Την ιστορία τεσσάρων προσφυγικών περιοχών της Αττικής, του Βύρωνα, της Καισαριανής, της Νέας Ιωνίας και της Κοκκινιάς, κατάφερε να περικλείσει σε γραμματόσημο η ζωγράφος και χαράκτρια Μυρσίνη Βαρδοπούλου με την πολύτιμη βοήθεια του ιστορικού Μενέλαου Χαραλαμπίδη. Τα γραμματόσημα, ένα για κάθε πόλη, κυκλοφόρησαν από τα ΕΛΤΑ την 14η Σεπτεμβρίου, Ημέρα Εθνικής Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων της Μικράς Ασίας από το τουρκικό κράτος. Είναι τα πρώτα γραμματόσημα που «μιλούν» για το τραύμα του ξεριζωμού των Μικρασιατών, την προσφυγιά και τις συνήθειες που έφεραν στην Ελλάδα.
Παρόντες στην εκδήλωση ήταν οι δήμαρχοι των τεσσάρων πρώτων, μετά το 1922, αστικών συνοικισμών προσφύγων, από τη Μικρά Ασία, στην Αττική.
Μενέλαος Χαραλαμπίδης: «Από το εκεί, στο εδώ»
Ο Μενέλαος Χαραλαμπίδης, μέσα από τις περιγραφές του, κατάφερε να ταξιδέψει πίσω στον χρόνο όλους όσοι παραβρέθηκαν την ημέρα αυτή στην Παλιά Βουλή, στην αίθουσα όπου πριν από έναν αιώνα εκτυλίχθηκε η «Δίκη των Έξι», όπως έμεινε στην ιστορία η δίκη των πρωταίτιων της Μικρασιατικής Καταστροφής που καταδικάστηκαν σε θάνατο.
«Θελήσαμε στα γραμματόσημα να μεταφέρουμε το βλέμμα από το εκεί στο εδώ, πώς προσπάθησαν οι άνθρωποι τότε να ξαναστήσουν τη ζωή τους, και να αποτυπώσουμε συμβολικά στο γραμματόσημο τον κάθε συνοικισμό», ανέφερε, παρουσιάζοντας κάθε γραμματόσημο ξεχωριστά.
Μυρσίνη Βαρδοπούλου: «Τιμή μου η φιλοτέχνησή τους»
Σύμφωνα με την καταξιωμένη ζωγράφο και χαράκτρια Μυρσίνη Βαρδοπούλου, η οποία φιλοτέχνησε τα τέσσερα γραμματόσημα, «ένα γραμματόσημο δεν οφείλει να μικρύνει μια εικόνα, οφείλει να τη συνοψίζει, να συνοψίζει το νόημά της και αυτό μπορεί να γίνει μόνο όταν η μορφή ερμηνεύει το περιεχόμενο και το περιεχόμενο αιτιολογεί τη μορφή». Η εικαστικός πρόσθεσε εμφανώς συγκινημένη: «Μέσα στην επαγγελματική διαδρομή μου σχεδίασα πολλές σειρές, που με έκαναν υπερήφανη, που τις αγαπώ, αλλά γι’ αυτή τη συγκεκριμένη θα έλεγα πως είναι τιμή μου».
Γρηγόρης Κατωπόδης: «Υπενθύμιση ζωής και ιστορίας»
«Η εκδήλωση αυτή δεν μπορεί παρά να αποτελέσει ένα συνδετικό κρίκο, που εκτείνεται μέσα στο χρόνο για να συνδέσει το 1922 με το 2022. Η αγορά του Βύρωνα, που αποτελεί το θέμα του “δικού μας” γραμματοσήμου, στέκει σε μεγάλο βαθμό ακόμα στο κέντρο της πόλης μας, φέρνοντας στο νου το τότε και μαζί και τη σκέψη των ανθρώπων που έκτοτε φτιάχνουν τις ζωές τους γύρω της. Αυτή η σειρά γραμματοσήμων είναι μια χρήσιμη υπενθύμιση της ζωής και της ιστορίας και ειλικρινά πιστεύω ότι θα γίνει συλλεκτική», δήλωσε ο δήμαρχος Βύρωνα Γρηγόρης Κατωπόδης.
