«Το ποίημα γεννιέται από μια πληγή και το ποίημα είναι η ουλή αυτής της πληγής» έλεγε η σπουδαία μας ποιήτρια Κατερίνα Αγγελάκη – Ρουκ. Από μια «πληγή» ξεκίνησε και η ενασχόληση του Βαγγέλη Βογιατζή με την ποίηση.
Mε αφορμή την έκδοση του νέου του βιβλίου με τίτλο «Ψυχής Αναλόγιο» (εκδόσεις Ντουντούμης) στο οποίο βρίσκονται συγκεντρωμένα 36 δικά του ποιήματα που δημοσιεύτηκαν στην ΑΜΑΡΥΣΙΑ και στο λογοτεχνικό περιοδικό «Διορθώσεις», o ακάματος συγγραφέας μάς εξηγεί πώς ξεκίνησε η αγάπη του για τις λέξεις και για ποιο λόγο δεν νοείται ζωή χωρίς την ποιητική θέαση των πραγμάτων.
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ: ΤΑΣΟΣ ΜΕΡΓΙΑΝΝΗΣ
Πώς γεννήθηκε η ιδέα να συμπεριλάβετε σε ένα βιβλίο αυτά τα 36 ποιήματα;
Τα ποιήματα αυτής της συλλογής, γραμμένα όλα τους με τρόπο άμεσο, πηγαίο και ανεπιτήδευτο, αποτυπώνουν, στην πλειονότητά τους, εμπειρίες-ορόσημα της ζωής μου, ανήκουν σε έναν κύκλο προσδιοριστικών προσωπικών βιωμάτων κι έχουν, θεωρώ, μια κοινή ατμόσφαιρα. Αποτελούν κατά μιαν έννοια «ρινίσματα» που άφησε πίσω της η έως τώρα τριβή μου με τον κόσμο και τους ανθρώπους, τα οποία ήθελα να διασώσω. Πέρα ωστόσο από τη δική μου υποκειμενική συναισθηματική εμπλοκή, καθώς τα ποιήματά μου αυτά δημοσιεύονταν στην ΑΜΑΡΥΣΙΑ, τα περισσότερα, αλλά και στο λογοτεχνικό περιοδικό «Διορθώσεις» τα υπόλοιπα, ένιωσα στέρεα μέσα μου ότι αφορούσαν και άλλους εκτός από εμένα, κρίνοντας από την ευμενή υποδοχή που τους επιφύλαξαν όσοι τα διάβασαν. Έτσι αποφάσισα να τα συστεγάσω σε μια έκδοση, καθιστώντας ευχερέστερη την επικοινωνία με αυτά τόσο για εμένα όσο και για εκείνους που πιθανώς αισθάνονται ότι τους αγγίζουν, κάτι που δεν θα συνέβαινε αν παρέμεναν διάσπαρτα.
Υπάρχει κάποιο ποίημα το οποίο για κάποιο λόγο ξεχωρίζετε;
Νομίζω πως κάθε ποίημα μιας συλλογής μπορεί να ειδωθεί και ως μεμονωμένη ψηφίδα της προσωπογραφίας του γράφοντος, που κάθε μια έχει τη θέση και την αξία της στο όλον. Συνεπώς δεν θα ξεχώριζα κάποιο. Καθένα τους έχει το ρόλο και τη συμβολή του σε ένα παιχνίδι φωτοσκιάσεων που αποκαλύπτει ακέραιη τη φυσιογνωμία εκείνου που γράφει.
Εξάλλου, ο λόγος έχει τη δική του δυναμική και αυτονομία. Συμβαίνει να «χιλιοκοσκινίζεις» πολλές φορές ένα ποίημα, να σε βασανίζει η σκέψη ότι από την αρχική σύλληψη ενός νοήματος έως την αποτύπωσή του στο χαρτί μπορεί να σου διέφυγαν στο διάστημα που μεσολαβεί ίσως κάποιες ποιότητες που ήθελες να εκφράσεις, όπως όταν μεταφέρεις νερό στις χούφτες όπου στην πορεία κάτι πάντα χάνεται. Παρ’ όλα αυτά κάποιος άλλος, διαβάζοντας ένα ποίημα που εσύ ενδεχομένως θεωρείς αδύναμο ή ελλιποβαρές, βλέπεις ότι «ξεδιψάει» μ’ αυτό καθώς βρίσκει ότι «κουμπώνει» στο δικό του βλέμμα. Στο ποίημά μου «Λόγος δραπέτης», χωρίς να το διακρίνω από τα άλλα, αυτό ακριβώς το φαινόμενο περιγράφω.
Πότε ξεκίνησε η αγάπη σας για τις λέξεις που «σε απογυμνώνουν και σε κάνουν διάφανο» όπως λέτε σε ένα ποίημά σας;
Η αγάπη μου για τις λέξεις και τη γλώσσα καταγράφεται από πολύ νωρίς χωρίς ωστόσο να βρίσκει διέξοδο στο σχολικό περιβάλλον το οποίο δεν με ενέπνεε και τόσο. Τα πρώτα ολοκληρωμένα κείμενά μου ήταν δύο ποιήματα που έγραψα στα δεκαπέντε μου, αφιερωμένα στη μνήμη του πατέρα μου που είχε φύγει από τη ζωή λίγους μήνες πριν και είχαν δημοσιευτεί στην εφημερίδα του τόπου καταγωγής μου. Τα πεζά ακολούθησαν αρκετά αργότερα. Γι’ αυτό άλλωστε του αφιερώνω και την ποιητική μου συλλογή, γράφοντας ότι με το πρόωρο φευγιό του με έβγαλε από νωρίς στο δρόμο του στοχασμού και της γραφής.
