Νέα ιστορικά ντοκουμέντα που φωτίζουν τις ζωές τεσσάρων εκτελεσθέντων αγωνιστών του Μαΐου 1944 παραδόθηκαν στο Μουσείο ΕΑΜικής Εθνικής Αντίστασης της Καισαριανής, ενισχύοντας τη συλλογική μνήμη της περιόδου της Κατοχής.
Το υλικό, που περιλαμβάνει φωτογραφίες, βιογραφικά στοιχεία και προσωπική επιστολή, προσέφερε η Πεντελιώτισσα Ελένη Πανέτη, απόγονος των εκτελεσθέντων.
Ανάμεσα στους τιμώμενους είναι ο Χρήστος Πανέτης, αρτεργάτης και μέλος της ΕΠΟΝ, που εκτελέστηκε την 1η Μαΐου 1944 στο Σκοπευτήριο Καισαριανής, καθώς και η αδελφή του Ελένη Πανέτη, επίσης μέλος της Αντίστασης, η οποία εκτελέστηκε στις αρχές Μαΐου του ίδιου έτους. Στο ίδιο πλαίσιο μνήμης εντάσσονται και οι Ανδρέας και Δημήτρης Σόφης, που συνελήφθησαν και εκτελέστηκαν την ίδια ημέρα, ως μέλη της αντιστασιακής δράσης.
Ιδιαίτερη συγκίνηση προκαλεί το τελευταίο σημείωμα του Δημήτρη Σόφη από τις φυλακές Χαϊδαρίου, λίγο πριν την εκτέλεση, το οποίο διασώθηκε και παραδόθηκε ως πολύτιμο τεκμήριο της εποχής.
Στην επιστολή της, η Ελένη Πανέτη τονίζει ότι οι συγγενείς της δεν αποτελούν απλώς πρόσωπα του παρελθόντος, αλλά ζωντανά σύμβολα αγώνα, αξιοπρέπειας και θυσίας. Όπως αναφέρει, τα τεκμήρια αυτά ανήκουν πλέον στη συλλογική μνήμη και συμβάλλουν στη διατήρηση της ιστορικής αλήθειας.
Οι τέσσερις εκτελεσθέντες
Ο Σπύρος Πανέτης και η Αικατερίνη Λινάρη κάνουν οκτώ παιδιά, μεταξύ αυτών ο Χρήστος και η Ελένη. Ο Χρήστος Πανέτης γεννήθηκε το 1914 και ήταν αρτεργάτης. Συμμετέχει στον πόλεμο του ‘40 και αργότερα εντάσσεται στην τοπική ΕΠΟΝ όπου σύντομα γίνεται αρχηγός. Συλλαμβάνεται μετά από κατάδοση ντόπιων δοσιλόγων. Είναι ένας από τους 14 που συλλαμβάνονται στις 13/4/1944 από την Πεντέλη. Εκτελείται με τους 200 στην Καισαριανή την 1η Μαΐου 1944.
Η Ελένη Πανέτη γεννηθείσα το 1916, εργάζεται επίσης ως αρτεργάτρια. Μέλος της τοπικής ΕΠΟΝ. Συλλαμβάνεται στις 27 Απριλίου 1944 (ημέρα ενέδρας από τον ΕΛΑΣ Πελοποννήσου στον Γερμανό αξιωματικό Franz Krech) ύστερα από κατάδοση ντόπιων δοσιλόγων. Η οικογένεια για δεκαετίες έψαχνε τον τόπο εκτέλεσής της. Με βάση τις εφημερίδες της εποχής και την ιστορική έρευνα, το όνομά της περιλαμβάνεται μεταξύ των εκτελεσμένων γυναικών της 10ης Μάη 1944 στο «Θυσιαστήριο της Λευτεριάς». Υπάρχει πηγή που αναφέρει την 3η Μάη του 1944 ως ημέρα εκτέλεσης, ως λιγότερο όμως πιθανή, κι αυτό γιατί το πρώτο δεκαήμερο του Μάη πραγματοποιήθηκαν πολλές εκτελέσεις και το χώμα του «Θυσιαστηρίου» ποτίστηκε με το αίμα εκατοντάδων αγωνιστών.
