Το 2009 αλλά και το 2010 η αριθμητική ανάλυση των αποτελεσμάτων των εθνικών και των αυτοδιοικητικών εκλογών στη χώρα μας οδήγησε στο εύκολο συμπέρασμα ότι έχουν διαμορφωθεί «βουβές» κοινωνίες, δηλαδή τμήματα της κοινωνίας που δεν συγκινούνται από τα πολιτικά μηνύματα, δεν ανταποκρίνονται στις κομματικές εκδηλώσεις, δεν συμμετέχουν σε πολιτικές δημοσκοπήσεις, αλλά δια της παρουσίας τους στις εκλογές – και, κυρίως, δια της απουσίας τους από αυτές – διαμορφώνουν το τελικό αποτέλεσμα. Ένα δεύτερο εύρημα, σχεδόν αυτονόητο, ήταν ότι το ίχνος της «βουβής» κοινωνίας ήταν εντονότερο σε περιοχές όπου η ανεργία ήταν υψηλή ή κάποια κρίση χαρακτήριζε το τοπικό μοντέλο οικονομικής ή και κοινωνικής ανάπτυξης.
Tου Κώστα Καρτάλη, βουλευτή ΠΑΣΟΚ Μαγνησίας και προέδρου της Επιτροπής Περιβάλλοντος της Βουλής
Νομίζω πως είναι προφανές ότι οι πολίτες αναζητούν, σε όλους τους τόνους, μία άλλης μορφής διακυβέρνηση. Δεν ισχυρίζομαι ότι την ταυτίζουν με το Κράτος ή το δημόσιο τομέα. Βρίσκονται μάλλον σε σύγχυση ως προς αυτό. Από τη μια, άλλωστε, καταδικάζουν το δημόσιο τομέα όταν οι γραφειοκρατικές του αγκυλώσεις περιορίζουν τις πρωτοβουλίες τους ή όταν το σύστημα πρόνοιας δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες τους. Από την άλλη, όμως, τον αναζητούν όταν διαπιστώνουν ότι η εργασία δεν είναι διασφαλισμένη στον ιδιωτικό τομέα, αλλά προσαρμόζεται στις επιθετικές πιέσεις των αγορών.
Σε διεθνές επίπεδο, τα δεδομένα αλλάζουν με ραγδαίο ρυθμό. Η αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού (με αναμενόμενο το διπλασιασμό του το 2030), οι κλιματικές αλλαγές, η απώλεια καλλιεργήσιμων εδαφών, η ενεργειακή κρίση, εισάγουν νέες παραμέτρους σε ένα σύστημα εξισώσεων που δύσκολα λύνεται καθώς οι άγνωστοι είναι πάντα περισσότεροι από τις εξισώσεις.
Σε αυτό το πλαίσιο που διαμορφώνεται, η κεντροβαρική επιρροή της εγχώριας και διεθνούς οικονομικής κρίσης είναι παραπάνω από εμφανής, καθώς επιβάλλει σκληρές λύσεις και ανατρέπει κατοχυρωμένες ισορροπίες, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι δεν δημιουργεί και ευκαιρίες. Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι κανένα μοντέλο διακυβέρνησης δεν έχει τη δυνατότητα να διευθετήσει αποτελεσματικά τα προβλήματα που προκλήθηκαν ή προκαλούνται από το παρωχημένο μοντέλο ανάπτυξης της χώρας. Εχουν εν πολλοίς δίκιο, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι η αλλαγή του μοντέλου ανάπτυξης είναι ένας ανυπέρβλητος στόχος. Το βέβαιο είναι ότι αυτό που πρέπει να προηγηθεί είναι η επανατοποθέτηση των στόχων μία νέας (προοδευτικής) διακυβέρνησης:
Πρώτος στόχος είναι η νέα εμπιστοσύνη με τους πολίτες. Προοδευτική διακυβέρνηση και «βουβές» κοινωνίες δεν ταιριάζουν. Αυτός ο στόχος περιλαμβάνει την αποκατάσταση του κύρους του πολιτικού συστήματος και την ενίσχυση της διαφάνειας του.
Δεύτερος στόχος είναι να αποσαφηνισθεί το δημόσιο και το ιδιωτικό. Το κράτος οφείλει να προσφέρει τα δημόσια αγαθά σε επαρκείς ποσότητες (καθολική υπηρεσία), σε υψηλή ποιότητα και με μικρό κόστος. Αυτό σημαίνει δημόσια παροχή, δεν σημαίνει όμως υποχρεωτικά και δημόσια παραγωγή, ούτε βέβαια και σημαίνει αστάθμητες αποκρατικοποιήσεις προς αναζήτηση γρήγορων εσόδων.
Τρίτος στόχος είναι να εγγυηθεί τις «δαπάνες του μέλλοντος» που αναφέρονται στην Παιδεία, στην Έρευνα, στην οικογενειακή πολιτική. Αν αυτές οι δαπάνες παραμεληθούν ή συρρικνωθούν, υπάρχει πάντα ο κίνδυνος να βγούμε από την κρίση με τους αριθμούς αλλά χωρίς τους ανθρώπους. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των καθυστερήσεων στην απορρόφηση των κονδυλίων για την έρευνα, γεγονός που οδηγεί στην εντεινόμενη μετανάστευση νέων επιστημόνων στο εξωτερικό.
Τέταρτος στόχος είναι να αντιμετωπισθούν με επάρκεια οι δημογραφικές αλλαγές που συναρτώνται άμεσα με τη γήρανση του πληθυσμού ή με άλλα λόγια την επιμήκυνση του προσδόκιμου ζωής. Αυτές οι αλλαγές επιβάλλουν έγκαιρες αναθεωρήσεις του ασφαλιστικού συστήματος, αλλά και ειδικά προγράμματα για την «τρίτη» ηλικία.
Πέμπτος στόχος είναι να επιμείνει στο κοινωνικό κράτος και ειδικότερα στα δημόσια αγαθά, την Υγεία, την Πρόνοια, τον Πολιτισμό, το Περιβάλλον, την Ενέργεια, κ.α. που συνήθως πρώτα δέχονται τις επιθέσεις του «δικαίου» του ανταγωνισμού.
Και έκτος στόχος είναι να εγγυηθεί ένα σύνολο «νέων» δικαιωμάτων: το ελάχιστο εγγυημένο επίπεδο διαβίωσης, την πλήρη απασχόληση, τη δια βίου γνώση, το νέο σχολείο, το νέο πανεπιστήμιο, τη νέα πόλη.
Υποστηρίζω ότι οι παραπάνω στόχοι έχουν να αντιμετωπίσουν παλιές και νέες αντιστάσεις, που για να αντιμετωπιστούν χρειάζονται νέες θεωρήσεις, συναινέσεις αλλά και τομές. Το πολιτικό σύστημα καταβάλλει προσπάθειες που είναι, όμως, σπασμωδικές καθώς στερείται συγκροτημένου σχεδίου, ενώ η παθογενής του σχέση με πρακτικές του παρελθόντος δύσκολα αντιμετωπίζεται. Μόνο μία υπέρβαση είναι ικανή να δημιουργήσει την αναγκαία δυναμική. Ακόμα αναζητείται, ενώ αν οι παραπάνω στόχοι την υποστηρίζουν είναι προς απόδειξη. Μέχρι τότε, μέχρι δηλαδή να αποκατασταθούν οι αρμοί συνεννόησης με την κοινωνία, θα συμβιβαστούμε με τη δύναμη των «βουβών» κοινωνιών που στην ανάγνωση μου διαρκώς θα αυξάνεται.