Μια απώλεια που συνδέεται με τον θάνατο γονέα ενός εφήβου όπως είναι φυσικό έχει κομβική σημασία στη διαμόρφωση της προσωπικότητάς του. Είναι ένα χαλί που τραβιέται βίαια κάτω απ’ τα πόδια του, κλονίζοντας τις βεβαιότητές του, οξύνοντας τις ανησυχίες του και ανοίγοντας την σκέψη του προς άλλες κατευθύνσεις, που ασφαλώς και έχουν σχέση με την ποιητική ενατένιση των όσων συντελούνται γύρω του.
Πόση δύναμη έχει η ποίηση σήμερα στη θορυβώδη εποχή των social media; Ένα ποίημα μπορεί να επηρεάσει τη σκέψη ή την ιδεολογία κάποιου αναγνώστη;
Θεωρώ ότι η διεισδυτικότητα του ποιητικού λόγου στις συνειδήσεις των ανθρώπων έχει ενδεχομένως ενισχυθεί από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αν κρίνω από την απήχηση που έχουν σελίδες, οι οποίες φιλοξενούν συναφές περιεχόμενο, αναδεικνύοντας το έργο παλιών και νέων δημιουργών κι ανανεώνοντας διαρκώς τη σχέση των αναγνωστών με αυτό. Από εκεί και πέρα το αν θα επηρεαστεί η σκέψη και η στάση ζωής των αποδεκτών της ποίησης εξαρτάται από την αλήθεια που περιέχουν οι στίχοι των ποιητών κι από το πόσο ευθυγραμμισμένοι είναι με τα βιώματα και τις αγωνίες των ανθρώπων.
Ποιες θύμησες, ποιες εικόνες και ποιες προσ-λαμβάνουσες έρχονται ως πρώτη ύλη στον ποιητικό σας λόγο;
Η πρώτη ύλη συνήθως προέρχεται από σημαδιακές εμπειρίες βίου που σμίλεψαν την ψυχοδομή, την προσωπικότητα και τη ματιά μας στα πράγματα. Στη συνέχεια, σαν καταλύτης και εμπνευστικός πυροκροτητής συγχρόνως αυτών των εμπειριών που θα φέρουν στην επιφάνεια μια σκέψη σε φόρμα ποιητική, μπορεί να λειτουργήσει ο,τιδήποτε συγκυριακό. Μια κουβέντα που θα ακούσεις από έναν περαστικό στο δρόμο, μια εικόνα ή ένα τοπίο μπορούν να προκαλέσουν εκείνες τις εσωτερικές ρωγμές που θα ανεβάσουν στο φως έναν αποκρυσταλλωμένο ποιητικό στοχασμό.
Εξαντλείται η ποίηση; Αυτό που λένε (συνήθως στον πεζό λόγο) «τα πάντα έχουν γραφεί» ισχύει;
Πεποίθησή μου είναι ότι όχι μόνο η ποίηση αλλά η έκφραση γενικότερα δεν εξαντλείται. Η διαπίστωση ότι «όλα έχουν ειπωθεί», παρά την όποια βασιμότητά της, πάντοτε μου ακουγόταν σαν ένα σινιάλο συνθηκολόγησης που αέναα ανακυκλώνεται. Το ζήτημα πάντα είναι με ποιες δημιουργικές ποιότητες δικές του μπολιάζει κανείς το ειπωμένο και το παραδεδομένο, ανάλογα βέβαια με το ταλέντο ανασύνθεσης που διαθέτει. Μπορεί τα αιώνια προβλήματα της ύπαρξης να έχουν τεθεί πριν από εμάς, αυτό, ωστόσο, δεν θα πρέπει να αναστέλλει τη ζωτική ορμή μας να οικειωθούμε το ανεκτίμητο δώρο της παρουσίας μας στον κόσμο, δίνοντας τις δικές μας απαντήσεις μέσα από το αυστηρά προσωπικό μας πρίσμα, το ηχόχρωμα της δικής μας φωνής και τις ιδιαίτερες ευαισθησίες μας.
Μπορούμε να ζήσουμε ποιητικά σήμερα;
Η ποιητική θέαση των πραγμάτων κατά τη γνώμη μου είναι όρος επιβίωσης. Θα ήταν ανυπόφορο το πέρασμά μας από αυτή τη ζωή σε διαφορετική περίπτωση. Θαρρώ πως όλοι οι άνθρωποι έχουν μια αντισυμβατική, ανορθόδοξη, ρομαντική οπτική που εξαρθρώνει την πεζή και μονότονη καθημερινότητά μας. Απλά ορισμένοι προχωρώντας ένα βήμα παρακάτω, της δίνουν επιπλέον γραπτή μορφή και υπόσταση.
INFO
Τίτλος: «Ψυχής αναλόγιο» Ποιήματα 2015-2021
Συγγραφέας: Βαγγέλης Βογιατζής
Εκδόσεις: Ντουντούμης
Σελίδες: 70
