Από την ειδική έκδοση της Αμαρυσίας – Κοινωνική Υπευθυνότητα και Επιχειρήσεις – Εταιρικές Πρακτικές για Βιώσιμη Ανάπτυξη 2020
Tο παγκόσμιο χωριό, η παγκόσμια οικονομική κρίση του 2008 και η πανδημία του κορωνοϊού. Η νέα συλλογική μας ταυτότητα επαναοικοδομεί το συστημικό πλαίσιο που δρούμε ως επιχειρηματικά, οικονομικά και κοινωνικά όντα. Η πάλαι ποτέ Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη και η σημερινή υιοθέτηση των όρων «diversity» & «inclusion» είναι ο δρόμος της εξέλιξης και της συλλογικής μας επιβίωσης ως άτομα, κοινωνίες και 
επιχειρήσεις!
Η Αμαρυσία συνομιλεί με την Μαρία Αλεξίου: Πρόεδρος του Ελληνικού Δικτύου για την ΕΚΕ, της Εκτελεστικής Γραμματείας του Ελληνικού Δικτύου για το Οικουμενικό Σύμφωνο του ΟΗΕ (UN Global Compact) – Μέλος του Δ.Σ. του Ευρωπαϊκού Δικτύου CSR Europe – Διευθύντρια ΕΚΕ Ομίλου Εταιριών ΤΙΤΑΝ.
Συνέντευξη: Μελίδου Θώμη
Όταν ο όρος Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη άρχισε να χρησιμοποιείται στην εγχώρια αγορά τη δεκαετία του ’90 δημιούργησε μια νέα βάση ευφορίας και πίστης για μια νέα μορφή εξωραϊσμού των σχέσεων των κοινωνιών και των επιχειρήσεων, των εργαζομένων και των επιχειρήσεων. Πίστη που κλονίστηκε στη συνέχεια, με την ΕΚΕ όμως να εξελίσσεται εννοιολογικά και να αγγίζει νέα αναχώματα συλλογικότητας. Το κουβάρι του νήματος λοιπόν;
Πράγματι το κουβάρι του νήματος, όπως το θέσατε, της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης ως τρόπος σκέψης, συνειδητότητα και αντίληψη ξεκινά τη δεκαετία του 1990, ως απόρροια μια σειράς εξελίξεων αλλά και ιστορικών γεγονότων. Είναι η απαρχή της παγκοσμιοποίησης με τις αλματώδεις εξελίξεις των Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών που δημιούργησαν τις βάσεις του παγκόσμιου χωριού. Είναι η απαρχή διαμόρφωσης αντίληψης ότι ο άνθρωπος και κάθε μορφή οργάνωσης, ομάδας, κοινωνικής ή επιχειρηματικής που συγκροτεί, βρίσκονται σε άμεση συνάφεια, διαλεκτική και αλληλεπίδραση με το περιβάλλον.
Η δεκαετία του ’90 είναι η περίοδος στη συλλογική εξέλιξη της ανθρωπότητας, όπου αρχίζει να γίνεται ευρύτερα ορατό, κυρίως στον δυτικό κόσμο, ότι κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα δεν μπορεί να εδράζεται, να αναπτύσσεται και να επιβιώνει μακροπρόθεσμα εάν δεν τηρούνται οι Αρχές και Αξίες του αλληλοσεβασμού όλων των συνιστωσών. Τα δε ιστορικά κατάλοιπα, οι πόλεμοι δηλαδή και οι πολεμικές διαμάχες του προηγούμενου αιώνα, ήταν, επίσης, άλλη μια δύσκολη πραγματικότητα, που κατέδειξε όμως την αποτυχημένη διασύνδεση όλων των κρίκων της αλυσίδας των ανθρώπινων κοινωνιών, των ηγετών, των δράσεών τους αλλά και του τρόπου ανάπτυξης της επιχειρηματικότητας. Η συλλογική επεξεργασία αυτής της αποτυχημένης συνύπαρξης έθεσε τον σπόρο ενός διαφορετικού τρόπου σκέψης, που αρχικά μπορεί να εδράστηκε στην απλή διαπίστωση ότι υγιείς επιχειρήσεις δεν δύνανται να ανθίζουν μέσα σε κοινωνίες που βρίσκονται σε αποσύνθεση.
