Οι υπάλληλοι του ΚΕΠ Πεύκης, μιλούν στην ΑΜΑΡΥΣΙΑ για την καθημερινή μάχη για την εξυπηρέτηση του πολίτη.
Η Δημόσια Διοίκηση πάντα αποτελούσε τον εφιάλτη του πολίτη, ο οποίος, εγκλωβισμένος στην απόλυτη αποδιοργάνωση και γραφειοκρατία, ήταν το μεγάλο θύμα ενός συστήματος δυσλειτουργίας, διαφθοράς και αναποτελεσματικότητας.
Η παροχή χαμηλοτάτου επιπέδου υπηρεσιών ήταν ο απόλυτος κανόνας, με αποτέλεσμα η εμπιστοσύνη του πολίτη στο κράτος να έχει σχεδόν εκμηδενιστεί και η αβεβαιότητα να είναι το μόνιμο συναίσθημα.
Εκατοντάδες πολίτες στέκονται καθημερινά μπροστά από τα γκισέ ενός ΚΕΠ, αναζητώντας… καταφύγιο από το τέρας της γραφειοκρατίας στις συναλλαγές τους με τον Δημόσιο τομέα. Ελάχιστοι, ωστόσο, γνωρίζουν ποια πραγματικά είναι η λειτουργία τους, ποιες υπηρεσίες μπορούν να ζητήσουν και πώς ακριβώς μπορούν να εξυπηρετηθούν για κάθε τους ανάγκη.
Η «ΑΜΑΡΥΣΙΑ» επισκέφθηκε το ΚΕΠ Πεύκης, συνομίλησε με τους ελάχιστους, αλλά ηρωικούς υπαλλήλους, συζήτησε για τη λειτουργία και τα προβλήματα, άκουσε τα παράπονά τους, αλλά και αυτά για τα οποία είναι περήφανοι και αποδίδει στους πολίτες μια χρήσιμη ανάλυση ενός από τους πιο σημαντικούς θεσμούς της δημόσιας διοίκησης.
Η αρχική σκέψη και η εξέλιξη
Τα ΚΕΠ ως θεσμός δημιουργήθηκαν το 2002 και αποτελούν εξέλιξη της αρχικής εφαρμογής της υπηρεσίας «Πρόγραμμα για τον πολίτη» από το τότε Υπουργείο Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης και προέβλεπε νέες πρακτικές εξυπηρέτησης του πολίτη. Σε εφαρμογή του προγράμματος καθιερώθηκε η γραμμή 1502 για τη χορήγηση και ταχυδρομική αποστολή στο σπίτι 70 διαφορετικών δημοσίων εγγράφων με ένα απλό τηλεφώνημα, τη νομοθέτηση της εγκυρότητας εγγράφων που διακινούνται με φαξ και ηλεκτρονικό ταχυδρομείο και την εκπόνηση Χαρτών δικαιωμάτων του πολίτη, μέσω των οποίων η Διοίκηση αποζημιώνει τους πολίτες που ζημιώνονται με δική της υπαιτιότητα. Προάγγελος των ΚΕΠ ήταν το πρόγραμμα «Αστερίας» που εφαρμόστηκε για την διοικητική εξυπηρέτηση των κατοίκων των νησιών του Αιγαίου, με τη δημιουργία των Γραφείων του Πολίτη και ακολούθησαν τα προγράμματα «Αριάδνη» και «Αριάδνη ΙΙ» για την διασύνδεση και δικτύωση των ΟΤΑ με την ευρύτερη χρήση του Διαδικτύου.
Η εμφάνιση των ΚΕΠ ήρθε το 2002 με στόχο τη δημιουργία ενός ενδιάμεσου σημείου επαφής μεταξύ Δημοσίου και πολιτών και βασικές υπηρεσίες την ενημέρωση των πολιτών, αλλά και τη διαχείριση διεκπεραιωτικών πράξεων, όπως επικύρωση εγγράφων, χορήγηση πιστοποιητικών και παραβόλων, η θεώρηση γνήσιου υπογραφής κλπ.
