Κύριε Διευθυντά,
Κατά την ανάγνωση του ψηφίσματος του Δήμου Αμαρουσίου, του οποίου είχα και την επιμέλεια της σύνταξης στα αρχαία ελληνικά, στις 26.6.2011 για την ανακήρυξη ως Επίτιμου Δημότη της Α.Θ.Π. του Οικουμενικού Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίου, ξαφνικά θορυβήθηκαν και αποτάθηκαν ανοίκεια προς εμέ, ο Σεβασμιότατος Μητροπολίτης Ζακύνθου και μερικοί άλλοι από τη συνοδεία του, γιατί προσφώνησα τον Παναγιότατο Κύριον Κυρόν, με τη δικαιολογία ότι Κυρός λέγεται επί τεθνεώτων. Διακόπτοντας την ανάγνωση, του απάντησα, ότι αυτό μπορούμε να το συζητήσουμε στο τέλος, πράγμα που έπραξα, αν και ο χρόνος σε τέτοιες περιστάσεις για φιλολογικές συζητήσεις είναι λιγοστός.
Δε γνωρίζω αν το Κυρός με αυτή τη σημασία του τεθνεώτος λέγεται και από πότε; στην εκκλησιαστική ορολογία. Αλλά γνωρίζω, από φιλολογικής πλευράς ότι η λέξη Κυρός στη Βυζαντινή Γραμματεία σημαίνει τον έχοντα δύναμη, εξουσία, κυριότητα και τιμητικά προσαγορεύονται έτσι πρόσωπα ανώτατης τάξεως στην Ιεραρχία, όπως Πατριάρχες, Μητροπολίτες κ.λπ. (πρβλ. λήμμα, Κυρός «στο Μέγα Λεξικό της Ελληνικής Γλώσσης» Δημητράκου). Τον όρο τον συναντάμε σε βυζαντινά έγγραφα, όπως π.χ. σε ένα λόγο του Αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Θ΄ του Μονομάχου (1042-1055) στην ίδρυση το 1045 του Διδασκαλείου των Νόμων της Βυζαντινής Πολιτείας. Εκεί διαβάζουμε : «Νεαρά εκφωνηθείσα παρά του φιλοχρίστου δεσπότου Κυρού Κωνσταντίνου του Μονομάχου επί τη αναδείξει και προβολή του διδασκάλου των νόμων». Ο Νικηφόρος Γρηγοράς έγραψε: «Επιστολή τω Ζαρίδη Κυρώ Ανδρονίκω» Βυζαντινά κείμενα: Διον. Ζακυθινού. Βασική Βιβλιοθήκη Ζαχαροπούλου 1957 σ.σ. 157, 289 κ.ε.). Δεν έχουμε καμία αναφορά εκεί προς τεθνεώτες.
Προσωπικά προτίμησα να προσφωνήσω τον Παναγιότατο βυζαντινοπρεπώς, αποφεύγοντας αυτό το χιλιολεγόμενο Κύριον Κύριον, που δις επαναλαμβανόμενο είναι ξενισμός (γαλλισμός) και πρέπει να αποφεύγεται.
Είναι λάθος να λέμε π.χ. Παρακαλούνται οι Κύριοι Κύριοι βουλευτές. Αλλά. Παρακαλούνται οι κ. βουλευτές (Μπαμπινιώτης). Αυτός ο τύπος Κύριον Κύριον επεκτατικά χρησιμοποιείται και σε έγγραφα ή προσφωνήσεις ανώτατου κλήρου. Δηλώνει όμως κοσμική επίδραση.
Άλλωστε το πρώτο «Κύριον» στα αρχαία και τα βυζαντινά σημαίνει τον έχοντα «κύρος» τον ευγενή κ.λ.π., ενώ το «κυρός» δηλώνει τον αφέντη, δεσπότη, πατέρα κ.λ.π. Έτσι στο Κύριον Κυρόν, που προσαγόρευσα τον Παναγιότατο δόθηκε η έννοια του «Ευγενούς Δεσπότη του Ευγενούς Πατέρα».
Τα αρχαία ανθρωπιστικά γράμματα μας οδηγούν σε μιαν άλλη εποχή με άλλην πνευματικότητα, απελευθερωμένα από τις σημερινές συνθήκες. Έχουν οι όροι εκφραστική κυριολεξία. Αν αυτή η κυριολεξία με την πάροδο του χρόνου εκφυλλίζεται, εκπίπτει από την αρχική της σημασία και στους νεότερους χρόνους χάνει τη σημασία της και μεταπλάθεται σε άλλες νοηματικές έννοιες, αυτό είναι άλλη υπόθεση. Στο βυζαντινό όμως μεσαιωνικό λόγο η λέξη Κυρός έχει τη σημασία της αίγλης της. Το ψήφισμα είναι αρχαιοπρεπές βυζαντινίζον και τρέφω σεβασμό προς τα αρχαία και βυζαντινά κείμενα.
Μαρούσι, 27.6.2011
ΔΗΜ. Σ. ΜΑΣΟΥΡΗΣ
Φιλόλογος
