H ελληνική πολιτική σκηνή βρίσκεται σε μια περίοδο έντονων ανακατατάξεων. Η οικονομία εξακολουθεί να πιέζει τα νοικοκυριά, η στεγαστική κρίση δοκιμάζει τη νέα γενιά, οι γεωπολιτικές εξελίξεις αναδιαμορφώνουν τις ισορροπίες στην περιοχή, ενώ στον προοδευτικό χώρο διαμορφώνεται ένα νέο πολιτικό τοπίο. Στο Political Talks φιλοξενούμε σήμερα τον βουλευτή Α’ Ανατολικής Αττικής, γραμματέα της Βουλής και μέλος της νέας γενιάς στελεχών του ΠΑΣΟΚ, Μανώλη Χριστοδουλάκη, σε μια συζήτηση για την οικονομία, τους θεσμούς, την ενέργεια, την εξωτερική πολιτική και το σχέδιο του ΠΑΣΟΚ για την επόμενη ημέρα της χώρας.
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ: ΛΙΑ ΛΑΠΠΑ
Στο τελευταίο Συνέδριο δηλώσατε ότι «η πραγματική μάχη είναι έξω από τα τείχη». Αν μετά από τόσες κοινοβουλευτικές πρωτοβουλίες το ΠΑΣΟΚ εξακολουθεί να μην κεφαλαιοποιεί πολιτικά τη φθορά της κυβέρνησης, τι φταίει;
Η πολιτική δεν είναι απλώς ένας διαγωνισμός κοινοβουλευτικών επιδόσεων. Οι πολίτες δεν αξιολογούν μόνο ποιος κατέθεσε τις περισσότερες ερωτήσεις ή τροπολογίες. Αξιολογούν ποιος καταλαβαίνει την αγωνία τους και ποιος μπορεί να αλλάξει τη ζωή τους προς το καλύτερο. Όταν είπα ότι η πραγματική μάχη είναι έξω από τα τείχη, εννοούσα ότι η κρίσιμη αναμέτρηση γίνεται εκεί που ζει και εργάζεται η κοινωνία. Στον νέο που πληρώνει το μισό μισθό του σε ενοίκιο. Στη μικρομεσαία επιχείρηση που δυσκολεύεται να χρηματοδοτηθεί. Στον εργαζόμενο που βλέπει την ανάπτυξη στις ειδήσεις αλλά όχι στον τραπεζικό του λογαριασμό. Το ΠΑΣΟΚ έχει αναδείξει με συνέπεια τα αδιέξοδα της κυβέρνησης. Όμως η μεγάλη πρόκληση είναι να μετατρέψουμε τη σωστή κριτική σε ένα πειστικό κοινωνικό σχέδιο αλλαγής, στο οποίο ο κάθε πολίτης να μπορεί να αναγνωρίσει τον εαυτό του και τις λύσεις στα μεγάλα προβλήματα της καθημερινότητας. Να πείσουμε δηλαδή ότι υπάρχει ένας άλλος δρόμος και ότι η πολιτική μπορεί ξανά να δώσει δύναμη στους πολλούς και όχι να διαχειρίζεται τα προνόμια των λίγων. Κι αυτό δεν θα έρθει μόνο μέσα από τον απαραίτητο και συνεχή κοινοβουλευτικό έλεγχο της κυβέρνησης, αλλά μέσα και από τον απαραίτητο και συνεχή διάλογο με την ίδια την κοινωνία που θέλουμε να εκπροσωπήσουμε.
