Ο υφυπουργός Παιδείας Άγγελος Συρίγος συνυπογράφει το ιδιαίτερα ενδιαφέρον και ευσύνοπτο βιβλίο με τίτλο «Μικρασιατική Καταστροφή: 50 Ερωτήματα και Απαντήσεις» (εκδ. Πατάκη), το οποίο έχει συγγράψει από κοινού με τον καθηγητή Ιστορίας στο Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Ευάνθη Χατζηβασιλείου. Ένα έργο το οποίο αποτελεί μια συλλογή ερωτημάτων που προέκυψαν στα πανεπιστήμια, στα ακροατήρια διαλέξεων και γενικότερα στην κοινωνία και το οποίο εκδίδεται με τη συμπλήρωση των 100 χρόνων σε σχέση με τα τραγικά γεγονότα του 1922 που σημάδεψαν για πάντα τον Ελληνισμό.
Η ΑΜΑΡΥΣΙΑ συνομίλησε με τον υφυπουργό για το κίνητρο, το σκεπτικό, αλλά και τον στόχο του βιβλίου, τη δική του οπτική πάνω στη Μικρασιατική Καταστροφή, ενώ ο Άγγελος Συρίγος απαντά και σε ερωτήσεις που μας μεταφέρουν στο σήμερα, στον πόλεμο στην Ουκρανία, αλλά και για το θέμα της Ελάχιστης Βάσης Εισαγωγής στα πανεπιστήμια, μιας και έχει ξεκινήσει η αντίστροφη μέτρηση για τις Πανελλήνιες Εξετάσεις.
Συνέντευξη: Τάσος Μεργιάννης, Γιάννης Μπεθάνης
Πώς γεννήθηκε η ιδέα της συγγραφής του βιβλίου, ποια ζητήματα αναλύονται σ’ αυτό και για ποιόν λόγο αποφασίσατε μαζί με το συγγραφικό σας έτερον ήμισυ Ευάνθη Χατζηβασιλείου να καταγράψετε την ιστορία της Μικρασιατικής Καταστροφής υπό τη μορφή ερωταπαντήσεων;
Η Μικρασιατική Καταστροφή είναι ένα εξαιρετικά επώδυνο κεφάλαιο της ελληνικής Ιστορίας. Δεν είναι μόνον η απώλεια δικών μας ανθρώπων. Μετά το 1922 έπαψε να ομιλείται η ελληνική γλώσσα στην απέναντι ακτή του Αιγαίου, έναν από τους τόπους που δημιούργησαν τον πολιτισμό μας. Δεν μας ενδιέφερε η λεπτομερής καταγραφή των γεγονότων. Υπάρχουν πολλά άλλα βιβλία σχετικά, στην πλούσια βιβλιογραφία. Προσπαθήσαμε με απλό ευσύνοπτο τρόπο να καταγράψουμε τα μεγάλα διλήμματα, τις πολιτικές στάσεις, τους πρωταγωνιστές. Επιλέξαμε τη μορφή ερωταποκρίσεων, βασιζόμενοι σε ερωτήσεις που τίθενται στη δημόσια συζήτηση. Στόχος μας ήταν η σοβαρή και έντιμη πληροφόρηση, σε συνθήκες εθνικής αυτογνωσίας για το μεγάλο τραγικό γεγονός.
Φέτος συμπληρώνονται 100 χρόνια από τη μαύρη αυτή σελίδα της ελληνικής Ιστορίας. Τι διδαχτήκαμε ως έθνος από αυτήν την εθνική τραγωδία;
Δεν ξέρω τι έχουμε πραγματικά διδαχθεί. Κρατώ όμως δύο πράγματα που θα πρέπει να γνωρίζουμε. Το πρώτο είναι ότι πρέπει να δούμε θαρραλέα την Καταστροφή, συνειδητοποιώντας ότι οδηγηθήκαμε εκεί πρωτίστως λόγω του εθνικού διχασμού. Ούτε οι ξένοι μάς φταίνε, ούτε κανένας άλλος. Στην πιο κρίσιμη στιγμή της νεώτερης ιστορίας μας, σφαζόμασταν μεταξύ μας. Ο διχασμός αποτέλεσε έναν παράγοντα που συντήρησε την πολιτική υπανάπτυξη του έθνους. Το δεύτερο σημείο είναι ότι με μια έννοια, αλλά έννοια πολύ διαφορετική από του 1922, είμαστε όλοι μας απόγονοι της Μικρασιατικής Καταστροφής. Είμαστε απόγονοι αυτών των ανθρώπων που βρήκαν τη δύναμη να ξεπεράσουν την τραγωδία, να αναπτύξουν τη χώρα και να πάνε μπροστά. Η επιβίωση σε πρώτο βήμα και ακολούθως η ενσωμάτωση των προσφύγων ήταν ένα γιγάντιο επίτευγμα. Ήταν το μεγαλύτερο επίτευγμα του ελληνικού κράτους στην ιστορία των 200 χρόνων της ζωής του. Μεγαλύτερο επίτευγμα από τους πολέμους που νίκησε, μεγαλύτερο από την ένταξη στην Ευρώπη.