Χρήστος Βοσκόπουλος: «Τιμή και περηφάνια»
«Είναι μεγάλη τιμή και περηφάνια για την Καισαριανή, έναν από τους τέσσερις πρώτους προσφυγικούς συνοικισμούς που έγιναν στην Αθήνα μετά από τη Μικρασιατική Καταστροφή, να συμμετέχει στη μεγαλειώδη επετειακή έκδοση σειράς γραμματοσήμων για τα 100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Ο ιστορικός χώρος της Παλαιάς Βουλής, στην επίσημη παρουσίαση της σειράς γραμματοσήμων, γέμισε από την ενέργεια των προγόνων μας και ανέδειξε τη σπουδαιότητα της μνήμης και της δημιουργίας. Η συμμετοχή του κράτους στην επέτειο του τεράστιου αυτού ιστορικού γεγονότος που άλλαξε την Ελλάδα, ήταν πενιχρή και δεν δικαίωσε τις προσδοκίες των Μικρασιατικών Δήμων και πολιτών. Η επέτειος τιμήθηκε σχεδόν αποκλειστικά από τους Δήμους και τους Συλλόγους. Εύχομαι η αποδοχή γι’ αυτή τη σειρά των γραμματοσήμων να είναι αντάξια της ιστορίας που “κουβαλούν”», τόνισε ο δήμαρχος Καισαριανής Χρήστος Βοσκόπουλος.
Γιώργος Ιωακειμίδης: «Τι απομένει 100 χρόνια μετά;»
Ο δήμαρχος Νίκαιας – Αγίου Ιωάννη Ρέντη Γιώργος Ιωακειμίδης στάθηκε στο ερώτημα «Τι απομένει 100 χρόνια μετά;» και επισήμανε: «Αυτοί οι άνθρωποι κουβαλούσαν για πολλά χρόνια μέσα τους το ότι θα γυρνούσαν πίσω. Δεν συνέβη ποτέ. Μείναμε οι απόγονοί τους να τα σκεφτόμαστε όλα αυτά. Η Νέα Κοκκινιά δεν υπήρχε πριν, είναι αμιγώς προσφυγική. Και γιατί βρέθηκαν εκεί; Γιατί εκεί δεν υπήρχε τίποτα». Τόνισε δε ότι η δημοτική Αρχή θα διατηρήσει δύο εμβληματικά κτίρια της πόλης, έτσι όπως ήταν όταν χτίστηκαν.
Δέσποινα Θωμαΐδου: «Καθήκον μας να μην ξεχνάμε»
Η δήμαρχος Νέας Ιωνίας Δέσποινα Θωμαΐδου τόνισε: «Τα ΕΛΤΑ πρωτοπορούν. Αυτή η σειρά είναι ένα σημαντικό κομμάτι της προσφυγικής ταυτότητας, όπως οι προσφυγικοί συνοικισμοί, που θα ταξιδεύσει σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του κόσμου». Και πρόσθεσε: «Καθήκον μας είναι να μην ξεχνάμε».
Πολυχρόνης Γριβέας: «Φορτίο αγάπης, πόνου και έμπνευσης»
Από τη, πλευρά του, ο πρόεδρος του Δ.Σ. των ΕΛΤΑ Πολυχρόνης Γριβέας, τόνισε: «Αυτή η σειρά γραμματοσήμων εστιάζει στο ανθρώπινο στοιχείο και φωτίζει τη μεγάλη τραγωδία από μια εντελώς διαφορετική γωνία, δηλαδή στο πώς η ελληνική ψυχή, αφού βίωσε το δράμα, κλήθηκε να συνεχίσει τον δρόμο της, κουβαλώντας για πάντα το φορτίο αγάπης, πόνου και έμπνευσης. Και στο πώς, παρά τις αντιξοότητες που τους περίμεναν, οι ξεριζωμένοι Μικρασιάτες συνέβαλαν καθοριστικά στην προκοπή της χώρας και στη διαμόρφωση της ταυτότητάς της. Αυτά τα γραμματόσημα δεν είναι μια αφήγηση από το σκοτάδι. Αποτελούν ένα είδος γέφυρας, όπου η οδύνη είναι το φως και το τραύμα μετατρέπεται σε πηγή δύναμης».