Ο προοδευτικός ψηφοφόρος σήμερα δεν αναζητά απλώς μια εναλλακτική απέναντι στη Νέα Δημοκρατία· αναζητά ποιος μπορεί να λύσει τα προβλήματά του. Γιατί πιστεύετε ότι θα πρέπει να εμπιστευθεί το ΠΑΣΟΚ και όχι το νέο κόμμα του Αλέξη Τσίπρα;
Πράγματι, οι πολίτες δεν αναζητούν απλώς έναν αντίπαλο της κυβέρνησης. Ψάχνουν μια νέα προοπτική για τη χώρα. Έχουν κουραστεί από αντιπαραθέσεις που περιστρέφονται γύρω από πρόσωπα. Αυτό που ζητούν είναι λύσεις. Γιατί η χώρα δεν χρειάζεται απλώς έναν διαφορετικό διαχειριστή της λαϊκής δυσαρέσκειας. Χρειάζεται μια νέα κοινωνική συμφωνία. Χρειάζεται μια πολιτική δύναμη που να μπορεί να συνδυάζει κοινωνική δικαιοσύνη, θεσμική αξιοπιστία και κυβερνητική επάρκεια. Για εμάς το κρίσιμο ερώτημα είναι απλό: μπορεί ένας άνθρωπος που δουλεύει να προχωρήσει στη ζωή του; Μπορεί να αποκτήσει σπίτι; Μπορεί να δημιουργήσει οικογένεια; Μπορεί να έχει πρόσβαση σε ποιοτική δημόσια υγεία και παιδεία; Το ΠΑΣΟΚ φιλοδοξεί να εκπροσωπήσει αυτή τη μεγάλη κοινωνική πλειοψηφία που νιώθει ότι εργάζεται περισσότερο αλλά προχωρά λιγότερο. Δεν επενδύουμε στη νοσταλγία ούτε στην οργή όπως έκαναν όσοι στο παρελθόν έσκιζαν τα μνημόνια είτε στα «Ζάππεια» είτε στην Ομόνοια. Επενδύουμε στην προοπτική. Και η προοπτική απαιτεί συγκεκριμένο σχέδιο και πρόγραμμα για τη στέγη, την εργασία, την παραγωγή και το κοινωνικό κράτος. Πρόγραμμα με αιχμές και κοστολόγηση που μόνο το ΠΑΣΟΚ διαθέτει στον δημόσιο διάλογο και αυτό αποτελεί και το συγκριτικό του πολιτικό πλεονέκτημα απέναντι σε κάθε άλλο πολιτικό χώρο και κυρίως αυτόν της ΝΔ.
Η υπόθεση των υποκλοπών αποτέλεσε για το ΠΑΣΟΚ κορυφαίο ζήτημα Δημοκρατίας. Ωστόσο, δεν άλλαξε ουσιαστικά τους πολιτικούς συσχετισμούς. Αυτό σημαίνει ότι στη σημερινή συγκυρία η οικονομία υπερισχύει των θεσμών ή δεν πέρασε το μήνυμα του ΠΑΣΟΚ στον κόσμο;
Πιστεύω ότι η διάκριση ανάμεσα στην οικονομία και τους θεσμούς είναι σε μεγάλο βαθμό τεχνητή. Οι πολίτες μπορεί να μη χρησιμοποιούν τους ίδιους όρους με εμάς, αλλά καταλαβαίνουν πολύ καλά πότε η εξουσία λειτουργεί χωρίς έλεγχο. Όταν δεν υπάρχουν ισχυροί θεσμοί, ευνοούνται οι ισχυροί και επιβαρύνονται οι αδύναμοι. Όταν η λογοδοσία υποχωρεί, υποχωρεί μαζί της και η κοινωνική δικαιοσύνη. Η υπόθεση των υποκλοπών ήταν μια σοβαρή θεσμική εκτροπή. Μια θεσμική εκτροπή που σημαίνει ότι υπάρχει μια κυβέρνηση που δεν ελέγχεται είτε όταν βρίσκεται στην άλλη γραμμή των τηλεφωνικών συνδιαλέξεων πολιτικών αντιπάλων ή και φίλων είτε όταν κάνει τον τροχονόμο απέναντι στα καρτέλ και τα μεγάλα συμφέροντα. Ένα από τα αποτελέσματα αυτής της εκτροπής είναι και οι εκρηκτικές αυξήσεις στο κόστος ζωής, στα ενοίκια και στην ενέργεια, στη σπατάλη κοινοτικών πόρων με ευθύνη μιας κυβέρνησης που αρνείται να λογοδοτήσει για τα πεπραγμένα της και το αρνητικό της αποτύπωμα απέναντι στη δημοκρατία. Γι’ αυτό και η δική μας ευθύνη είναι να αναδείξουμε ακόμη πιο καθαρά ότι η δημοκρατία, το πολίτευμα των ελεύθερων ανθρώπων δεν είναι μια αφηρημένη έννοια. Είναι η εγγύηση ότι κανείς δεν βρίσκεται πάνω από τους κανόνες. Και χωρίς αυτή την εγγύηση, καμία κοινωνία δεν μπορεί να είναι ούτε δίκαιη ούτε ασφαλής.
