Ριζική αναδιάρθρωση του συστήματος εισαγωγής στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση με κύριο στόχο τη μείωση του άγχους και της πίεσης που επιφέρουν οι Πανελλαδικές Εξετάσεις στους μαθητές, φιλοδοξεί να φέρει το Υπουργείο Παιδείας, θεσπίζοντας το Εθνικό Απολυτήριο.
Πρόκειται για μια μεταρρύθμιση που δεν καταργεί τις Πανελλαδικές, αλλά μετατοπίζει τη διαδικασία εισαγωγής στα ΑΕΙ ως απόληξη μιας συνολικής μαθησιακής εξέλιξης του παιδιού κατά τη διάρκεια της φοίτησής του στο Λύκειο, αποτυπώνοντας τις επιδόσεις του, τις δεξιότητες, τις πιστοποιήσεις και τα ενδιαφέροντά του.
Όπως δήλωσε η υπουργός Παιδείας, Σοφία Ζαχαράκη και σε πρόσφατη συνέντευξή της στην ΑΜΑΡΥΣΙΑ, δεν πρόκειται να υπάρξει κανένας αιφνιδιασμός για τους υποψήφιους, καθώς θα υπάρξει ένα μεταβατικό στάδιο εφαρμογής του νέου θεσμού, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι οι μαθητές που θα εισαχθούν στην Α’ Γυμνασίου το σχολικό έτος 2026-2027 θα εξαιρεθούν από τις νέες ρυθμίσεις.
Το σχετικό νομοσχέδιο αναμένεται να ψηφιστεί μεταξύ των τελών του 2026 και των αρχών του 2027, αμέσως μετά την παράδοση της τελικής έκθεσης της αρμόδιας επιτροπής στα τέλη Οκτωβρίου, η οποία θα προέλθει μέσα από εκτενή εθνικό διάλογο, ο οποίος υποστηρίζεται ενεργά από διεθνείς οργανισμούς και εμπειρογνώμονες από χώρες όπως η Φινλανδία και η Γαλλία, ενώ περιλαμβάνει και την ενεργοποίηση ειδικής ηλεκτρονικής πλατφόρμας για την κατάθεση προτάσεων από γονείς και μαθητές.
Ο σχεδιασμός εστιάζει σε πέντε βασικούς πυλώνες -μεταξύ των οποίων το εκπαιδευτικό περιεχόμενο, οι υποδομές και η αξιολόγηση- και προκρίνει τη δημιουργία ενός προσωπικού μαθησιακού προφίλ για κάθε μαθητή, το οποίο θα περιλαμβάνει εργαλεία επαγγελματικού προσανατολισμού, αθλητικές διακρίσεις, γλωσσομάθεια, καθώς και δράσεις εθελοντισμού.
Στο νέο αυτό πλαίσιο, κομβικό ρόλο θα διαδραματίσει η Τράπεζα Θεμάτων και η αξιολόγηση που θα συνυπολογίζει τις επιδόσεις των μαθητών αρχικά στις δύο τελευταίες τάξεις του Λυκείου, ώστε το σχολείο να ανακτήσει το αυτόνομο παιδαγωγικό του κύρος και να πάψει να λειτουργεί απλώς ως ένας προθάλαμος για τα πανεπιστήμια.
Οι προτάσεις του Υπουργείου
- Η αναβάθμιση του Λυκείου ως αυτόνομη μορφωτική αξία και όχι ως προθάλαμο των Πανελλαδικών, με ενίσχυση της εκπαιδευτικής διαδικασίας σε όλες τις τάξεις και όχι μόνο κατά την προετοιμασία για τις εξετάσεις.
- Ένα νέο Εθνικό Απολυτήριο με μεγαλύτερη αξιοπιστία και κύρος, το οποίο θα πιστοποιεί συνολικά τις γνώσεις και τις δεξιότητες των μαθητών, ώστε ο τελικός βαθμός να αποτυπώνει τη συνολική μαθησιακή πορεία και όχι μόνο την επίδοση σε μία εξέταση.
- Η σύνδεση του Εθνικού Απολυτηρίου με την εισαγωγή στα ΑΕΙ, με τον διάλογο να εξετάζει αν θα προσμετράται η επίδοση περισσότερων τάξεων του Λυκείου, ποια θα είναι η βαρύτητα του προφορικού και του γραπτού βαθμού και τελικά ποιος θα είναι ο ρόλος των Πανελλαδικών στο νέο σύστημα.
