H Δημόσια Διοίκηση βρίσκεται μπροστά στη μεγαλύτερη θεσμική αναμόρφωση των τελευταίων ετών. Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης φιλοδοξεί να αλλάξει τον τρόπο λειτουργίας Δήμων και Περιφερειών, να ενισχύσει τη διαφάνεια, την αποτελεσματικότητα και τη λογοδοσία, ενώ παράλληλα προωθούνται η αξιολόγηση, η στοχοθεσία, ο ψηφιακός μετασχηματισμός και η αναβάθμιση των υπηρεσιών προς τον πολίτη. Για όλες αυτές τις αλλαγές, αλλά και για τις προκλήσεις της εφαρμογής τους, φιλοξενούμε στο Political Talks την υφυπουργό Εσωτερικών, Βιβή Χαραλαμπογιάννη*.
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ: ΛΙΑ ΛΑΠΠΑ
Κυρία υφυπουργέ, πώς θα συνοψίζατε τις αλλαγές του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης; Τι ωφέλεια προκύπτει για τους πολίτες;
Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης θα έλεγα ότι αποτελεί μια ιστορική τομή στον τρόπο λειτουργίας των Δήμων και των Περιφερειών της χώρας, αφού για πρώτη φορά συγκεντρώθηκαν, έτυχαν ενδελεχούς επεξεργασίας και κωδικοποιήθηκαν κατάλληλα όλες οι αρμοδιότητες που αφορούν στην καθημερινότητα και τη διοίκησή τους. Δεν πρόκειται για ένα απλό νομοθέτημα, αλλά ένα νόμο-πλαίσιο για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, που επιλύει σημαντικά ζητήματα στην καθημερινότητα, διοικητική και λειτουργική και των δύο βαθμών.
Πρώτον, οι πολίτες θα έχουν μια Τοπική Αυτοδιοίκηση με πιο ξεκάθαρους κανόνες, ώστε οι αποφάσεις να λαμβάνονται γρηγορότερα και με μεγαλύτερη διαφάνεια. Δεύτερον, οι Δήμοι και οι Περιφέρειες θα λειτουργούν με ένα ενιαίο, σύγχρονο θεσμικό πλαίσιο, που περιορίζει τη γραφειοκρατία και διευκολύνει την εξυπηρέτηση του πολίτη. Και τρίτον, ενισχύεται η λογοδοσία και η αποτελεσματικότητα της Αυτοδιοίκησης, ώστε κάθε δημόσιος πόρος να αξιοποιείται με μεγαλύτερη ευθύνη και κάθε πολίτης να γνωρίζει καλύτερα πώς λαμβάνονται οι αποφάσεις που επηρεάζουν την καθημερινότητά του. Αυτός είναι ο στόχος του νέου Κώδικα: λιγότερη πολυνομία, περισσότερη σαφήνεια και μια Αυτοδιοίκηση που λειτουργεί πιο γρήγορα και πιο κοντά στον πολίτη.
Με ποιον τρόπο ο νέος Κώδικας ξεκαθαρίζει οριστικά το αιώνιο πρόβλημα της επικάλυψης αρμοδιοτήτων ανάμεσα σε Δήμους, Περιφέρειες και Αποκεντρωμένες Διοικήσεις, ειδικά σε κρίσιμους τομείς όπως η πολιτική προστασία και οι υποδομές;
Για τους αιρετούς, το προσωπικό των ΟΤΑ Α’ και Β’ Βαθμού και βέβαια για τους πολίτες, ο Κώδικας συνιστά το κατεξοχήν εργαλείο επιτάχυνσης και ποιοτικής εξυπηρέτησής τους, μεταβάλλοντας το τοπίο στην Τοπική Αυτοδιοίκηση στη χώρα. Αυτή η πρωτοβουλία του υπουργού Εσωτερικών Θοδωρή Λιβάνιου έρχεται ως συνέχεια της θεσμοθέτησης ενός ολοκληρωμένου συστήματος μέσω του νόμου της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης το 2023, με στόχο να είναι σαφές και απόλυτα διακριτό το ποιος κάνει τι (τι κάνει το Υπουργείο, η Αποκεντρωμένη Διοίκηση, η Περιφέρεια, ο Δήμος) και να είναι πλήρως λειτουργική η άσκηση αρμοδιοτήτων από τα διάφορα επίπεδα διακυβέρνησης της ελληνικής δημόσιας διοίκησης.