Ποια συγκεκριμένη θεσμική αλλαγή πρέπει να γίνει πρώτη, ώστε να μη μπορεί ποτέ ξανά η κρατική εξουσία να λειτουργήσει χωρίς επαρκή έλεγχο και λογοδοσία σε μια υπόθεση όπως οι υποκλοπές;
Αν έπρεπε να επιλέξω μία μόνο λέξη, αυτή θα ήταν η λογοδοσία ενάντια στον συγκεντρωτισμό της εξουσίας. Γιατί τελικά οι δημοκρατίες δεν κινδυνεύουν μόνο όταν κάποιοι παραβιάζουν τους κανόνες. Κινδυνεύουν κυρίως όταν όσοι ασκούν εξουσία πιστεύουν ότι μπορούν να το κάνουν χωρίς συνέπειες. Η εμπειρία των τελευταίων ετών απέδειξε ότι η χώρα χρειάζεται ισχυρότερα θεσμικά αντίβαρα απέναντι σε ένα υδροκέφαλο μηχανισμό εξουσίας. Γι’ αυτό και το ΠΑΣΟΚ έχει καταθέσει συγκεκριμένες προτάσεις στο πλαίσιο της παρούσας συνταγματικής αναθεώρησης.
Πρώτον, ζητούμε την αναθεώρηση του άρθρου 86 για την ποινική ευθύνη των υπουργών. Δεν μπορεί να υπάρχουν σκιές προνομιακής μεταχείρισης πολιτικών προσώπων απέναντι στους πολίτες. Η λογοδοσία πρέπει να είναι ίδια για όλους και η Δικαιοσύνη πρέπει να μπορεί να επιτελεί απρόσκοπτα το έργο της χωρίς αυτό να εξαρτάται από την εκάστοτε κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Δεύτερον, αξιώνουμε την αναθεώρηση του άρθρου 90 ώστε να ενισχυθεί η θεσμική ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και να αποκοπεί η δυνατότητα της εκτελεστικής εξουσίας να επιλέγει την ηγεσία της. Μια πραγματικά ανεξάρτητη Δικαιοσύνη είναι προϋπόθεση για κάθε σύγχρονο κράτος δικαίου. Τρίτον, ζητούμε τη συνταγματική κατοχύρωση της «Διαύγειας». Γιατί η διαφάνεια δεν πρέπει να εξαρτάται από την καλή θέληση μιας κυβέρνησης. Πρέπει να αποτελεί μόνιμη και αδιαπραγμάτευτη υποχρέωση του κράτους απέναντι στον πολίτη. Για εμάς, λοιπόν, το δίδαγμα της υπόθεσης των υποκλοπών δεν είναι μόνο ότι χρειάζονται καλύτεροι έλεγχοι. Είναι ότι χρειάζεται μια νέα θεσμική αρχιτεκτονική που θα διασφαλίζει πως καμία κυβέρνηση, κανένας υπουργός και κανένα κέντρο εξουσίας δεν θα μπορεί να λειτουργεί χωρίς έλεγχο, διαφάνεια και λογοδοσία. Αυτό είναι το πραγματικό ζήτημα, να μεταφέρουμε δύναμη από την εκτελεστική εξουσία στους θεσμούς και τελικά στους ίδιους τους πολίτες. Γιατί μόνο με αυτόν τον τρόπο, οι πολίτες θα μπορέσουν να αντιληφθούν ξανά ότι η δημοκρατία και η πολιτική συμμετοχή είναι η λύση και όχι το πρόβλημα στον μαραθώνιο της καθημερινότητας.
Από την ενίσχυση του ΕΚΑΒ μέχρι τη δωρεάν μετακίνηση των φοιτητών, η κυβέρνηση απαντά στις περισσότερες προτάσεις του ΠΑΣΟΚ ότι δεν υπάρχει δημοσιονομικός χώρος. Η δική σας ανάγνωση ποια είναι;
Το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει δημοσιονομικός χώρος. Το ερώτημα είναι για ποιους υπάρχει. Όταν η κυβέρνηση παρουσιάζει υπερπλεονάσματα, όταν οι έμμεσοι φόροι αποφέρουν αυξημένα έσοδα επειδή οι πολίτες πληρώνουν ακριβότερα τα βασικά αγαθά, τότε δεν μπορεί να ισχυρίζεται ότι δεν υπάρχουν δυνατότητες ενίσχυσης του κοινωνικού κράτους. Κι εδώ υπάρχει μια βαθιά ιδεολογική διαφορά. Η Νέα Δημοκρατία αντιμετωπίζει πολλές κοινωνικές δαπάνες ως κόστος. Εμείς τις αντιμετωπίζουμε ως επένδυση. Το ισχυρό ΕΚΑΒ, οι δημόσιες συγκοινωνίες, η φοιτητική μέριμνα, η πρωτοβάθμια υγεία δεν είναι παροχές. Είναι προϋποθέσεις κοινωνικής συνοχής και οικονομικής ανάπτυξης. Είναι προϋποθέσεις για μια πιο δίκαιη, παραγωγική, ανθεκτική και ανθρώπινη κοινωνία. Την κοινωνία που θέλουμε να χτίσουμε.