Ιστορία σαν… γράμμα από το παρελθόν
Στο γραμματόσημο του Βύρωνα αποτυπώνεται η περίφημη αγορά της πόλης και ο γνωστός ρεμπέτης της εποχής, Γρηγόρης Ασίκης, με το ούτι του. «Αυτό το γραμματόσημο μας δείχνει τον πρώτο πυρήνα προσφύγων», εξηγεί ο Μ. Χαραλαμπίδης. Ο Γρηγόρης Ασίκης «μαρτυρά» την πρόθεση των δημιουργών να αναδείξουν το καλλιτεχνικό προφίλ της πόλης. «Ο Βύρωνας, στον μεσοπόλεμο, ήταν σπουδαίο σχολείο μουσικής», σημειώνει.
Αυτό το αίσθημα αισιοδοξίας που πιθανότατα νιώθει κανείς ενώ κοιτάζει το γραμματόσημο του Βύρωνα, υποχωρεί όταν παρατηρεί αυτό της διπλανής περιοχής, της Καισαριανής. Τη θέση του παίρνει η θλίψη… Στο γραμματόσημο της Καισαριανής απεικονίζεται ένα παιδί που κάθεται πλάι σε έναν ηλικιωμένο άνδρα με μαγκούρα. Πίσω τους, αντίσκηνα. Από την εικόνα απουσιάζουν οι άνθρωποι της μέσης ηλικίας.
«Όσο κι αν προσπάθησα να βρω ημερομηνία εγκαινίων για την Καισαριανή, δεν τα κατάφερα. Δεν υπήρχε… Στην Καισαριανή ήρθαν πολλοί ηλικιωμένοι και παιδιά ορφανά. Παιδιά που οι γονείς τους σφαγιάστηκαν. Ήταν κυριολεκτικά οι “πεταμένοι”…», σημειώνει ο Μ. Χαραλαμπίδης.
Στο γραμματόσημο της Νέας Κοκκινιάς, η οποία αργότερα μετονομάστηκε σε Νίκαια, διακρίνονται εργάτες και φουγάρα εργοστασίων. «Ο προσφυγικός συνοικισμός είναι ο κύριος “τροφοδότης” εργατικού δυναμικού στα εργοστάσια της Κοκκινιάς και της Δραπετσώνας. Θέλαμε να αναδείξουμε την εργατική καταγωγή των ανθρώπων που ζούσαν εκεί. Το εργοστάσιο που διακρίνεται στην εικόνα θα μπορούσε να είναι αυτό του Δηλαβέρη», επισημαίνει.
Στο γραμματόσημο της Νέας Ιωνίας βρίσκεται σε πρώτο πλάνο μια γυναίκα, εργάτρια. Πίσω της κάθονται άλλες τρεις. Στο βάθος διακρίνονται παραγωγικές μονάδες υφαντουργίας και ταπητουργίας. «Αυτό ήταν το σήμα κατατεθέν της συνοικίας. Οι μεγάλες παραγωγικές μονάδες στον κλάδο της υφαντουργίας και της ταπητουργίας. Ο συγκεκριμένος κλάδος αναπτύχθηκε στην Ελλάδα από τους πρόσφυγες», σημειώνει ο Μ. Χαραλαμπίδης. Προσθέτει δε, ότι τότε για πρώτη φορά στην Ελλάδα καταγράφεται μαζική είσοδος των γυναικών στην εργασία -ελλείψει ανδρών που είχαν σφαγιαστεί- τον δημόσιο βίο και τον συνδικαλισμό. Τότε οι Ελληνίδες εμφανίζονται στο προσκήνιο της πολιτικής.