Σταδιακά, όμως, έως τις μέρες μας, ο όρος Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη που γεννήθηκε εκείνη την εποχή, περνώντας τις δικές του παιδικές ασθένειες, καθώς βίωσε και την εποχή της προσέγγισης του όρου ως άλλο ένα εργαλείο του μάρκετινγκ, πολύ περισσότερο υπεύθυνου όμως, εξελίχθηκε και εξελίσσεται ώστε σήμερα πλέον αναφερόμαστε διεθνώς στους όρους diversity & inclusion που στα ελληνικά έχουν αποδοθεί ως πολυμορφία, πολυποικιλότητα και ενσωμάτωση.
Νομίζω ότι ο όρος επιχειρηματική κερδοσκοπική λειτουργία περιβάλλεται πλέον από μια τελείως 
διαφορετική, εξελικτικά αντίληψη. Συμφωνείτε με αυτό;
Ναι έτσι είναι. Το αποτυχημένο μοντέλο επιχειρηματικότητας όπως αποτελεί σήμερα συνείδηση με βάση όλα όσα αναφέραμε, είναι αυτό που εδράζεται σε ένα κερδοσκοπικό μοντέλο, την παραγωγή κερδών δηλαδή, συνήθως με μικρό χρονικό ορίζοντα και χωρίς να λαμβάνει υπόψη του το σύνολο των συνιστωσών και παραμέτρων του πλαισίου που αναπτύσσεται μια επιχείρηση. Οι συνειδητοποιημένοι καταναλωτές, κυρίως των δυτικών κοινωνιών, ήταν αυτοί που με τις επιλογές τους πίεσαν και απαίτησαν στην πράξη από την επιχειρηματικότητα να ενστερνιστεί τις αρχές της υπευθυνότητας ως κλειδί βιωσιμότητας.
Από την εποχή ακόμη, που μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες μετέφεραν την παραγωγή τους σε χώρες με χαμηλότερο εργατικό κόστος, χωρίς να διαφοροποιήσουν την τιμή του προϊόντος, οι καταναλωτές, ενημερωμένοι πλέον για τα ανθρώπινα και τα εργασιακά δικαιώματα, προέβαλαν απαιτήσεις συλλογικά ως δράση. Και η αλλαγή αυτή είναι η ιστορία της συλλογικής μας εξέλιξης. Οι ώριμοι πελάτες της επιχειρηματικότητας, επομένως, είναι αυτοί που ωθούν σήμερα στην κατεύθυνση συγκεκριμένων θεσμικών χαρακτηριστικών ανάπτυξης της επιχειρηματικότητας.
Θεσμικά χαρακτηριστικά που εξελίσσονται ως εργαλεία μέχρι σήμερα και που σαφώς δεν έχουν ενσωματωθεί από όλη την επιχειρηματικότητα, με την ελληνική αγορά να υστερεί έναντι της Ευρώπης αλλά και τους πολιτικούς και τα πολιτικά όργανα, τους αιρετούς και τα δημοτικά όργανα να έχουν να διανύσουν με τη σειρά τους ενημερωτικό δρόμο για να κατανοήσουν και αντίστοιχα να πράξουν την ουσία της υπευθυνότητας, την ουσία του όρου που κάποτε ονομάστηκε Εταιρική Κοινωνική Υπευθυνότητα και που σήμερα έχει καταστεί σαφές ότι αφορά σε όλους τους κρίκους, της μιας και μόνης αλυσίδας που λέγεται άνθρωπος και οι δραστηριότητες, οικονομικές και κοινωνικές που αυτός αναπτύσσει στο πλαίσιο των οργανωμένων κοινωνιών.
Η αρχή έγινε με την Lehman Brothers το 2008 και την παγκόσμια οικονομική κρίση με τόνους απόνερα μέχρι σήμερα…
Να σας πω, η παγκόσμια οικονομική κρίση με την κατάρρευση της Lehman Brothers και τα golden boys, κατέδειξαν αυτό ακριβώς που συζητάμε. Την απουσία Αρχών, Αξιών και ενός συγκεκριμένου θεσμικού πλαισίου συμφωνημένου από όλους τους κρίκους της οικονομικής και κοινωνικής αλυσίδας. Ταυτόχρονα, ως ένας ακόμα άξονας, που ωθεί στην υπευθυνότητα γενικότερα αλλά και στην Εταιρική Κοινωνική Υπευθυνότητα είναι οι επενδυτές, που μόλις την τελευταία πενταετία, έχουν αρχίσει να κάνουν πράξη την αντίληψη, απότοκο των συστημικών λαθών επιχειρηματικότητας που οδήγησε στην αποτυχία του 2008.