Η κυβέρνηση επικαλείται υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης. Γιατί, κατά την άποψή σας, αυτή η ανάπτυξη δεν φτάνει στα ελληνικά νοικοκυριά;
Γιατί η ανάπτυξη δεν κρίνεται μόνο από το πόσο μεγαλώνει η οικονομία, αλλά και από το πώς κατανέμονται τα οφέλη της. Η ανάπτυξη που δεν διαχέεται κοινωνικά, καταλήγει να είναι στατιστική επιτυχία και κοινωνική αποτυχία. Αυτό ακριβώς ζούμε σήμερα με την Ελλάδα να καταγράφει θετικούς δείκτες σε μια σειρά από μετρήσεις αλλά την ίδια στιγμή βλέπουμε μια κοινωνία που βαδίζει ασθμαίνοντας. Η αγοραστική δύναμη παραμένει χαμηλή. Τα ενοίκια αυξάνονται. Είμαστε Ελβετία στο κόστος στέγασης αλλά… Βουλγαρία 2.0 στην αντανάκλαση του μισθού μας στα σούπερ μάρκετ. Σε αυτό το πλαίσιο, οι νέοι άνθρωποι παρατηρούμε να αναβάλλουν σημαντικές αποφάσεις ζωής, από το πού θα σπουδάσουν ή πού θα μείνουν ως το αν θα δημιουργήσουν οικογένεια. Το πρόβλημα και εδώ είναι δυστυχώς ο συγκεντρωτισμός. Έτσι έχουμε μεγάλο μέρος της ανάπτυξης να συγκεντρώνεται σε λίγους κλάδους και σε λίγους οικονομικούς παίκτες. Κι αυτό, σημαίνει ότι η ανάπτυξη αυτή δεν μετατρέπεται με την ίδια ένταση σε καλύτερους μισθούς, ισχυρότερες δημόσιες υπηρεσίες και περισσότερες ευκαιρίες. Η δική μας αντίληψη είναι ότι η επιτυχία μιας οικονομίας δεν μετριέται μόνο από τα κέρδη των ισχυρών αλλά από τη δυνατότητα του μέσου πολίτη να αισθάνεται μεγαλύτερη ασφάλεια και αισιοδοξία για το μέλλον. Και για να το πετύχουμε αυτό χρειαζόμαστε μια άλλη αντίληψη στη διακυβέρνηση του τόπου. Μια αντίληψη που κατανοεί ότι ναι, η αγορά δημιουργεί νέο πλούτο, όμως είναι υπόθεση της πολιτικής να τον κατανείμει δίκαια. Αυτό είναι και το δικό μας κυβερνητικό πλάνο, ένα πλάνο αναδιανομής και περισσότερων ευκαιριών για τη μεγάλη κοινωνική πλειοψηφία.