Με τα χρόνια, ωστόσο, εξελίχθηκε σε μια υπηρεσία στην οποία μετατίθενται όλες οι παθογένειες της δημόσιας διοίκησης. Ταυτόχρονα, κατά την περίοδο της κρίσης, η διαρκής υποστελέχωση με την ταυτόχρονη προσθήκη διαρκώς και περισσότερων υπηρεσιών, σε συνδυασμό με την ελλιπή ενημέρωση και μετεκπαίδευση του υπάρχοντος προσωπικού, έχουν προκαλέσει… συμφόρηση στην υπηρεσία. Παρ’ όλα αυτά, οι ελάχιστοι, αλλά ηρωικοί υπάλληλοι που έχουν απομείνει στις υπηρεσίες, δεν χάνουν το κουράγιο τους και δίνουν τον καλύτερό τους εαυτό για να εξυπηρετήσουν τους πολίτες.
Τρεις για… εκατό!
«Είμαστε ένα μικρό ΚΕΠ, όπου εργάζονται μόλις τρεις υπάλληλοι. Υπολογίζουμε ότι ημερησίως για όλες τις υπηρεσίες μπαίνουν περισσότεροι από 100 άνθρωποι. Είναι πάρα πολλοί για το δυναμικό μας, καθώς σπάνια κάποιος ζητάει μόνο μία υπηρεσία. Ο λόγος είναι ότι έχουν μεταφερθεί πάρα πολλά στο ΚΕΠ. Η δουλειά μας είναι να είμαστε δίπλα με τον πολίτη και να του δώσουμε τη δυνατότητα, αντί να τρέξει εκείνος για τις υποθέσεις του, να τρέξουμε εμείς. Ερχόμαστε εμείς σε επαφή με τις άλλες υπηρεσίες και ζητάμε να επιληφθούν το αίτημα κάθε πολίτη», αναφέρει η κ. Άντα Δαλκαφούκη, υπάλληλος του ΚΕΠ δίνοντας μια σύντομη περιγραφή της εικόνας που συναντούν καθημερινά.
Όπως εξηγεί, το βασικό πρόβλημα που αντιμετωπίζουν καθημερινά, είναι ο υπερβολικός όγκος υποθέσεων που έχουν να διαχειριστούν, σε συνδυασμό με την γενικότερη δυσλειτουργία που εμφανίζει ο ευρύτερος δημόσιος τομέας.
«Τα ΚΕΠ είναι μια υπηρεσία… μαμούθ! Δεν ξέρω αν αυτή ήταν η αρχική έμπνευση, δηλαδή να μαζευτούν σε μια υπηρεσία όλες οι αρμοδιότητες και αιτήσεις που μπορεί να διεκπεραιώσει κανείς μέσα στον δημόσιο τομέα. Παρ’ όλα αυτά, λειτουργεί πάντα με λίγα άτομα, τα οποία τα καταφέρνουν κυρίως με τον πατριωτισμό τους», συμπληρώνει η κ. Δαλκαφούκη.
Η εντύπωση που έχει ο κόσμος για τα ΚΕΠ θυμίζει την παλιά διαφήμιση της δεκαετίας του ’80: Είναι κάτι σαν την «ΕΒΓΑ» της γειτονιάς για τις δημόσιες υπηρεσίες. Αυτό σημαίνει, ότι οι πολίτες ζητούν καταφύγιο εκεί, προκειμένου να διεκπεραιώσουν τις υποθέσεις που δεν καταφέρνουν απευθυνόμενοι απευθείας στην πρωτογενή υπηρεσία. Αντίστοιχες δυσκολίες αντιμετωπίζουν και οι ίδιοι οι υπάλληλοι που, ωστόσο, αποτελούν την τελευταία… σανίδα σωτηρίας των πολιτών από την λαίλαπα της γραφειοκρατίας.
«Οι πολίτες έρχονται εδώ για τα πάντα, ακόμα και για να τους βρούμε τηλέφωνα. Ο κόσμος έχει μάθει έτσι. Το καταλαβαίνω ότι αυτό είναι μια ασφάλεια του πολίτη. Κι εμείς ως πολίτες τα έχουμε αντιμετωπίσει. Σε ο,τι έχει να κάνει με τον δημόσιο τομέα, ότι νιώθουν χαμένοι. Αναρωτιούνται, πού να πάνε, πόσο θα περιμένουν, αν θα τους εξυπηρετήσουν. Καταλαβαίνω την ανάγκη και την ανακούφισή του όταν επισκέπτεται το ΚΕΠ για να βρει λύση. Από την άλλη, ωστόσο, είναι επίσης μεγάλες οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουμε με τις άλλες δημόσιες υπηρεσίες. Δεν συνεργάζονται οι υπηρεσίες, είναι αλήθεια. Για πολλές, μάλιστα, το ΚΕΠ έχει γίνει πανάκεια. Προκειμένου να αποφορτιστούν οι ίδιες, έχουν την εύκολη επιλογή να παραπέμψουν στο ΚΕΠ. Αυτά δεν είναι σοβαρά πράγματα. Το ΚΕΠ δε μπορεί να λειτουργήσει έτσι», προσθέτει.
