Ο ιθύνων νους του βρεφονηπιακού σταθμού και νηπιαγωγείου Πόλκα Φροέλεν μιλά στην ΑΜΑΡΥΣΙΑ για το τι πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς όταν το παιδί τους πηγαίνει πρώτη φορά στον βρεφικό ή παιδικό σταθμό.
Διανύουμε τις πρώτες ημέρες της φετινής εκπαιδευτικής περιόδου και ένα από τα μεγάλα ζητήματα που καλούνται να (δια)χειριστούν αρκετοί γονείς είναι η είσοδος για πρώτη φορά και η προσαρμογή του παιδιού τους στον βρεφικό ή παιδικό σταθμό. Ο Γιώργος Σταθόπουλος, με τη μακρά πείρα του στο ευαίσθητο πεδίο της προσχολικής αγωγής και εκπαίδευσης ως εκ των «κεφαλών» του καταξιωμένου βρεφονηπιακού σταθμού και νηπιαγωγείου Πόλκα Φροέλεν, εξηγεί με σαφήνεια και αναλυτικά όλα όσα πρέπει να ξέρουν οι γονείς, αλλά και όσα πρέπει να κάνουν και να αποφύγουν, ώστε η μετάβαση του παιδιού από το σπίτι στο νέο του περιβάλλον να είναι ομαλή και «ανώδυνη».
Aυτές τις μέρες πολλά παιδιά βρίσκονται για πρώτη φορά μακριά από το σπίτι από αγαπημένα πρόσωπα, κυρίως τους γονείς τους και τα αδέλφια τους, αν έχουν, ανάμεσα σε άγνωστα πρόσωπα και σε αυτό το άγνωστο περιβάλλον του βρεφικού ή του παιδικού σταθμού, πείτε μας κύριε Σταθόπουλε τι πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς, πώς πρέπει να προετοιμάσουν τα παιδιά τους;
Η εξωοικογενειακή φροντίδα, αγωγή και εκπαίδευση στην προσχολική ηλικία από μηνών μέχρι έξι ετών είναι για τους γονείς η πιο ουσιαστική επένδυση που μπορούν να κάνουν για το παιδί ή τα παιδιά τους σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Όπως κάθε μορφή επένδυσης, πρέπει να μελετηθεί σωστά, να οργανωθεί, να έχει πρόγραμμα και στόχους. Για να μπορέσουμε να βάλουμε στόχους στην περίοδο αυτή του παιδιού στη «δια βίου εκπαίδευση» πρέπει να του μάθουμε παίζοντας πως θα μαθαίνει, να δουλέψουμε τους διάφορους τομείς ανάπτυξης ανάλογα την ηλικία, ώστε η μετάβαση στην πρώτη δημοτικού να γίνει ανώδυνα και ευχάριστα.
Κάποιοι γονείς ίσως δεν είχαν τον χρόνο να κάνουν έρευνα και η απόφαση να ήταν της τελευταίας στιγμής, τώρα τι μπορούν να κάνουν;
Επειδή φύγαμε από την αφετηρία, παίρνουμε ως δεδομένο ότι οι γονείς έχουν διαλέξει το καλύτερο που βρήκαν στην περιοχή τους. Συνεχίζουμε λοιπόν. Η γνωριμία, ένταξη, απογαλακτισμός, προσαρμογή όπως και να χαρακτηρίζεται η πρώτη ή οι πρώτες ημέρες του παιδιού στο νέο περιβάλλον, πρέπει να γίνει με την παρουσία κάποιου «δικού» του ανθρώπου. Ιδανική περίπτωση οι γονείς του. Εναλλακτικές λύσεις: o παππούς και η γιαγιά ή ο άνθρωπος που το φρόντιζε μέχρι τώρα. Αυτός ή αυτή που θα το συνοδεύσει, πρέπει να το προετοιμάσει για μια έξοδο σε έναν χώρο που θα έχει κι άλλα παιδιά και παιχνίδια όπως π.χ. μια παιδική χαρά.