Οι παρεμβάσεις σας στον Τύπο σε θέματα εξωτερικής πολιτικής δεν είναι συχνές, είναι όμως πάντα στοχευμένες. Άλλωστε, στο παρελθόν, μεταξύ άλλων, έχετε γράψει βιβλία για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, το Κυπριακό, τη Συμφωνία των Πρεσπών και το Μακεδονικό. Αλήθεια, διαβάζουν οι Έλληνες βιβλία που έχουν να κάνουν με Ιστορία και Γεωπολιτική ή το κοινό τους είναι απόλυτα εξειδικευμένο με αποτέλεσμα να μην ανανεώνεται ποτέ;
Δεν ξέρω εάν παλαιότερα ο κόσμος διάβαζε περισσότερα βιβλία. Σίγουρα τα νέα παιδιά δεν διαβάζουν εύκολα κάτι. Υπάρχει, όμως, παράλληλα στη χώρα μας ένα κοινό που είναι αφοσιωμένο στην Ιστορία, στην ελληνική εξωτερική πολιτική και κυρίως στην κριτική προσέγγιση παλαιότερων γεγονότων. Το βιβλίο αυτό γράφτηκε με χαρά και αφοσίωση προς αυτούς τους απαιτητικούς, νηφάλιους φίλους μας, τους οποίους λόγω της πανδημίας «χάσαμε» για τόσον καιρό, αλλά τώρα έχουμε την ευκαιρία να τους ξαναβρούμε μέσα από τις ερωταποκρίσεις του βιβλίου. Ελπίζω σύντομα στο μέλλον, ξανά δια ζώσης στις αίθουσες και στους διαδρόμους έξω από αυτές, στα μέρη δηλαδή που γίνεται ο πιο δημιουργικός διάλογος.
Ποιες ομοιότητες και ποιες διαφορές θα εντοπίζατε ανάμεσα στα γεγονότα που οδήγησαν στη Μικρασιατική Καταστροφή και σε εκείνα που έφεραν τον πόλεμο στην Ουκρανία;
Περισσότερες αναλογίες με την Ουκρανία θα έβρισκα με τα γεγονότα που οδήγησαν στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Εδώ είχαμε γενοκτονία των ελληνικών πληθυσμών της Ανατολής, σε Ιωνία, Πόντο, Ανατολική Θράκη από το 1914 έως το 1918. Δεν ήταν επιλογή μας να πάμε εκεί. Ήταν η ανάγκη να διασωθούν οι Έλληνες που κινδύνευαν. Αυτό που αποτελούσε για εμάς απελευθέρωση, συνιστούσε για τους Τούρκους πόλεμο για τη δική τους ελευθερία. Το 1922 οι Τούρκοι επέτυχαν μια τεράστια νίκη εναντίον ενός συνασπισμού κρατών. Η νίκη των Τούρκων συνοδεύθηκε από συστηματική παραβίαση θεμελιωδών ανθρωπιστικών αρχών που διέπουν τις υποθέσεις της ανθρωπότητας στη νεότερη και σύγχρονη περίοδο.
Ποια είναι για εσάς τα πιθανότερα σενάρια της επόμενης ημέρας του πολέμου στην Ουκρανία και πόσο πιθανό βλέπετε το ενδεχόμενο ενός Γ’ Παγκοσμίου Πολέμου;
Δεν βλέπω πιθανό έναν Γ’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Επιστρέφουμε όμως με ταχύτητα στη λογική διαχωριστικών γραμμών ανάλογων προς αυτές που ίσχυαν επί Ψυχρού Πολέμου. Θα είναι εξαιρετικά δύσκολο το επόμενο χρονικό διάστημα από πλευράς επισιτιστικής κρίσεως.