Η Αικατερίνη, έχει μια αδερφή την Καλλιόπη Λινάρη η οποία έχει παντρευτεί τον Γιώργο Σόφη και κατοικεί στην Πάτρα. Ο Γιώργος Σόφης είναι φαρμακοποιός. Μαζί αποκτούν δύο παιδιά, τον Ανδρέα και τον Δημήτρη. Όταν ξαφνικά ο Γιώργος Σόφης πεθαίνει στην Πάτρα, η Καλλιόπη παίρνει τα παιδιά και πάει στην Νέα Πεντέλη (προπολεμικά) να είναι κοντά στην αδερφή της την Αικατερίνη (Ρήνα). Τα δύο παιδιά συλλαμβάνονται ως μέλη της ΕΠΟΝ (ίσως του ΕΑΜ) ύστερα από κατάδοση δωσίλογου στις 13-04-1944 και φυλακίζονται στις φυλακές Χαϊδαρίου. Την 1η Μαΐου 1944 οδηγούνται στο Σκοπευτήριο Καισαριανής και είναι ανάμεσα στους 200 που θα εκτελεστούν.
Ο Δημήτρης Σόφης από τις φυλακές Χαϊδαρίου προς το Σκοπευτήριο Καισαριανής, γράφει: «ΧΑΙΡΕΤΕ ΦΙΛΟΙ ΕΚΔΗΚΙΣΙ ΧΑΙΡΕ ΜΑΝΑ ΔΗΜΗ. ΣΟΦΗΣ ΜΑΝΑ ΜΗ ΛΥΠΑΣΕ ΚΑΛΙΟΠΗ ΣΟΦΗ ΠΕΝΤΕΛΗ». Το γράμμα θα βρεθεί ύστερα και θα φυλαχτεί από πολίτες.
Η επιστολή της Ελένης Πανέτη, απόγονου των 4 εκτελεσθέντων
«Με ιδιαίτερη συγκίνηση καταθέτω στο Μουσείο ΕΑΜικής Αντίστασης το παρόν υλικό, που αφορά την οικογένειά μου και ειδικότερα τον θείο μου Χρήστο Πανέτη, την θεία μου Ελένη Πανέτη καθώς και τους Ανδρέα και Δημήτρη Σόφη, ξαδέρφια του πατέρα μου Γιάννη Πανέτη. Όλοι τους υπήρξαν άνθρωποι που στάθηκαν με αξιοπρέπεια και θάρρος σε μία από τις πιο δύσκολες περιόδους της ιστορίας μας. Ο Χρήστος Πανέτης και η Ελένη Πανέτη, αδέλφια του πατέρα μου, έχασαν την ζωή τους στην Καισαριανή, σε διαφορετικές στιγμές, πληρώνοντας με τον πιο βαρύ τρόπο την στάση και τη δράση τους στα χρόνια της Αντίστασης. Μαζί τους και οι Ανδρέας και Δημήτρης Σόφης, που συνδέονται με την ίδια οικογενειακή και ιστορική διαδρομή, αποτελούν μέρος αυτής της κοινής μνήμης και θυσίας.
Για εμάς στην οικογένεια δεν υπήρξαν ποτέ απλώς πρόσωπα του παρελθόντος ή ονόματα σε αφηγήσεις. Υπήρξαν ζωντανές παρουσίες μέσα από τις ιστορίες που πέρασαν από γενιά σε γενιά – σύμβολα ήθους, αγώνα και ανιδιοτέλειας.
Οι φωτογραφίες και τα τεκμήρια που παραδίδονται σήμερα, δεν αποτελούν απλώς οικογενειακά κειμήλια. Είναι κομμάτια μιας συλλογικής μνήμης που ανήκει σε όλους. Με την κατάθεσή τους ελπίζω να συμβάλω, έστω και λίγο, στη διατήρηση της ιστορικής αλήθειας και στην τιμή εκείνων που θυσιάστηκαν.