Παρεξηγήσεις και… εξηγήσεις
Για να εξηγήσουμε καλύτερα τα παραπάνω, ζητήσαμε να μας εξηγήσουν ποιες ακριβώς είναι οι αρμοδιότητες του ΚΕΠ, ποιες υπηρεσίες παρέχονται και ποιες οι πολίτες πρέπει να απευθυνθούν αλλού για να εξυπηρετηθούν. Αυτό που πρέπει να είναι ξεκάθαρο στους πολίτες είναι ότι στο ΚΕΠ αναζητούνται διοικητικές πράξεις, νομοθετημένες από δυο ή και περισσότερους υπουργούς, ο ένας εκ των οποίων είναι πάντα ο εκάστοτε υπουργός Εσωτερικών που με απόφασή του επιτρέπει να εξυπηρετούνται διαδικασίες άλλων υπουργείων.
Οι πολίτες μπορούν να ζητήσουν την έκδοση πιστοποιητικών, παραβόλων, βεβαιώσεων (πχ από τον ΟΑΕΔ), θεωρήσεις γνησίου της υπογραφής, αλλά το βασικότερο που πρέπει να γνωρίζουν είναι ότι τα έγγραφα αυτά, δεν εκδίδονται απευθείας από τα ΚΕΠ, αλλά μεσολαβούν αντί του πολίτη στην αρμόδια υπηρεσία για την έκδοσή τους. Αυτό σημαίνει ότι αρμόδιες για την έκδοση του εκάστοτε εγγράφου είναι οι αντίστοιχες υπηρεσίες.
«Πρέπει να καταλάβει ο κόσμος ότι η διαδικασία που κάνει εδώ, δεν είναι για να πάρει το έγγραφο που χρειάζεται. Το παραγγέλνει και περιμένει να έρθει. Δεν είναι το ΚΕΠ υπηρεσία έκδοσης. Υπηρεσία έκδοσης είναι τα υπόλοιπα υπουργεία, αλλιώς θα είχαν καταργηθεί. Όλες τις αιτήσεις, είναι ότι είναι υπεύθυνες δηλώσεις του Ν. 105 που δίνει το δικαίωμα στο ΚΕΠ να μπορέσει να διαβιβαστεί το αίτημα. Τα ΚΕΠ δεν έχει το δικαίωμα να κάνει αιτήσεις γιατί δεν υπάρχει κατάργηση των πρωτογενών δημόσιων υπηρεσιών», εξηγεί ο κ. Θεοχάρης Βαρβιτσιώτης, ο παλαιότερος υπάλληλος του ΚΕΠ Πεύκης και προσθέτει:
«Καμία εγκύκλιος δεν αναφέρει ότι θα πηγαίνεις στα ΚΕΠ για τα έγγραφα αυτά. Όλες οι εγκύκλιοι αναφέρουν “ΚΑΙ στα ΚΕΠ”.
Συνήθως οι πρωτογενείς υπηρεσίες προκειμένου να αποσυμφορηθούν παραπέμπουν απευθείας σε μας. Επειδή, όμως, το ΚΕΠ είναι συνοικιακό, είναι πιο εύκολο να έρθει κάποιος, παρά να πάει στα γραφεία της υπηρεσίας που πιθανότατα είναι πιο μακριά. Η εύκολη λύση είναι πάντα στο ΚΕΠ».
Κάτι επίσης εξίσου σημαντικό που πρέπει να γνωρίζουν οι πολίτες για την καλύτερη εξυπηρέτησή τους, είναι και το γεγονός ότι η Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση έχει μπει για τα καλά στην καθημερινότητά μας, ωστόσο, πολλοί πολίτες, ειδικότερα οι νεώτεροι που είναι περισσότερο εξοικειωμένοι με την τεχνολογία, δεν κάνουν χρήση των ευκολιών που παρέχει το Διαδίκτυο.