Ένας 30χρονος σήμερα μπορεί να έχει πτυχίο, δύο ξένες γλώσσες και σταθερή εργασία, αλλά να μη μπορεί να αγοράσει σπίτι ούτε να δημιουργήσει οικογένεια. Αυτό πλήττει την ποιότητα ζωής του και επιδεινώνει το δημογραφικό και το ασφαλιστικό. Ποιές παρεμβάσεις πρέπει να γίνουν άμεσα, για να αρχίσει να αλλάζει αυτή η πραγματικότητα;
Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες έχουμε μια γενιά που ζει και φοβάται ότι θα εξακολουθεί να ζει χειρότερα από τους γονείς της. Αυτό δεν είναι προφανώς κάποια προσωπική αποτυχία της νέας γενιάς. Είναι μια συλλογική πολιτική αποτυχία. Όταν ένας άνθρωπος εργάζεται, μορφώνεται και προσπαθεί αλλά δεν μπορεί να εξασφαλίσει αξιοπρεπή κατοικία, τότε έχουμε πρόβλημα κοινωνικής δικαιοσύνης. Χρειαζόμαστε ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα κοινωνικής κατοικίας, αξιοποίηση δημόσιας περιουσίας για προσιτές κατοικίες, ενίσχυση της μακροχρόνιας μίσθωσης, αυστηρότερους κανόνες απέναντι σε φαινόμενα στρέβλωσης της αγοράς και ουσιαστική στήριξη των νέων οικογενειών. Παράλληλα, είναι κρίσιμο να ενισχύσουμε τους εργαζόμενους με ισχυρότερες συλλογικές συμβάσεις και συνακόλουθα καλύτερες μισθολογικές απολαβές. Δεν μπορεί η νέα γενιά να καλείται να λύσει μόνη της προβλήματα που δημιούργησε ένα στρεβλό μοντέλο ανάπτυξης. Η κατοικία πρέπει να ξαναγίνει δικαίωμα για όλους και όχι προνόμιο για λίγους. Με τo Πρόγραμμα GenRent, την ολοκληρωμένη πρόταση στεγαστικής πολιτικής του ΠΑΣΟΚ φιλοδοξούμε να γίνουμε μέρος αυτής της λύσης, συνδιαμορφώνοντας το μέλλον. Μιλώντας όχι απλά για τις επόμενες εκλογές αλλά για τις επόμενες γενιές.
Ποιο παραγωγικό μοντέλο χρειάζεται η Ελλάδα ώστε να πάψει να εξαρτάται τόσο έντονα από την κατανάλωση και τον τουρισμό και να δημιουργήσει καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας;
Η Ελλάδα χρειάζεται ένα νέο παραγωγικό υπόδειγμα που να αξιοποιεί το μεγαλύτερο συγκριτικό της πλεονέκτημα: τους ανθρώπους της. Δεν μπορούμε να στηρίζουμε το μέλλον μας αποκλειστικά στην κατανάλωση και στον τουρισμό. Χρειαζόμαστε μια οικονομία γνώσης, καινοτομίας και παραγωγής υψηλής προστιθέμενης αξίας. Αυτό σημαίνει επένδυση στην έρευνα, σύνδεση πανεπιστημίων και παραγωγής, στήριξη της βιομηχανίας νέας γενιάς, ψηφιακό μετασχηματισμό και πράσινες τεχνολογίες. Η χώρα χρειάζεται ισχυρά κίνητρα για παραγωγικές επενδύσεις, αποκέντρωση της ανάπτυξης και ισχυρές μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Όχι μια οικονομία δύο ταχυτήτων, όπου λίγοι μεγάλοι συγκεντρώνουν διαρκώς μεγαλύτερο μερίδιο της αγοράς και οι μικρότεροι αγωνίζονται να επιβιώσουν. Το μεγάλο λοιπόν στοίχημα είναι να αξιοποιήσουμε τα συγκριτικά μας πλεονεκτήματα και να δημιουργήσουμε περισσότερες καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας, κρατώντας τα πιο δημιουργικά μυαλά της πατρίδας μας εδώ. Γιατί η χώρα πρέπει να εξάγει προϊόντα, τεχνολογία και γνώση όχι τα πιο ταλαντούχα παιδιά της.