Η προτροπή που ακούμε πολλές φορές «πάμε να γνωρίσεις το σχολείο σου» πρέπει να αποφεύγεται για πολλούς λόγους. Ένας από αυτούς είναι ότι ο βρεφικός ή ο παιδικός σταθμός δεν είναι σχολείο. Ακόμη ακούμε να λέγεται… «θα πάμε να γνωρίσεις τη δασκάλα σου». H παιδαγωγός δεν είναι απαραίτητο ότι θα είναι γυναίκα, μπορεί να είναι και άντρας. Ανεξάρτητα όμως το φύλο, όποια κατάρτιση και αν έχει (Νηπιαγωγός, Βρεφοκόμος, Κοινωνική Λειτουργός, Νηπιοβρεφοκόμος) δεν θα διδάσκει γνωστικό αντικείμενο αλλά θα διαπαιδαγωγεί κι εμείς πρέπει από την αρχή της διαπαιδαγώγησης να κυριολεκτούμε και όχι να υπερβάλλουμε και να αλλοτριώνουμε την αλήθεια.
Η χρονική διάρκεια της γνωριμίας τις πρώτες μέρες πόσες ώρες πρέπει να είναι;
Δεν πρέπει να είναι περισσότερο από δύο με τρεις ώρες το πολύ. Είναι προτιμότερο το παιδί να θέλει να παραμείνει στον χώρο και να αρνείται να φύγει ή να κλαίει, παρά να παραμείνει για πολλές ώρες να κουραστεί και να αντιδράσει (τον τρόπο να τον διαλέξει το ίδιο, δηλαδή με κλάμα ή εκνευρισμό) επειδή άλλαξε συνήθειες και δεν μπορεί να μας πει τι νιώθει.
Βλέπουμε λοιπόν ότι ο τρόπος προσαρμογής είναι το ήμισυ του παντός, αυτό όμως φτάνει;
Αυτό είπαμε είναι η αρχή και φυσικά δεν φτάνει. Οι γονείς και ιδιαίτερα οι μανούλες θα πρέπει να έχουν υπομονή. Γιατί; Διότι 11 γράμματα φτιάχνουν μια λέξη. Αυτή δεν μπορεί να δηλωθεί, ούτε να την υποσχεθεί κάποιος. Η λέξη αυτή πρέπει να ζυμωθεί και θέλει χρόνο. Πρόκειται για τη λέξη εμπιστοσύνη.
Η σχέση που αναπτύσσεται τόσο του παιδιού (ανεξάρτητα σε ποια ηλικία βρίσκεται), όσο και των γονιών ακουμπάει στο συναίσθημα και όχι στη λογική. Επομένως την καθημερινότητα τη ζούμε και δεν την εξηγούμε. Δηλαδή το ενδιαφέρον που θα νιώσει ο γονιός από τη διεύθυνση αρχικά και την ή τον παιδαγωγό αργότερα του παιδιού της, είτε ο παιδικός σταθμός είναι ιδιωτικός, είτε δημοτικός, είτε λειτουργεί από οποιοδήποτε άλλο φορέα θα είναι αυτό που θα βοηθήσει να ξεπεράσει:
-Τις ενοχές του (έκανα καλά και το πήγα τόσο νωρίς στον παιδικό σταθμό;)
-Το άγχος του (όταν είναι μακριά του αναρωτιέστε, τώρα θα κλαίει;)
- Την αγωνία του (όταν χτυπάει το τηλέφωνο και αντιλαμβάνεται ότι είναι από τον παιδικό σταθμό η αγωνία τον κυριεύει… μήπως χτύπησε;)
Για το παιδί οι πρώτες μέρες στον Παιδικό Σταθμό ή στον Βρεφικό Σταθμό πως είναι;
Το παιδί έχει και αυτό τις δικές του αγωνίες. Θέλει χρόνο να αποκτήσει νέες συνήθειες, να γνωρίσει νέα πρόσωπα, νέους χώρους, νέα παιχνίδια, νέα ωράρια. Το παιδί αγωνιά. Αυτό, όμως δεν μπορεί να περιγράψει τι και πως νιώθει. Αναρωτιέται όμως: «θα ξαναγυρίσω σπίτι μου; Στο κρεβάτι μου;» «Θα έχω τα παιχνίδια μου;» «θα βρεθώ ξανά με τα γνωστά μου πρόσωπα που είχα κοντά μου μέχρι τώρα;» «Θα μου κάνουν τα χατίρια αυτοί οι άνθρωποι όπως ο μπαμπάς και η μαμά;».