«Η παίδευση του νέου που χειρίζεται το ίντερνετ είναι σημαντική και για λόγους αποσυμφόρησης και χρόνου. Όπου μπορούν να εξυπηρετηθούν και μέσω διαδικτύου, το ζητούμενο είναι να το πράξουν. Για παράδειγμα, ο πολίτης μπορεί τις βεβαιώσεις του ΟΑΕΔ, θα μπορούσαν με τον ηλεκτρονικό κλειδάριθμο να τις παίρνει από το σπίτι του. Εμείς ενημερώνουμε ότι δικαιούνται να το κάνουν. Ακόμα κι αν το σύστημα είναι φορτωμένο κάποια στιγμή, αργότερα θα φτιάξει. Έτσι, ούτε ο δικός τους χρόνος πάει χαμένος», αναφέρει ο κ. Βαρβιτσιώτης.
Ελλιπής εκπαίδευση κοινού και προσωπικού
Μια από τις αδυναμίες του θεσμού, είναι το γεγονός ότι ακόμα και σε αυτό το ελλιπές, αλλά φιλότιμο προσωπικό, δεν παρέχονται αρκετές ευκαιρίες εκπαίδευσης και ενημέρωσης, με αποτέλεσμα πολύς χρόνος να δαπανάται προκειμένου να καλυφθούν αδυναμίες που η κεντρική διοίκηση δεν έχει φροντίσει να τους ενημερώσει.
«Τα ΚΕΠ είναι ένας πολύ ωραίος θεσμός, η ιδέα όμως έμεινε αβοήθητη. Οι συνάδελφοι δουλεύουν με τον πατριωτισμό τους. Ούτε σεμινάρια εκπαίδευσης γίνονται. Είχαν γίνει κάποια στην αρχή για λίγους… τυχερούς που μπορέσαμε να παρακολουθήσουμε. Στην περιφέρεια επεχείρησαν με τηλεδιασκέψεις που, όμως, δεν λειτουργούσε τίποτα. Ο καθένας μπήκε στα βαθιά και κολυμπούσε, με πολλή δυσκολία. Δεν υπάρχει μια γενικότερη εκπαίδευση και ο κάθε συνάδελφος πρέπει να φροντίζει να ενημερώνεται μόνος του», σημειώνει η κ. Δαλκαφούκη.
Ζητήματα ασφαλείας
Όπως είναι αναμενόμενο, η συμφόρηση στις υπηρεσίες, συχνά οδηγεί σε εντάσεις, ενώ δεν λείπουν και πιο δύσκολες καταστάσεις, ακόμα και οι προπηλακισμοί, κάτι που οι υπάλληλοι βρίσκουν τρόπους να αντιμετωπίσουν, χωρίς, ωστόσο, αυτό να τους είναι πάντα εύκολο. Το ζήτημα της ασφάλειας είναι μείζον και αυτό δεν αποτελεί μια δικαιολογία για να διεκδικήσουν επιπλέον προσλήψεις.
«Στο δικό μας κατάστημα οι τρεις εργαζόμενοι ανταποκρίνονται στο φόρτο εργασίας, αλλά αυτό μεταφράζεται σε καθημερινή εργασία, χωρίς διαλείμματα, χωρίς δυνατότητα απουσίας. Ο Θεός, όμως, δεν απαγορεύει την αρρώστια. Μπορεί κάποιος να αρρωστήσει σε περίοδο που κάποιος άλλος είναι αδειούχος και να μείνει μόνο ένας, ο οποίος έχει να αντιμετωπίσει τη μνεία του κοινού, που δεν είναι πάντα καλή βούληση, αλλά απαίτηση. Υπάρχουν θέματα ασφαλείας. Έχει συμβεί περιστατικό προπηλακισμού, όπου είναι ποινική δίωξη. Συμβαίνει και σε άλλα ΚΕΠ. Σε απομονωμένα γραφεία, όταν σκοτεινιάζει, αν σου συμβεί κάτι, ποιον θα φωνάξεις; Ποιον θα προφτάσεις να πάρεις; Από πού θα ζητήσεις βοήθεια;», είναι τα εύλογα ερωτήματα που θέτει ο κ. Βαρβιτσιώτης.