Με σεβασμό και βαθιά συγκίνηση.
Ελένη Πανέτη, Πεντέλη, 4 Απριλίου 2026»
Ο δήμαρχος Καισαριανής Ηλίας Σταμέλος ευχαρίστησε θερμά εκ μέρους του λαού της πόλης την Ελένη Πανέτη για την προσφορά στο Μουσείο ΕΑΜικής Εθνικής Αντίστασης, επισημαίνοντας τη σημασία της διατήρησης και ανάδειξης της ιστορικής μνήμης για τις επόμενες γενιές.
Τα ιστορικά ντοκουμέντα
Φωτογραφίες που φέρονται να καταγράφουν την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, την 1η Μαΐου 1944, είδαν το φως της δημοσιότητας οκτώ δεκαετίες μετά τα τραγικά γεγονότα εκείνης της ημέρας, αναζωπυρώνοντας τη μνήμη μιας από τις πιο σκοτεινές στιγμές της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.
Το φωτογραφικό υλικό, που δεν έχει επιβεβαιωθεί ακόμα η γνησιότητά του, αποτυπώνει τις θηριωδίες των ναζιστικών δυνάμεων κατοχής στη χώρα μας, κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Οι εικόνες φέρονται να προέρχονται από το προσωπικό άλμπουμ του Γερμανού υπολοχαγού Χέρμαν Χόϊερ, ο οποίος υπηρετούσε στη Μαλακάσα, στο 1012 Festungs-Bataillon.
Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται, σύμφωνα με τις σχετικές αναρτήσεις, στιγμιότυπα που εικάζεται ότι αποτυπώνουν τις τελευταίες στιγμές ορισμένων εκ των 200 εκτελεσθέντων κομμουνιστών στην Καισαριανή.
Οι φωτογραφίες ήρθαν στο φως μέσω διαδικτυακής δημοπρασίας στο eBay από Βέλγο πωλητή, χωρίς να είναι γνωστή η ταυτότητα του φωτογράφου. Στη συνέχεια αναρτήθηκαν στη σελίδα «Greece Archives of WWII» στο Facebook, προκαλώντας έντονη συγκίνηση και συζητήσεις. Μέχρι στιγμής, δεν υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση για την αυθεντικότητα του υλικού.
Tο πρωί της Δευτέρας 16 Φεβρουαρίου φαίνεται ότι έληξε η δημοπρασία για συγκεκριμένα ντοκουμέντα, καθώς δεν υπάρχουν πια στη λίστα του eBay.
Τα ονόματα των 14 εκτελεσθέντων αγωνιστών από την Πεντέλη και τα Μελίσσια
ΒΑΛΒΗΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝ , ΒΑΛΒΗΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ , ΓΙΑΝΝΑΡΑΚΗΣ ΣΤΕΦΑΝΟΣ , ΓΚΑΛΓΚΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ , ΚΑΚΑΒΟΥΛΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ , ΜΑΡΓΑΝΤΙΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ, ΠΑΝΕΤΗ ΕΛΕΝΗ, ΠΑΝΕΤΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ, ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ, ΡΟΖΑΝΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ, ΡΟΖΑΝΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ, ΣΟΦΗΣ ΑΝΔΡΕΑΣ, ΣΟΦΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ , ΤΟΡΒΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ
Λεζάντες
- Ο Χρήστος Πανέτης (στρατιώτης το 1940) στα δεξιά
- Τα δύο αδέρφιαΑνδρέας και Δημήτρης Σόφης
- Το γράμμα του Δημήτρη Σόφη από τις φυλακές Χαϊδαρίου προς το Σκοπευτήριο Καισαριανής
- Η επιστολή της Ελένης Πανέτη, απόγονου των 4 εκτελεσθέντων.