Οι πρώτες πέντε μέρες περνάνε γρήγορα και ξαφνικά το Σαββατοκύριακο δεν ξυπνάει πρωί, παραμένει στο σπίτι κοντά στην παλιά γνώριμη καθημερινότητα και τη Δευτέρα το πρωί, όσο καλά κι αν είχε περάσει τις προηγούμενες ημέρες, έχουμε ίσως κάποια άρνηση.
Εδώ χρειάζεται ο πιο αποφασιστικός από τους μεγάλους (γονείς ή άλλα πρόσωπα) χωρίς απειλές και λεκτική βία, να εξηγήσει στο παιδί με αρκετή ηρεμία και αγάπη πως όλοι πάμε στη δουλειά μας, όπως και αυτό, και επιστρέφουμε στο σπίτι. Να μην υποχωρήσει γιατί εκείνη τη στιγμή το παιδί χρησιμοποιεί το δικό του μέτρο για να μετρήσει την απόφασή μας.
Στο σημείο αυτό θέλω να τονίσω κάποια σημαντικά πράγματα που οι γονείς πρέπει να γνωρίζουν:
Α) κάποιοι γονείς αγωνιούν το παιδί τους να μάθει από μικρό και από βρέφος ακόμα να μιλάει μια ξένη γλώσσα. Θεωρούμε ότι το παιδί σε αυτή την ηλικία θα πρέπει να ακούει τη μητρική του γλώσσα. Γιατί;
Διότι:
α) τη γλώσσα αυτή την έχει καταγράψει στην κυτταρική του μνήμη
β) την άκουσε στην περίοδο της κύησης και
γ) την ακούει από τη στιγμή της γέννησης και μετά στο περιβάλλον που ζει.
Ο μηχανισμός της μητρικής γλώσσας έχει πλέον εμπεδωθεί. Την οποιαδήποτε άλλη γλώσσα θα την ακούσει παράλληλα, θα μπολιαστεί παιδαγωγικά με αυτή και ανάλογα με τον τρόπο έμπνευσης θα μάθει να θέλει να συνεχίσει να τη μαθαίνει.
Β) Το μαθηματικό λογισμικό διαμορφώνεται τους πρώτους μήνες της ζωής του βρέφους, όπως π.χ. οι ποσότητες, τα σχήματα, τα μεγέθη και άλλα, που είναι καθημερινά ακούσματα στα παιχνίδια.
Γ) Οι αριθμοί από 3, 6 και 9 πρέπει να μπουν για καλά στη ζωή τους. Τι σημαίνουν όμως οι αριθμοί αυτοί και γιατί προτείνονται από όλους τους ειδικούς σε όλα τα διεθνή συνέδρια;
Το παιδί μέχρι τριών ετών δεν πρέπει να έχει καμιά ηλεκτρονική συσκευή γύρω του. Μέχρι έξι ετών να μην κρατήσει καμία ηλεκτρονική συσκευή στα χέρια του. Και μέχρι εννέα ετών να αποφύγει να χρησιμοποιήσει κινητό, τηλέφωνο, λαπ τοπ, κ.τ.λ. Αυτό θα μου πείτε είναι ουτοπικό. Θα σας απαντήσω ναι. Μια επίσκεψη όμως στο νοσοκομείο Παίδων ίσως σας πείσει για τις βλαβερές συνέπειες της τεχνολογίας. Εκεί θα διαπιστώσετε ότι η ηλικία της απεξάρτησης από τα ναρκωτικά στη δεκαετία του 1980 ήταν το 16ο έτος ενώ σήμερα η απεξάρτηση από την τεχνολογία είναι το 5ο έτος. Συνεπώς προτείνω να βγαίνουν και να περπατάνε οι γονείς με τα παιδιά τους όταν βρίσκονται κοντά τους, να τους μιλάνε και όχι να απαλλάσσονται από αυτά αφήνοντας τα μπροστά στην τηλεόραση για να ασχοληθούν με τα δικά τους ενδιαφέροντα.
