η διοικητική πυραμίδα και το υπερβάλλον προσωπικό που όπως προαναφέρθηκε αποτελεί δυσβάσταχτο πρόβλημα για την περαιτέρω ομαλή λειτουργία των ΟΤΑ.
Οι αύξηση των εσόδων η ανάπτυξη νέων δραστηριοτήτων κατατείνουν στην απορρόφηση του λειτουργικού κόστους μισθοδοσίας σε σημαντικό ποσοστό ικανό να μειώσει σημαντικά το λόγο μισθοδοσίας/κύκλο εργασιών. Επί πλέον απαιτείται η μετάταξη πλεονάζοντος προσωπικού Δήμων που ουσιαστικά τελούν υπό καθεστώς χρεωκοπίας και πτώχευσης σε άλλους φορείς του δημόσιου τομέα, γεγονός που θα αποτελέσει περαιτέρω απαλλαγή των ΟΤΑ από σημαντικό τμήμα του κόστους μισθοδοσίας. Σε συνάρτηση με το παραπάνω ικανοποιητικό βήμα στην κατεύθυνση αυτή αποτελεί το πάγωμα των προσλήψεων για εξυπηρέτηση μικροπολιτικών σκοπιμοτήτων διότι τέτοιου είδους επιβάρυνση του εργατικού κόστους, το οποίο δεν διαθέτει ορίζοντα, αντιπαροχή, αποτελεί κατρακύλισμα σ’ ένα ούτως ή άλλως επιβαρυμένο αυτοδιοικητικό περιβάλλον.
Οι παραπάνω επισημάνσεις αποτελούν κατάθεση προβληματισμού για να κινηθούν προωθητικές διαδικασίες που θα αντιμετωπίζουν την κρίσιμη οικονομική συγκυρία. Διαφορετικά οι εξελίξεις θα μας προσπεράσουν. Αλλά έτσι είναι στην Ελλάδα. Συνηθίζουμε να περιβάλλουμε πρόσωπα, καταστάσεις με εμβληματικές ονομασίες όπως του «Καλλικράτη». Λησμονούμε όμως -έτσι για την ιστορία το αναφέρουμε– ότι την περίοδο που έζησε και μεγαλούργησε ο Καλλικράτης, στην αρχαία Αθήνα υλοποιήθηκε ένα τεράστιο πακέτο δημόσιων επενδύσεων, ασχέτως αν αυτό προήλθε από τη… λεία του αθηναϊκού επεκτατισμού.
Tου Σταύρου Λιάππη,
Οικονοµολόγου – Οικονοµοτεχνικού Συµβούλου ΟΤΑ