Ο νέος Κώδικας εισάγει για πρώτη φορά μια αναλυτική κατηγοριοποίηση των Δήμων με βάση τα ιδιαίτερα δημογραφικά, γεωγραφικά και λειτουργικά χαρακτηριστικά τους. Θα έχει αυτή η κατάταξη ουσιαστικές συνέπειες ως προς τη χρηματοδότηση, τη στελέχωση, τους δείκτες αξιολόγησης και τις υποχρεώσεις κάθε Δήμου ή αποτελεί κυρίως ένα εργαλείο διοικητικής οργάνωσης; Και επειδή οι ανάγκες των τοπικών κοινωνιών μεταβάλλονται, προβλέπεται η κατηγοριοποίηση αυτή να επανεξετάζεται περιοδικά;
Η κατηγοριοποίηση των Δήμων δεν αποτελεί απλώς ένα εργαλείο διοικητικής οργάνωσης, αλλά μια ουσιαστική μεταρρύθμιση που αναγνωρίζει ότι δεν έχουν όλοι οι Δήμοι τις ίδιες ανάγκες, τις ίδιες δυνατότητες και τις ίδιες προκλήσεις. Ένας ορεινός ή νησιωτικός Δήμος, ένας μικρός αγροτικός Δήμος και ένας μεγάλος μητροπολιτικός Δήμος δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται με τα ίδια κριτήρια. Η νέα κατάταξη δημιουργεί το απαραίτητο θεσμικό πλαίσιο ώστε σταδιακά να αναπτυχθούν πιο δίκαιες και αντικειμενικές πολιτικές, ομαδοποιώντας τις ανάγκες τους βάσει κοινών χαρακτηριστικών. Παράλληλα, η κατηγοριοποίηση συμβάλλει στον σχεδιασμό δημόσιων πολιτικών με μεγαλύτερη ακρίβεια και αποτελεσματικότητα, χωρίς να δημιουργεί Δήμους δύο ταχυτήτων ή να περιορίζει τον αναπτυξιακό τους ρόλο. Αντίθετα, στόχος είναι η ισότιμη αντιμετώπιση μέσα από την αναγνώριση της διαφορετικότητας των τοπικών κοινωνιών.
Το νέο θεσμικό πλαίσιο δίνει ιδιαίτερη έμφαση στους δείκτες απόδοσης και στη λογοδοσία των Δήμων. Ποιο είναι το νέο στοιχείο που εισάγει σε σχέση με όσα ήδη ισχύουν; Πώς θα αλλάξει στην πράξη η δυνατότητα του Υπουργείου –αλλά και του ίδιου του πολίτη– να παρακολουθεί αν ένας Δήμος βελτιώνεται, παραμένει στάσιμος ή υπολείπεται των στόχων του;
Με τον νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης εισάγουμε για πρώτη φορά ένα ολοκληρωμένο σύστημα δεικτών απόδοσης για τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης, που επιτρέπει τη συστηματική μέτρηση της αποτελεσματικότητας, της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών και της αξιοποίησης των διαθέσιμων πόρων. Οι δείκτες αποτελούν εργαλείο διαφάνειας, λογοδοσίας και τεκμηριωμένης λήψης αποφάσεων, παρέχοντας στους Δήμους και τις Περιφέρειες τη δυνατότητα να αξιολογούν τις επιδόσεις τους, να εντοπίζουν πεδία βελτίωσης και να σχεδιάζουν πολιτικές με βάση αξιόπιστα δεδομένα.