Δ) Οι ερευνητές του εγκεφάλου έχουν προχωρήσει στη μελέτη των νευρώνων τόσο πολύ, που μας δείχνουν την παιδαγωγική αξιοποίηση του εγκεφάλου από τα 2-3 χρόνια μέχρι τα 6 χρόνια τους. Αν χαθούν αυτά τα χρόνια και δεν αξιοποιηθούν ποιοτικά και παιδαγωγικά, μετά θα λέμε ότι φταίνε οι δάσκαλοι και καθηγητές γιατί τα παιδιά μας δεν ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις τους και παρουσιάζουν μαθησιακές δυσκολίες.
Γι’ αυτό τόνισα στην αρχή πως τα προσχολικά χρόνια είναι επένδυση στον χαρακτήρα και την προσωπικότητα του παιδιού μας. Τέλος ο ύπνος νωρίς το βράδυ και για 8 μέχρι 10 ώρες είναι απαραίτητος.
Πολύ σημαντικά είναι αυτά που μας λέτε, αλλά πρέπει να επανέλθουμε μια άλλη φορά αναλυτικά για το κάθε θέμα που θίγετε. Θα σας κάνω μια τελευταία ερώτηση αν και φεύγει λίγο από το θέμα μας: ποια ηλικία πιστεύετε ότι είναι η πιο κατάλληλη για την εξωοικογενειακή φροντίδα, αγωγή και εκπαίδευση του παιδιού;
Είναι πολύ σημαντική η ερώτησή σας. Θα προσπαθήσω πολύ τηλεγραφικά να σας απαντήσω. Η δυαδική σχέση πρέπει να αρχίζει μετά τα δύο με δυόμισι χρόνια. Είναι το πρώτο σπουδαίο στάδιο στη ζωή του παιδιού. Στο διάστημα αυτό το παιδί περνάει από το εγώ στο εμείς πριν ενταχθεί στην ομάδα.
Εμπειρικά μέσα από το παιχνίδι θα μάθει να μοιράζεται, να συνεργάζεται, να διεκδικεί, να χάνει ή να κερδίζει και τόσα άλλα. Θα βιώσει συναισθήματα μέχρι το νηπιαγωγείο ώστε αργότερα στο δημοτικό σχολείο να τα εξηγήσει και να τα περιγράψει. Οι γονείς πρέπει να μιλάνε πολύ στα παιδιά τους, να έχουν υπομονή και να τους εξηγούν τα πάντα, όπως ακριβώς κάνουν οι παιδαγωγοί.
Οι λέξεις χθες, σήμερα, αύριο είναι χωροχρονικές έννοιες. Για ένα παιδί τριών ετών όμως είναι «μουσικά ακούσματα» και δεν σημαίνουν τίποτα. Θέλουν το χρόνο τους για να κατανοηθούν, διαδραστικά περισσότερο, να χρησιμοποιηθούν σωστά, προτού το παιδί διδαχτεί γραμματικά φαινόμενα και γνωρίσει τους χρόνους και τους γραμματικούς κανόνες μετά τα έξι χρόνια του.
Κλείνοντας αυτή την πολύ ενδιαφέρουσα συνομιλία, τι θα θέλατε να πείτε ως τελευταία συμβουλή στους γονείς;
Το παιδί, είτε είμαστε γονείς είτε είμαστε παιδαγωγοί, πρέπει πάνω απ’ όλα να το σεβαστούμε, να το υπηρετήσουμε με γνώση, εμπειρία και αγάπη, ώστε να το βοηθήσουμε να φτιάξει τα δικά του και όχι τα δικά μας όνειρα.
Γι’ αυτό ξανά προτείνω οι γονείς να οπλιστούν με πολλή υπομονή να ζήσουν όλη τη διάρκεια της παιδαγωγικής χρονιάς εκεί που ξεκίνησαν και να ανταποκρίνονται στα καλέσματα της Διεύθυνσης ή των Παιδαγωγών, γιατί το τρίγωνο πρέπει να είναι ισόπλευρο της σχέσης: ΠΑΙΔΙ – ΓΟΝΕΙΣ – ΣΤΑΘΜΟΣ για να έχει το παιδί τους σίγουρη εξέλιξη και πρόοδο, την οποία, μαζί με την υγεία τους, εύχομαι από καρδιάς.