Αντιλήφθηκαν ότι τα βιώσιμα επιχειρηματικά εγχειρήματα είναι αυτά που συνυπολογίζουν όλες τις συνιστώσες, τους εργαζόμενους, τις κοινωνικές ομάδες, το πλαίσιο που αναπτύσσεται μια επιχειρηματική δραστηριότητα κ.λπ.
Ο τρόπος σκέψης μας αλλάζει και δεν είναι μόνο ζήτημα ευαισθησίας, ανθρωπιάς, αλληλεγγύης κ.λπ. Είναι και καθαρόαιμη λογική διεργασία: Οι επενδυτές θέλουν να διασφαλίσουν τη βιωσιμότητα των κεφαλαίων τους και αυτό σημαίνει για την επιχειρηματικότητα μια σειρά δομημένων εννοιών και χαρακτηριστικών επιχειρηματικής λειτουργίας που λαμβάνει υπόψη τα ανθρώπινα και εργασιακά δικαιώματα, την ποιότητα των προϊόντων, τα συστατικά της ποιότητας, την υγεία και τις συνθήκες υγιεινής των ανθρώπων. Και κάπως έτσι η υπευθυνότητα καθίσταται σημαντικό ζήτημα παιδείας που αφορά σε όλους τους τομείς της οικονομικής λειτουργίας της αγοράς και θα έπρεπε να διδάσκεται ήδη από το δημοτικό σχολείο.
Άλλωσε, οι millenials και η σημερινή γενιά Ζ όπως αποκαλείται, οι σημερινοί έφηβοι που δεν έχουν ακόμη εξέλθει στην αγορά εργασίας έχουν διαμορφώσει διαφορετικές προσωπικές αξίες, είναι περισσότερο συνειδητοποιημένοι και πολύ πιο απαιτητικοί. Το οικοσύστημα αλληλεπίδρασής μας αλλάζει, καθώς αλλάζει και η συλλογική μας συνείδηση. Η δε πανδημία, με όλες τις δυσκολίες που έχει επιφέρει, είναι άλλη μια αιτία, που ωθεί σε εξέλιξη το πλαίσιο της αντίληψης της υπευθυνότητας, της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης, της Πολιτικής Ευθύνης, της Κοινωνικής Ευθύνης, στην κατεύθυνση μιας Διακυβέρνησης Αξιών και δεσμεύσεων ως άτομα, ως συλλογικές κοινωνίες και ως επιχειρήσεις.
Στην Ελλάδα όλα αυτά είναι ιδιαίτερα πρώιμα· απαιτείται ευρύτερη ενημέρωση συλλογικών φορέων και οργάνων, πολιτικών, αιρετών και μικρομεσαίων επιχειρήσεων καθώς στη χώρα μας δεν υφίστανται ακόμη ξεκάθαροι κανόνες διακυβέρνησης σε επίπεδο επιχειρήσεων και Πολιτείας. Η Διακυβέρνηση οδηγεί στην εξυγίανση των συστημικών λαθών. Και η πανδημία, σήμερα, έρχεται με τη σειρά της να αποδείξει ότι η λέξη Υγεία έχει πολλές παραμέτρους, ατομικές, κοινωνικές, οικονομικές και παγκόσμιες. Η παγκόσμια οικονομική κρίση του χθες, του 2008 και η κρίση υγείας του σήμερα με τον κορωνοϊό, επαναδιαμορφώνουν το σύστημα και το πλαίσιο που λειτουργούμε ως άτομα, ως επιχειρήσεις, ως κοινωνία και ως Πολιτεία.
Εξελεγκτικές μεταλλάξεις συλλογικής ταυτότητας και επιχειρείν κυρία Αλεξίου;
Ναι. Γιατί, οι έρευνες που βλέπουν το φως της δημοσιότητας όλο και περισσότερο σε παγκόσμιο επίπεδο καταγράφουν μια σημαντική τάση: την επένδυση των πελατών των επιχειρήσεων, των πολιτών, των ατόμων στα άυλα αγαθά. Έτσι, καταρτίζονται οι δείκτες ευημερίας ή και ευτυχίας όπως έχει διατυπωθεί. Και άυλα αγαθά είναι η ομαλή συνύπαρξη, είναι η αποδοχή και ο σεβασμός της διαφορετικότητας, είναι ο σεβασμός και οι αξίες, είναι η δίκαιη τιμολόγηση των προϊόντων βάσει της ποιότητας, των διαδικασιών και του τρόπου παραγωγής τους, κ.λπ.