Υπομονή, εμπειρία και χαμόγελο
Πώς, ωστόσο, ένας υπάλληλος, ο οποίος βρίσκεται για 16 χρόνια πίσω από το γκισέ και έρχεται αντιμέτωπος με αυτές τις καταστάσεις, μπορεί να το διαχειριστεί;
«Εμείς ακούμε όλα τα παράπονα. Που κόπηκε η σύνταξη, που πάρθηκαν τα νέα μέτρα, πώς θα βρω το καθετί, τι κράτος είμαστε… Πολλοί χρησιμοποιούν και το επιχείρημα “Σας πληρώνουμε!”. Ο τίτλος “Εξυπηρέτηση του κοινού” είναι παρεξηγημένος. Δεν δικαιούσαι να πεις “λυπάμαι, δεν το γνωρίζω”. Πώς το διαχειρίζεσαι; Αυτό είναι θέμα του υπαλλήλου. Δεν μαθαίνεται, δεν μεταδίδεται. Είναι θέμα του καθενός. Της ιδιοσυγκρασίας του, της προσωπικότητάς του, της κουλτούρας του, πώς θα διαχειρίζεται και τον δύσκολο πολίτη, τον ταλαιπωρημένο από άλλες υπηρεσίες, τον αμαθή, τον απαιτητικό. Χαμογελάμε, μιλάμε, σηκώνουμε τα τηλέφωνα. Τα αυτονόητα που θα έπρεπε να κάνει κάθε δημόσια υπηρεσία. Κάνουμε τη δουλειά μας, αλλά την κάνουμε με ευγένεια, χαμόγελο και, πιστεύω και με αποτελεσματικότητα. Όλοι προσπαθούμε, αλλά σε γενικές γραμμές και σε σχέση με άλλες υπηρεσίες, είμαστε σε πολύ καλύτερο επίπεδο», αναφέρει η κ. Δαλκαφούκη.
«Οι περισσότεροι πολίτες αναγνωρίζουν την προσπάθειά μας και μας ευχαριστούν για την εξυπηρέτηση, γιατί βλέπουν τι γίνεται. Παίζει ρόλο ο τρόπος που θα του μιλήσεις.
Αλλά πάντα υπάρχει και ο κακοπροαίρετος που θα σου χαλάσει όλη τη μέρα. Αναγκάζεσαι να το διαχειριστείς και να συνεχίσεις να κάνεις τη δουλειά σου. Με τα χρόνια έχει αποκτηθεί μια πολύ μεγάλη εμπειρία, διαχείρισης του κοινού. Μπορούμε πλέον να διαχειριζόμαστε όσο γίνεται τα λόγια και τις πράξεις», προσθέτει από την πλευρά του ο κ. Βαρβιτσιώτης.
Οργάνωση και… αποδιοργάνωση
Αιτία όλης αυτής της δυσκολίας είναι επίσης το γεγονός ότι υπάρχει μία πολύπλοκη, διττή σχέση στο πώς τα ΚΕΠ λειτουργούν διοικητικά. Οι οργανικές θέσεις έχουν παραχωρηθεί στους Δήμους, ωστόσο, όλη η διοικητική λειτουργία είναι μέσω του Υπουργείου Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι οι Δήμοι έχουν όλη την ευθύνη για την πληρωμή μισθών, λογαριασμών και αναλωσίμων, όμως, το Υπουργείο είναι αυτό που αποφασίζει για τις παρεχόμενες υπηρεσίες. Μια τέτοια κατάσταση, όπως είναι λογικό, φέρει σύγχυση όχι μόνο στους υπαλλήλους, αλλά και στο κοινό.
«Έχουμε οργανική θέση στο Δήμο, αλλά όλη η συνεργασία δεν έχει καμία σχέση αυτόν. Όταν κάποιος ακούει ότι υπάρχει ΚΕΠ σε μια περιοχή, πολλοί λειτουργούν αξιοποιούν το στοιχείο ότι είναι δημότες της περιοχής για να ζητήσουν προτεραιότητα. Δεν μπορούν να καταλάβουν ότι για το ΚΕΠ κανείς δεν είναι δημότης. Είναι πολίτες. Γι’ αυτό και απευθύνονται όλοι σε αυτό. Υπάρχει μια λάθος νοοτροπία σε αυτό. Επιπλέον, υπάρχει και το ζήτημα της στελέχωσης. Δε μπορούμε να ζητήσουμε να είμαστε τέσσερις, γιατί από το υπουργείο είναι καθορισμένο ότι οι οργανικές θέσεις είναι τρεις. Τέταρτος θα έρθει μόνο με καλή βούληση της δημοτικής αρχής, εάν πλεονάζει κάποιος και τον στέλνει να βοηθήσει. Όμως, έτσι δεν μπορεί να λειτουργήσει», προσθέτει ο κ. Βαρβιτσιώτης.