Με την υπουργική σας ιδιότητα, θα θέλαμε να μας κάνετε μια αποτίμηση της εφαρμογής της ελάχιστης βάσης εισαγωγής (ΕΒΕ) στα ΑΕΙ που ξεκίνησε το περασμένο καλοκαίρι. Από τη μια έτυχε ευνοϊκής υποδοχής από εκείνους που πιστεύουν ότι δεν είναι δυνατόν να εισάγεται κάποιος υποψήφιος στο πανεπιστήμιο με πολύ χαμηλές, μονοψήφιες, βαθμολογίες. Από την άλλη, υπήρξαν διαμαρτυρίες ότι με αυτόν τον τρόπο έμειναν έξω από σχολές της επιλογής τους αρκετές χιλιάδες υποψήφιοι. Θα διατηρηθεί αυτό το μοντέλο και στις ερχόμενες πανελλαδικές εξετάσεις ή θα υπάρξουν προσαρμογές και τροποποιήσεις – κι αν ναι, προς ποια κατεύθυνση;
Η Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής, γνωστή ως ΕΒΕ είναι απλά μια ασφαλιστική δικλείδα περιορισμού ακραίων καταστάσεων που οδήγησαν στην είσοδο μαθητών με βαθμούς ακόμη και κάτω από τη μονάδα. Η ΕΒΕ συνδέθηκε φέτος κυρίως με την Αρχιτεκτονική Σχολή Ξάνθης. Είναι σαφές ότι επρόκειτο περί λάθους της ίδιας της σχολής. Δόθηκε εκ νέου η δυνατότητα σε όλες τις σχολές να επαναπροσδιορίσουν για φέτος την ΕΒΕ που θεωρούν πιο κατάλληλη. Σε αυτή τη φάση νομίζω ότι πρέπει να αφήσουμε το νέο εξεταστικό σύστημα να «αναπνεύσει» και να εφαρμοστεί μια ακόμη χρονιά, στη διάρκεια της οποίας η εκπαιδευτική κοινότητα και οι υποψήφιοι θα το έχουν μελετήσει και θα έχει γίνει «κτήμα τους».
Λίγα λόγια για το βιβλίο
Το 1922 συνέβη η μεγαλύτερη καταστροφή που υπέστη ο Ελληνισμός. Για πρώτη φορά μετά από 3.000 χρόνια έπαυσε να αναπτύσσεται ο ελληνικός πολιτισμός στη μια από τις δύο ακτές που τον γέννησαν.
Μέσα από 50 ερωτήσεις και απαντήσεις εξετάζονται με νηφαλιότητα:
• μια μεγάλη εθνική και διεθνής σύγκρουση
• το ξέσπασμα του Εθνικού Διχασμού
• οι στόχοι και τα μεγάλα διλήμματα των πρωταγωνιστών
• τα ελλείμματα και τα λάθη μας
• μύθοι, παρανοήσεις και υπεραπλουστεύσεις
• η στάση των μεγάλων δυνάμεων, που επιδίωξαν (φυσικά) την ικανοποίηση των δικών τους και όχι των δικών μας εθνικών συμφερόντων
• οι αξιώσεις της τουρκικής πλευράς και οι μέθοδοι που επέλεξε για να τις πετύχει από το 1914 έως το 1922
• οι επιπτώσεις της Μικρασιατικής Καταστροφής.
Τα συμπεράσματα, ιδίως αυτά που δεν μας είναι αρεστά, αποτελούν την ελάχιστη τιμή που αρμόζει στη μνήμη των όσων χάθηκαν τότε, των δικών μας χαμένων ανθρώπων.
Λίγα λόγια για τον συγγραφέα
Ο Άγγελος Συρίγος (Αθήνα, 6 Μαρτίου 1966) είναι Έλληνας νομικός, αναπληρωτής καθηγητής του Διεθνούς Δικαίου και της Εξωτερικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, βουλευτής Α’ Αθηνών με τη Νέα Δημοκρατία και, από τις 4 Ιανουαρίου 2021 υφυπουργός Παιδείας και Θρησκευμάτων, αρμόδιος για θέματα Ανώτατης Εκπαίδευσης.
Οι αρμοδιότητες που του ανατέθηκαν αφορούν κυρίως στις υπηρεσιακές μεταβολές, στην εκπροσώπηση του Υπουργείου Παιδείας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στην έκδοση κανονιστικών διαταγμάτων με άλλα συναρμόδια υπουργεία και όργανα.
Έχει συγγράψει διάφορα άρθρα και βιβλία, μεταξύ άλλων τα «The status of the Aegean Sea according to international law» (1998), «Σχέδιο Ανάν – κληρονομιές του παρελθόντος και προοπτικές του μέλλοντος» (2006), «Ελληνοτουρκικές σχέσεις» (2015) και «Η Συμφωνία των Πρεσπών και το Μακεδονικό Ζήτημα» (2019).