Δεν μένουμε μόνο εκεί όμως. Επιπλέον, με το Ερωτηματολόγιο Ικανοποίησης των Πολιτών, το οποίο έχει ήδη συμπληρώσει δύο κύκλους εφαρμογής, δημιουργούμε σταδιακά μια πολύτιμη βάση δεδομένων, που επιτρέπει τη διαχρονική παρακολούθηση και τη συγκριτική αξιολόγηση της ποιότητας των υπηρεσιών της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Σε συνδυασμό με τους νέους βασικούς δείκτες απόδοσης, οι οποίοι καλύπτουν κρίσιμους τομείς, όπως η οικονομική διαχείριση, η ποιότητα των υπηρεσιών, η διαφάνεια και η λογοδοσία, καθώς και οι περιβαλλοντικές και τεχνικές υπηρεσίες, αποκτούμε για πρώτη φορά μια ολοκληρωμένη και αντικειμενική εικόνα των επιδόσεων των Δήμων σε όλη τη χώρα. Έτσι, μπορούμε να αξιολογούμε με μετρήσιμους όρους την απόδοσή τους, να εντοπίζουμε τις πραγματικές ανάγκες κάθε Δήμου και να σχεδιάζουμε στοχευμένες πολιτικές βελτίωσης προς όφελος των τοπικών κοινωνιών.
Με τον νέο Κώδικα αναδιαμορφώνονται οι αρμοδιότητες της Δημοτικής Αστυνομίας. Ωστόσο, στην καθημερινότητα, η γραμμή ανάμεσα στο τι ελέγχει η Δημοτική Αστυνομία και τι η Ελληνική Αστυνομία (ΕΛ.ΑΣ.) παραμένει συχνά θολή σε ζητήματα όπως η ηχορύπανση, τα τραπεζοκαθίσματα και το παρεμπόριο. Προβλέπεται ένα συγκεκριμένο, ενιαίο επιχειρησιακό και ψηφιακό πρωτόκολλο συνεργασίας, ώστε ο πολίτης να μη βρίσκεται αντιμέτωπος με μετακύλιση ευθυνών μεταξύ των δύο Υπηρεσιών;
Θα μου επιτρέψετε να σας πω ότι η παραπάνω εικόνα έρχεται από το παρελθόν και δεν αφορά σε μεγάλο βαθμό το παρόν και το μέλλον. Ο ορθολογικός ανασχεδιασμός και αναδιοργάνωση του ρυθμιστικού πλαισίου της Δημοτικής Αστυνομίας, τόσο σε επίπεδο άσκησης των αρμοδιοτήτων της όσο και σε επίπεδο διαχείρισης του ανθρώπινου δυναμικού της απασχόλησε από νωρίς το Υπουργείο Εσωτερικών με την πρώτη συνολική νομοθετική παρέμβαση το 2022. Στόχος είναι η Δημοτική Αστυνομία να αποτελεί τον πλέον σύγχρονο και αποτελεσματικό θεσμό για την εύρυθμη λειτουργία κάθε πόλης κατ’ αναλογία με πολλές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πέραν αυτού, όμως, η Δημοτική Αστυνομία ενισχύεται με 1.200 νέες προσλήψεις μέσω ΑΣΕΠ ενώ σε συνεργασία με το Εθνικό Κέντρο Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης, χτίζουμε προγράμματα με έμφαση τόσο σε ζητήματα θεωρητικά, αλλά και πρακτικά, εφοδιάζοντας τους δημοτικούς αστυνομικούς με μια ευρεία γκάμα γνώσεων και οδηγιών.