Παρά τις δυσκολίες, ωστόσο, ένα αναμφισβήτητο γεγονός είναι πως οι υπάλληλοι των ΚΕΠ χαίρουν μεγάλης εκτίμησης σε σχέση με εκείνους του ευρύτερου δημόσιου τομέα. Και σε αυτό, βεβαίως, υπάρχει η εξήγηση.
«Αυτό οφείλεται στο ότι τόσα χρόνια δεν υπήρχε η πολιτική βούληση που είχε δημιουργηθεί σε προηγούμενες δεκαετίες. Οι υπάλληλοι βρίσκονται σε αυτή τη μόνιμη θέση σταθερά από το 2007. Είναι εν ζωή δημόσιος υπάλληλος μόλις δέκα χρόνια. Ήταν νέα παιδιά, δεν ήταν φθαρμένοι σε κομματικούς μηχανισμούς και παιδιά του κομματικού σωλήνα. Παιδιά μορφωμένα, υψηλότερου επιπέδου. Αλλά η πολιτική βούληση όλα αυτά τα χρόνια έχει παραμείνει άθλια», εξηγεί ο κ. Βαρβιτσιώτης.
«Λείπει πραγματικά είναι η διοικητική κουλτούρα»
Νέα στον χώρο, αλλά με σημαντική θεωρητική εκπαίδευση, η κ. Δήμητρα Νικολάου εδώ και λίγες μέρες εντάχθηκε στο δυναμικό του ΚΕΠ Πεύκης, κάνοντας την πρακτικής της ως απόφοιτη της Σχολής Δημόσιας Διοίκησης. Οι πρώτες εντυπώσεις της είναι σημαντικές για να καταδείξουν τις διαφορές που υπάρχουν σε σχέση με την εντύπωση που έχουν τόσο οι πολίτες όσο, κάποιες φορές, και οι ίδιοι οι δημόσιοι λειτουργοί για την λειτουργία των ΚΕΠ.
«Είναι η πρώτη φορά μου δόθηκε η δυνατότητα να κάνω πρακτική σε Δήμο ή σε ΚΕΠ. Πριν έρθω εδώ έκανα εργασία για τα ΚΕΠ και διαπίστωσα πως υπάρχει μεγάλη απόκλιση σε σχέση με το τι μελετάμε σε νομοθετικό επίπεδο, τις διοικητικές πράξεις και στο σχεδιασμό, σε σχέση με το τι γίνεται στην πραγματικότητα. Δεν είχα διοικητική επαφή με το δημόσιο. Αυτό που γίνεται σε σχέση με το τι γίνεται καθημερινά και τι αντιμετωπίζουν οι υπάλληλοι είναι κάτι διαφορετικό. Όσον αφορά στο φόρτο εργασίας, το πώς γίνεται και πώς αντιμετωπίζεται μεταξύ τους όλη η διοικητική πρακτική, διαφέρει πάρα πολύ σε σχέση με αυτό που βλέπουμε σε θεωρητικό πλαίσιο», επισημαίνει η κ. Νικολάου.
Έχοντας εντοπίσει το βασικότερο πρόβλημα στην δημόσια διοίκηση, η ίδια είναι πρόθυμη να εργαστεί για την αναζήτηση λύσεων, ενώ δεν διστάζει να μας αποκαλύψει το δικό της όραμα για την αναδιοργάνωση και καλύτερη λειτουργία του δημόσιου τομέα.
«Το βασικότερο από όλα, αυτό που λείπει πραγματικά είναι η διοικητική κουλτούρα. Δεν είμαστε ένας λαός που έχει μάθει τι ισχύει πραγματικά, τι μπορεί να διεκδικήσει. Δεν έχουμε πρόσβαση στην πραγματική πληροφορία. Αυτό που έχει σημασία είναι οι εκπαιδευτικές δομές. Να μάθουμε από τα χαμηλότερα εκπαιδευτικά επίπεδα, ώστε όταν κάποιος απευθυνθεί σε ένα ΚΕΠ, να γνωρίζει με τι έχει να κάνει. Στο εκπαιδευτικό επίπεδο, στο λύκειο ένα μάθημα που να δίνει τη γνώση για τις υπηρεσίες και το δημόσιο αντικείμενο θα ήταν πολύ χρήσιμο. Η πρώτη μου εισήγηση θα είναι να εκπαιδεύσουμε το κοινό στο πώς θα έρχεται σε επαφή με τις δημόσιες υπηρεσίες», αναφέρει.
