Οι Τρεις Ιεράρχες έγιναν πρόδρομοι των ανθρωπιστών και στον ελλαδικό χώρο και τη Δύση. Έλαμψαν μέσα στο βαθύ πνευματικό ζόφο του Μεσαίωνα της απαιδευσίας. Ο δυτικός πολιτισμός τότε έλαβε γερά θεμέλια, αφού στη βάση του είναι ελληνικός και χριστιανικός.
Αξίες ηθικές, αισθητικές, θρησκευτικές, πνευματικές, διαπιστώνονται μέσα στο δυτικοευρωπαϊκό πνεύμα και αποδεικνύουν την πλούσια προσφορά του αρχαίου ελληνισμού και του χριστιανισμού. Τα ιδεώδη του ανθρωπισμού, της δικαιοσύνης, της φιλαλληλίας, της αρετής, της ελευθερίας, της παιδείας, της ηθικής τελείωσης της vitae sacrae, τις σοφές υποθήκες, της πνευματικής κατάρτισης και θυσίας και άλλα ιδανικά, που παρατηρούνται εκεί, είναι όλα ελληνικά και χριστιανικά και ας λέγονται σήμερα παγκόσμια.
Οι Τρεις Ιεράρχες ποτίστηκαν από τους πιστούς γονείς τους και ιδιαίτερα τις μητέρες τους, που αποτελούσαν πρότυπα της ανατροφής τους, με θερμή πίστη και αληθινή λατρεία προς το Χριστιανισμό. Διαπίστωσαν εγκαίρως πως η αρχαία πνευματική παρουσία, που κυριαρχούσε στους χρόνους της ζωής τους χωρίς τη θερμουργή συμβολή του χριστιανικού κηρύγματος δε μπορεί να δώσει σαφή και ακριβή κατεύθυνση σ’ ένα αληθινό ανθρωπισμό. Συνειδητοποίησαν εγκαίρως και καθάρισαν από κάθε παρείσακτο δόγμα τη χριστιανική διδασκαλία και αποκάλυψαν ότι ο αληθινός πνευματικός πολιτισμός, που ανδρώνει και ισχυροποιεί τον άνθρωπο, χωρίς το χριστιανικό λόγο του κηρύγματος δεν μπορεί να υπάρξει.
Αυτό το κήρυγμα μπορεί να δικαιωθεί και στις μέρες μας, που οι ψυχές των ανθρώπων ζητούν τη λύτρωση, την ανακούφιση από τα δεινά των rerum humanarum, που συγκέντρωσε η απληστία και η αναλγησία ορισμένων ducum imprudentium που έφερε το Έθνος σε δεινή κρίση, που κατά βάθος δεν είναι οικονομική ούτε ηθική αλλά κρίση παιδείας – μόρφωσης – εκπαίδευσης. Έχουμε πραγματική πνευματική κρίση απεμπόλησης παραγωγικών πνευματικών αξιών.
Οι διδαχές των κειμένων της αρχαίας γραμματείας μας και της ορθόδοξης χριστιανικής μας παράδοσης δεν έτυχαν στους καιρούς μας της δέουσας προσεχτικής μελέτης και ερμηνείας. Η παιδεία μας είναι ελλειμματική ως προς τη διδασκαλία των κειμενικών αξιών – ιδανικών και ιδεωδών. Δεν είναι παρωχημένη, όπως επιδιώκει να την παρουσιάσει η σύγχρονη φελλοκρατική ημιμάθεια των τελευταίων δεκαετιών, που αφαιρεί κρυμμένους διαχρονικούς πνευματικούς θησαυρούς από τη σφαιρική μορφωτική κατάρτιση των πολιτών.
Τα αποτελέσματα της παιδείας δεν είναι άμεσα. Χρειάζεται αμητός μιας τουλάχιστον γενεάς για να φανούν τα οφέλη της, όπως συχνά τόνιζε στη διδασκαλία του και ο αείμνηστος μεγάλος Έλληνας παιδαγωγός Κ. Γεωργούλης. Η εφαρμογή νέων μεθόδων και πειραματισμών στην Παιδεία, που δημαγωγούν και λαϊκίζουν ξενόφερτα συστήματα αλλότρια προς τις κειμενικές αξίες της ελληνοχριστιανικής μας παράδοσης και ιστορικής πραγματικότητας, πριονίζουν το δέντρο της.
Μια χώρα καθίσταται ευδαίμων όταν έχει ορθή παιδεία, όταν η παιδεία δεινοπαθεί, συμπαρασύρει και όλα τα αγαθά –υλικά–και ιδεώδη –πνευματικά– που απορρέουν από αυτήν. Έτσι το όραμα των Τριών Ιεραρχών μακριά από την προσέγγιση και την καλλιέργεια του αρχαίου ελληνικού πνεύματος, του λουσμένου μέσα στο χριστιανικό ιδεώδες στην εποχή μας, παραμένει πόθος ανεκπλήρωτος.