Στην πρόσφατη συζήτηση στη Βουλή, ο Νίκος Ανδρουλάκης υποστήριξε ότι η κυβέρνηση απέτυχε στην ενεργειακή της πολιτική, με αποτέλεσμα η Ελλάδα να πληρώνει από τις υψηλότερες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη. Ζούμε σε μια χώρα με ήλιο, άνεμο και σημαντικές δυνατότητες παραγωγής ενέργειας, όμως οι λογαριασμοί παραμένουν δυσβάσταχτοι για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Πού θεωρείτε ότι έγιναν τα μεγαλύτερα λάθη της κυβέρνησης και ποια είναι η πρόταση του ΠΑΣΟΚ για τον λιγνίτη, το φυσικό αέριο και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ώστε να μειωθεί ουσιαστικά το κόστος του ρεύματος;
Το μεγαλύτερο λάθος ήταν ότι η ενεργειακή μετάβαση αντιμετωπίστηκε περισσότερο ως επικοινωνιακό σύνθημα και λιγότερο ως εθνικό σχέδιο. Η Ελλάδα διαθέτει τεράστιες δυνατότητες στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Παρ’ όλα αυτά, νοικοκυριά και επιχειρήσεις συνεχίζουν να πληρώνουν από τα υψηλότερα ενεργειακά κόστη στην Ευρώπη. Χρειαζόμαστε μια διαφορετική προσέγγιση με επιτάχυνση των επενδύσεων σε ΑΠΕ αλλά ταυτόχρονα ισχυρά δίκτυα, αποθήκευση ενέργειας και ενεργειακές κοινότητες που θα δίνουν στους πολίτες και στους Δήμους ενεργό ρόλο στην παραγωγή ενέργειας. Χρειάζεται ακόμη ρεαλιστικός σχεδιασμός για τις λιγνιτικές περιοχές ώστε να μη μείνει καμία τοπική κοινωνία πίσω. Η πράσινη μετάβαση πρέπει να είναι περιβαλλοντικά βιώσιμη αλλά και κοινωνικά δίκαιη. Δεν μπορεί να παράγεται φθηνότερη ενέργεια και αυτό να μην αποτυπώνεται στους λογαριασμούς των πολιτών. Ο στόχος μας είναι καθαρή ενέργεια, ενεργειακή ασφάλεια και χαμηλότερο κόστος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Μετά τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ, ο Νίκος Ανδρουλάκης δήλωσε ότι η πολιτική των «ήρεμων νερών» δεν απέδωσε τα προσδοκώμενα αποτελέσματα, την ώρα που η Τουρκία ενισχύει τη γεωπολιτική της θέση και επανέρχεται στο προσκήνιο η συζήτηση για τα F-35. Ποιο θεωρείτε ότι ήταν το μεγαλύτερο λάθος της ελληνικής διπλωματίας και τι θα έκανε διαφορετικά μια κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ;
Το μεγαλύτερο λάθος είναι η καλλιέργεια της αντίληψης ότι η εξωτερική πολιτική μπορεί να περιοριστεί σε μια επικοινωνιακή διαχείριση χωρίς συνεχή διεκδίκηση για την οριοθέτηση της διεθνούς ατζέντας. Η Ελλάδα δεν αρκεί να είναι μόνο μια δύναμη σταθερότητας. Πρέπει να είναι ταυτόχρονα και μια δύναμη πρωτοβουλιών. Τα τελευταία χρόνια καλλιεργήθηκε η εντύπωση ότι η εξωτερική πολιτική μπορεί να λειτουργεί σχεδόν στον αυτόματο πιλότο. Σε έναν κόσμο που αλλάζει με ταχύτητα, αυτό δεν αρκεί. Γι’ αυτό και απέναντι στην Τουρκία χρειαζόμαστε διάλογο, αλλά και σαφή στρατηγική. Χρειαζόμαστε ισχυρές συμμαχίες, ενεργή παρουσία στην Ευρώπη και σταθερή υπεράσπιση των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων. Το ΠΑΣΟΚ ως κυβέρνηση θα επενδύσει συστηματικά στη διπλωματική ισχύ της χώρας, στη θεσμική συνέχεια της εξωτερικής πολιτικής και στη σύνδεση της εθνικής στρατηγικής με μια ισχυρότερη, πιο ενωμένη Ευρώπη. Γιατί η πατριωτική πολιτική δεν είναι ούτε φοβική ούτε αδρανής. Είναι μια πολιτική που υπερασπίζεται τα εθνικά συμφέροντα με αυτοπεποίθηση, αξιοπιστία και δημιουργία προϋποθέσεων για την κοινή πρόοδο των λαών.
* Γεννημένος το 1991, ο Μανώλης Χριστοδουλάκης ανήκει στη νέα γενιά στελεχών του ΠΑΣΟΚ και θεωρείται από τους βασικούς εκφραστές της ανανέωσης του κόμματος. Είναι βουλευτής Α’ Ανατολικής Αττικής, γραμματέας της Βουλής, ηλεκτρολόγος μηχανικός του ΕΜΠ, με μεταπτυχιακές σπουδές στην Πολιτική Οικονομία στο London School of Economics και υποψήφιος διδάκτορας στη Βιοϊατρική Τεχνολογία και τις Ηλεκτρονικές Υπηρεσίες Υγείας στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο.