Κυρία υφυπουργέ, η 15ετής υποχρεωτική παραμονή μέσω της εντοπιότητας είναι μια αποφασιστική ρύθμιση, όμως έχει ανοίξει μια συζήτηση που θεωρεί ότι ένας τόσο μακροχρόνιος περιορισμός εγείρει νομικά ζητήματα συμβατότητας με την προσωπική και επαγγελματική ελευθερία. Ανησυχείτε για τυχόν μελλοντικό «μπλόκο» από το Συμβούλιο της Επικρατείας και ποιο είναι το εναλλακτικό πλάνο κινήτρων (Plan B) του Υπουργείου για να μην αδειάσουν ξανά τα νησιά και οι ακριτικές περιοχές;
Δεν σας κρύβω ότι στο Υπουργείο Εσωτερικών η αντιμετώπιση της δημογραφικής κρίσης επανέρχεται σχεδόν καθημερινά στους σχεδιασμούς μας, αναγνωρίζοντας τον υπαρξιακό χαρακτήρα της. Η ενίσχυση της μοριοδότησης της εντοπιότητας, σε συνδυασμό με την υποχρέωση παραμονής στην περιοχή για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, αποτελεί μια στοχευμένη παρέμβαση που αντιμετωπίζει ουσιαστικές ανάγκες στελέχωσης, ιδιαίτερα σε απομακρυσμένες, νησιωτικές και ορεινές περιοχές. Με τον τρόπο αυτόν δημιουργούνται ισχυρότερα κίνητρα για την προσέλκυση προσωπικού που διαθέτει πραγματικούς δεσμούς με την τοπική κοινωνία, ενώ το αντιστάθμισμα της υποχρεωτικής παραμονής διασφαλίζει τη συνέχεια και τη σταθερότητα στη λειτουργία των Υπηρεσιών. Έτσι επιτυγχάνεται μια δίκαιη ισορροπία ανάμεσα στην παροχή κινήτρων και στη διασφάλιση του δημόσιου συμφέροντος, προς όφελος τόσο των τοπικών κοινωνιών όσο και της αποτελεσματικότερης λειτουργίας της Δημόσιας Διοίκησης. Η αποδοχή των ρυθμίσεων, πολιτική και κοινωνική, σας διαβεβαιώ ότι είναι ευρεία και μπορώ να σας πω ότι πολύ σύντομα θα προβούμε και σε νέες αντίστοιχες κινήσεις.
Έχετε μιλήσει για τη σύνδεση της αξιολόγησης με ένα σύστημα ανταμοιβής (bonus). Στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, όμως, η δουλειά είναι συχνά ομαδική (π.χ. μια ολόκληρη βάρδια καθαριότητας ή πολιτικής προστασίας). Πώς ακριβώς ο αλγόριθμος ή το νέο σύστημα θα απομονώνει την ατομική απόδοση ενός υπαλλήλου για να του δώσει το bonus, χωρίς αυτό να δημιουργήσει αίσθημα αδικίας, εσωτερικές συγκρούσεις και κατηγορίες για ευνοιοκρατία μέσα στις Υπηρεσίες των Δήμων;
Κατανοώ τον προβληματισμό σας, αλλά το σύστημα κινήτρων και επιβράβευσης στο δημόσιο και κατ’ επέκταση στην Τοπική Αυτοδιοίκηση λαμβάνει υπόψη μια σειρά από παραμέτρους, που διαμορφώνουν ολιστικά μια εικόνα για το πόσοι και ποιοι πρέπει να είναι οι δικαιούχοι σε ετήσια βάση, αξιοποιώντας πια ένα συγκεκριμένο μεθοδολογικό πλαίσιο με Κρίσιμους Δείκτες Απόδοσης (KPIs). Για πρώτη φορά δημιουργείται ένα σταθερό πλαίσιο που συνδέει την επίτευξη συγκεκριμένων, μετρήσιμων και κοινά συμφωνημένων στόχων, με την επιβράβευση της προσπάθειας και της αποτελεσματικότητας. Πρόκειται για μια μεταρρύθμιση που ενισχύει τη διοικητική απόδοση, αλλά ταυτόχρονα αναγνωρίζει έμπρακτα τη συμβολή των ανθρώπων που καθημερινά υπηρετούν το δημόσιο συμφέρον. Οι Κρίσιμοι Δείκτες Απόδοσης δεν αποτελούν απλώς ένα τεχνικό εργαλείο διοίκησης. Αποτελούν το μέσο μέσα από το οποίο οι στόχοι γίνονται μετρήσιμοι, η πρόοδος αποτυπώνεται με αντικειμενικό τρόπο και οι δημόσιες πολιτικές μπορούν να αξιολογούνται με βάση πραγματικά δεδομένα.