Η βάση της πυραμίδας της οικονομίας, οι καταναλωτές – πολίτες ζυμώνονται, επιλέγουν και αλλάζουν. Η επιχειρηματικότητα, προκειμένου να είναι βιώσιμη και τα επενδυτικά κεφάλαια να έχουν προοπτική, συνειδητοποιείται και σταδιακά οικοδομείται ένα νέο πλαίσιο αντίληψης, που λαμβάνει υπόψη του τη συναντίληψη, τις κοινωνικές ομάδες, τα άτομα και τις ανάγκες τους. Και σε αυτό το πλαίσιο πολύ σημαντικός είναι ο ρόλος των γυναικών. Γι’ αυτό και προωθείται μεγαλύτερη ποσόστωση των γυναικών στην επιχειρηματικότητα, τα διοικητικά συμβούλια, τα δημοτικά συμβούλια, την πολιτική ευρύτερα. Γιατί η υπευθυνότητα και η βιωσιμότητα των επιχειρήσεων, των οικονομιών και των κοινωνιών είναι σχέσεις αλληλεπίδρασης, αλληλεξάρτησης και εγγενούς σεβασμού των αξιών όλων των συνιστωσών, όλων των συμμετεχόντων σε μια οικονομία και μια κοινωνία.
Ολοένα και αυξάνεται, παγκοσμίως, η αναλογία στη συμμετοχή αυτών των συνιστωσών στα διοικητικά συμβούλια των επιχειρήσεων;
Έτσι είναι, γιατί βιώσιμη είναι η επιχειρηματικότητα που λαμβάνει υπόψη όλο το πλαίσιο και τις συνιστώσες αναφοράς της. Επόμενο στάδιο και στόχος μελλοντικός είναι η εκπροσώπηση με φυσική παρουσία στα διοικητικά συμβούλια των επιχειρήσεων. Εκπροσώπηση, δηλαδή, όλων των πλευρών μιας οικονομίας και μιας κοινωνίας.
Το μεγάλο στοίχημα, λοιπόν, είναι η βιώσιμη επιχειρηματικότητα και η νέα επιχειρηματική ταυτότητα μέσα από το πρίσμα που ξεκίνησε ως ΕΚΕ;
Ναι. Γιατί βιώσιμη επιχειρηματικότητα ονομάζουμε σήμερα, την επιχειρηματικότητα που λαμβάνει υπόψη στη δομική λειτουργία και ανάπτυξή της, όλα όσα αναφέραμε. Η υπευθυνότητα και η Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη δεν είναι μια απλή πράξη αλληλεγγύης ή χορηγίας από ευαισθησία κ.λπ. Είναι η συνειδητότητα βιωσιμότητας ως μονάδες, ως κοινωνίες, ως επιχειρήσεις, ως δήμοι και πολιτείες, ως κράτη. Είναι μονόδρομος βιωσιμότητας κόντρα στην κατάρρευση και την αποσύνθεση έναντι οποιασδήποτε δυσκολίας ή απειλής, οικονομικής ή υγείας. Είναι ένα συλλογικό πλαίσιο λειτουργίας δεσμεύσεων των ανθρώπων και των δράσεων και δραστηριοτήτων που αυτοί αναπτύσσουν στην οικονομική, πολιτική και κοινωνική τους διάσταση. Είναι το πλαίσιο που διασφαλίζει την ικανότητα του ανθρώπου να επιβιώνει, να αναπτύσσεται και να εξελίσσεται οικονομικά, επιχειρηματικά, κοινωνικά και πολιτικά.
Προς αυτή την κατεύθυνση έχουμε πολύ δρόμο να διανύσουμε, με επόμενη μεγάλη πρόκληση τις Αρχές της Βιώσιμης Χρηματοδότησης. Για παράδειγμα οι επιχειρήσεις που δεν θα έχουν ενστερνιστεί στην πρακτική της επιχειρηματικής τους λειτουργίας τις 10 βασικές Αρχές που έχει θέσει και ο ΟΗΕ, δεν θα έχουν εύκολη πρόσβαση σε τραπεζική χρηματοδότηση το αμέσως επόμενο διάστημα.
Η Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη και σήμερα οι όροι ποικιλομορφία, διαφορετικότητα και ενσωμάτωση, αποτελούν μια εξέλιξη του πεδίου συζήτησης Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης. Είναι το επόμενο βήμα στη συλλογική μας ταυτότητα ως επιχειρηματικά, οικονομικά και κοινωνικά όντα. Είναι ο δρόμος της εξέλιξης και της συλλογικής μας επιβίωσης.