- Οι Πανελλαδικές εξετάσεις δεν καταργούνται στο παρόν στάδιο και δεν υπάρχει άμεση αλλαγή για τους σημερινούς μαθητές του Λυκείου ούτε για όσους φοιτούν σήμερα στη Γ’ Γυμνασίου. Οποιαδήποτε μεταρρύθμιση τεθεί σε ισχύ, θα εφαρμοστεί σε επόμενες γενιές μαθητών και μόνο μετά την ολοκλήρωση του διαλόγου και τη νομοθέτησή της.
- Η αρμόδια επιτροπή εξετάζει παραδείγματα από άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπου η εισαγωγή στην ανώτατη εκπαίδευση βασίζεται σε συνδυασμό σχολικής επίδοσης και εθνικών εξετάσεων, με διαφορετικές αναλογίες βαρύτητας.
- Επιδίωξη του Υπουργείου είναι μια μεταρρύθμιση με ευρεία κοινωνική και πολιτική αποδοχή, ώστε το σύστημα να μην αλλάζει με κάθε κυβερνητική εναλλαγή, κάτι που έχει συμβεί πολλές φορές στο παρελθόν, μέσα από διάλογο και δίχως προειλημμένες αποφάσεις.
Μπορεί να αποκτήσει αξία το σχολικό απολυτήριο χωρίς να χαθεί η αξιοπιστία των Πανελλαδικών; Μπορεί να μειωθεί η παραπαιδεία ή απλώς θα αλλάξει μορφή; Και τελικά, ποιον θέλει να εξυπηρετεί το Λύκειο: την εισαγωγή στο πανεπιστήμιο ή τη γενική μόρφωση των μαθητών;
Τα υπέρ και τα κατά
Όλοι οι παραπάνω άξονες αποτελούν ήδη πεδίο αντιπαράθεσης με την Πολιτεία από εκπαιδευτικούς, πανεπιστημιακούς και γονείς.
Στο ερώτημα αν το σχολικό απολυτήριο μπορεί να αποκτήσει αξία χωρίς να χαθεί η αξιοπιστία των Πανελλαδικών, όσοι υποστηρίζουν το Εθνικό Απολυτήριο θεωρούν ότι δεν είναι παιδαγωγικά σωστό η εκπαιδευτική πορεία 12 ετών να κρίνεται από εξετάσεις λίγων ημερών. Σύμφωνα με τους ίδιους, η συνεχής αξιολόγηση αποτυπώνει καλύτερα τις γνώσεις και τις δεξιότητες, ενώ το Λύκειο θα αποκτήσει ουσιαστικό εκπαιδευτικό ρόλο και όχι απλά μια διαδικασία που οδηγεί απευθείας στις Πανελλαδικές.
Από την πλευρά τους, οι επικριτές επισημαίνουν ότι οι βαθμοί δεν είναι ίδιοι σε όλα τα σχολεία, καθώς υπάρχουν διαφορές στην αυστηρότητα και τα κριτήρια μεταξύ εκπαιδευτικών και ότι το ισχύον εθνικό σύστημα εξετάσεων θεωρείται πιο αντικειμενικό και αδιάβλητο.
Ως προς την ενδεχόμενη μείωση της παραπαιδείας μέσα από τον θεσμό του Εθνικού Απολυτηρίου, οι υπερασπιστές του θεωρούν ότι εφόσον το σχολείο γίνει πιο ουσιαστικό και η αξιολόγηση απλωθεί σε περισσότερες τάξεις, ο μαθητής θα βασίζεται περισσότερο στο σχολείο, θα περιοριστεί η λογική της εντατικής προετοιμασίας της τελευταίας χρονιάς και τα φροντιστήρια ίσως χάσουν μέρος του κυρίαρχου ρόλου τους.
Ωστόσο, υπάρχουν πολλοί εκπαιδευτικοί που εκτιμούν ότι αν μετρά ουσιαστικά η βαθμολογία της Α’ και της Β’ Λυκείου, τότε η πίεση για τα παιδιά θα ξεκινά νωρίτερα και οι οικογένειες θα αναζητούν φροντιστήρια από μικρότερη ηλικία.
Συμπερασματικά, το μεγάλο ζητούμενο κατά τη συζήτηση για το Εθνικό Απολυτήριο είναι αν θα καταφέρει ως θεσμός να αλλάξει ουσιαστικά τον χαρακτήρα του Λυκείου, χωρίς την ίδια στιγμή να αλλάξει η καθημερινή πραγματικότητα των μαθητών, των εκπαιδευτικών και των οικογενειών τους.