Ο ψηφιακός γραπτός διαγωνισμός απέδειξε ότι η τεχνολογία μπορεί να επιταχύνει σημαντικά τις διαδικασίες. Όμως το πραγματικό «έμφραγμα» στο ΑΣΕΠ παραμένει ο έλεγχος των δικαιολογητικών και των ενστάσεων. Ποιο συγκεκριμένο εργαλείο σχεδιάζετε ώστε οι προσλήψεις να ολοκληρώνονται σε λιγότερο από έξι μήνες; Και μπορούν αντίστοιχες πρακτικές να εφαρμοστούν και στην καθημερινή λειτουργία των Δήμων;
Γνωρίζετε ότι το ΑΣΕΠ έχει περάσει πλήρως σε μια νέα εποχή, τόσο σε επίπεδο ποιότητας της διεξαγωγής των διαγωνισμών, όσο βέβαια και σε ταχύτητα έκδοσης των αποτελεσμάτων. Για πρώτη φορά ο πανελλήνιος γραπτός διαγωνισμός διοργανώθηκε ψηφιακά, στήθηκαν εξεταστικά κέντρα ειδικά γι’ αυτόν τον σκοπό, είχαν ληφθεί όλες οι απαραίτητες πρόνοιες, ώστε οι ενδιαφερόμενοι να μπορούν να επιλέξουν πότε θα εξεταστούν ενώ η βαθμολογία εκδόθηκε σε 10 ημέρες! Αυτή η νέα πραγματικότητα, δύο χρόνια πριν φάνταζε ουτοπία.
Ως προς την έκδοση των αποτελεσμάτων, το έτος 2026 είναι σταθμός καθώς κατακτήσαμε το πρώτο ορόσημο, δηλαδή ο κύκλος της προκήρυξης να ολοκληρώνεται μέσα στο ίδιο έτος με την έκδοση αυτών. Επόμενος στόχος μέσω του νέου πληροφοριακού συστήματος του ΑΣΕΠ από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας είναι ο ανασχεδιασμός του συνόλου των διαδικασιών και η ανάπτυξη των απαραίτητων διαλειτουργικοτήτων. Μέσα από αυτά θα επιταχυνθεί ακόμη περισσότερο η διαδικασία έκδοσης των αποτελεσμάτων, ώστε οι συμμετέχοντες στους διαγωνισμούς να μην παραμένουν εγκλωβισμένοι σε μια παρατεταμένη περίοδο επαγγελματικής αβεβαιότητας και η δημόσια διοίκηση να στελεχώνεται γρήγορα με νέους άξιους υπαλλήλους.
Αν ένας πολίτης σας ρωτούσε «τι θα αλλάξει για μένα από αύριο στο Δημόσιο;», ποιες είναι οι τρεις αλλαγές που θα επηρεάσουν πιο άμεσα την καθημερινότητά του;
Ο πολίτης έχει δικαίωμα να περιμένει ένα Δημόσιο που λειτουργεί πιο γρήγορα, πιο υπεύθυνα και με μεγαλύτερη διαφάνεια. Αυτό ακριβώς υπηρετούν οι μεταρρυθμίσεις που υλοποιούμε.
Πρώτον, λιγότερη γραφειοκρατία. Συνεχίζουμε την απλούστευση των διοικητικών διαδικασιών, ώστε ο πολίτης να χρειάζεται λιγότερα δικαιολογητικά, λιγότερες επισκέψεις στις υπηρεσίες και να εξυπηρετείται ταχύτερα. Σήμερα, μέσα από το mitos.gov.gr, κάθε πολίτης μπορεί να βρει συγκεντρωμένες 4.338 διοικητικές διαδικασίες του Δημοσίου, με πλήρη ενημέρωση για τα βήματα, τα απαιτούμενα δικαιολογητικά και τον τρόπο διεκπεραίωσής τους.
Δεύτερον, καλύτερη ποιότητα υπηρεσιών. Για πρώτη φορά το Δημόσιο θέτει μετρήσιμους στόχους και αξιολογεί τα αποτελέσματά του, ώστε οι Υπηρεσίες να γίνονται πιο αποτελεσματικές και να λογοδοτούν στους πολίτες. Οι στόχοι των δημοσίων Υπηρεσιών είναι πλέον δημοσιοποιημένοι μέσα από το νέο Σύστημα Διαχείρισης Ανθρώπινου Δυναμικού (ΣΔΑΔ) και είναι ανοιχτά προσβάσιμοι σε όλους τους πολίτες.
Τρίτον, περισσότερες δεξιότητες στο Δημόσιο. Επενδύουμε συστηματικά στην ανάπτυξη των δεξιοτήτων τους, στις ψηφιακές γνώσεις και στη χρήση νέων εργαλείων, ώστε κάθε πολίτης να συναντά ένα Δημόσιο πιο σύγχρονο, πιο αποτελεσματικό και πιο φιλικό στην εξυπηρέτηση. Τα τελευταία χρόνια έχουν ολοκληρωθεί περισσότερες από 287.000 συμμετοχές σε προγράμματα επιμόρφωσης μέσω του Εθνικού Κέντρου Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης (ΕΚΔΔΑ), ενώ πάνω από 40.000 συμμετοχές αφορούν ειδικά προγράμματα εκπαίδευσης στην τεχνητή νοημοσύνη.
Κλείνοντας, ποια θεωρείτε ότι είναι η επόμενη μεγάλη μεταρρύθμιση στη Δημόσια Διοίκηση που επεξεργάζεται ήδη το Υπουργείο Εσωτερικών και για την οποία οι πολίτες θα ακούσουν το επόμενο διάστημα;
Μετά τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, η προσοχή μας στρέφεται σε μια ακόμη σημαντική μεταρρύθμιση που αφορά τον πυρήνα της Δημόσιας Διοίκησης: τη δημιουργία ενός σύγχρονου, αξιοκρατικού και αποτελεσματικού συστήματος υπηρεσιακής εξέλιξης των δημοσίων υπαλλήλων. Το νέο νομοσχέδιο που επεξεργάζεται το Υπουργείο Εσωτερικών και ευελπιστούμε να τεθεί σε δημόσια διαβούλευση τις επόμενες ημέρες, αναμορφώνει το πλαίσιο των προαγωγών και της επιλογής προϊσταμένων, με στόχο οι θέσεις ευθύνης να καλύπτονται με αντικειμενικά κριτήρια, διαφάνεια και αξιολόγηση των πραγματικών προσόντων και των διοικητικών ικανοτήτων των στελεχών. Παράλληλα, προχωρούμε στην αναδιοργάνωση του Εθνικού Κέντρου Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης, ώστε να εξελιχθεί σε έναν σύγχρονο φορέα εκπαίδευσης και διαρκούς επιμόρφωσης, που θα υποστηρίζει την ανάπτυξη των δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού του Δημοσίου και θα ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της ψηφιακής εποχής. Η φιλοδοξία μας είναι μια Δημόσια Διοίκηση που επενδύει στους ανθρώπους της, επιβραβεύει την προσπάθεια και την αξία και μπορεί να προσφέρει ποιοτικότερες υπηρεσίες.
* Βιβή Χαραλαμπογιάννη
Πολιτικός επιστήμονας και υφυπουργός Εσωτερικών με αρμοδιότητα τη Δημόσια Διοίκηση. Προηγήθηκε η θητεία της ως γενική γραμματέας Ανθρώπινου Δυναμικού Δημόσιου Τομέα, όπου είχε κομβικό ρόλο στις μεταρρυθμίσεις για την αξιολόγηση, την κινητικότητα και τον εκσυγχρονισμό του Δημοσίου. Σήμερα έχει την ευθύνη για την εφαρμογή σημαντικών διοικητικών μεταρρυθμίσεων, τον ψηφιακό μετασχηματισμό των Υπηρεσιών και κρίσιμες πτυχές του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
