Ο Άγγελος Πολύδωρος σχολιάζει τον κινηματογραφικό τρόμο που καταλήγει στο δίδαγμα ότι ο άνθρωπος δεν βρίσκεται στην κορυφή της τροφικής αλυσίδας
= = =
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα και πιο εξαντλημένα μοτίβα του σύγχρονου horror είναι το «άνθρωποι εισβάλλουν σε ένα άγριο, ανεξερεύνητο περιβάλλον και ανακαλύπτουν ότι δεν είναι αυτοί οι κυνηγοί, αλλά τα θηράματα».
Στην πρόσφατη ταινία Μποϊούνα: Τρόμος στον Αμαζόνιο (Beware Boiuna, 2026), η ιδέα του γιγάντιου φιδιού (ή του μυθικού αμφίβιου ερπετού) που παραμονεύει στο τροπικό δάσος σε κάνει να φαντάζεσαι μια συναρπαστική ταινία. Το ερώτημα όμως που με βασάνισε είναι: πόσες φορές αντέχουμε να δούμε την ίδια συνταγή για μια ομάδα κυνηγών, σε μια απομονωμένη ζούγκλα, κάτι τεράστιο να κινείται μέσα στα δέντρα και άνθρωποι που εξαφανίζονται ένας-ένας. Ειλικρινά έχω βαρεθεί να βλέπω κάποιον κραυγάζοντας με φρίκη να σύρεται στα σκοτάδια από ένα off screen τέρας.
Τελικά, οι οπτικές ιδέες πάνω σ’ αυτό, θεωρώ ότι είναι ανεξάντλητες. Οι πραγματικά πρωτότυπες εκτελέσεις όμως, είναι πολύ λιγότερες. Το πρόβλημά μου δεν είναι το φίδι Boiúna, είναι η επανάληψη της συνταγής. Δεν έχουμε απλώς ακόμη μία ταινία με ένα τεράστιο ερπετό, αλλά το ότι το story βασίζεται σ’ ένα πλάσμα της λαογραφίας του Αμαζονίου και το συνδέει με την προστασία της φύσης και την ανθρώπινη εισβολή στην επικράτειά του. Η ταινία σωστά πλασάρεται, ανεξάρτητα από το εάν άλλοι επαινούν την ατμόσφαιρα και την αγωνία, ενώ άλλοι θεωρούν ότι δεν αξιοποιεί επαρκώς το τέρας της.
Κι εδώ βρίσκεται το θέμα μου: αν αλλάξουμε απλώς το φίδι με έναν κροκόδειλο, μια γιγάντια αράχνη ή έναν προϊστορικό θηρευτή, έχουμε πραγματικά νέα ταινία; Πόσες διαφορετικές ιδέες μπορούν να προκύψουν; Θα έλεγα δεκάδες, αν αλλάξει η βασική ιδέα του κυνηγού και του θηράματος. Θέλετε παραδείγματα;
Το πρώτο μου, αφορά σε φίδι που δεν κυνηγά ανθρώπους, δεν τρέφεται με αυτούς. Κυνηγά ένα άλλο πλάσμα που κρύβεται ανάμεσα στους ανθρώπους, οπότε κάθε επίθεση που βλέπουμε είναι στην πραγματικότητα προσπάθεια να φτάσει τη λεία του. Οι δε επιζώντες ανακαλύπτουν ότι η εξόντωσή του θα απελευθερώσει κάτι ακόμη χειρότερο.
Άλλο παράδειγμα, είναι το δάσος που αλλάζει θέση! Οι κυνηγοί χαράζουν διαδρομές, αφήνουν σημάδια ή χρησιμοποιούν GPS. Όμως κάθε φορά που επιστρέφουν σε ένα σημείο, το τοπίο έχει αλλάξει. Δεν είναι το τέρας που τους καταδιώκει· είναι το ίδιο το οικοσύστημα που τους οδηγεί σε αυτό. Η απειλή μετατρέπεται από σωματική σε ψυχολογική.
Τρίτο παράδειγμα που μου αρέσει κιόλας είναι αυτό στο οποίο οι άνθρωποι είναι τα πραγματικά τέρατα. Μια ομάδα κυνηγών σκοτώνει ένα μικρό πλάσμα που θεωρεί σπάνιο τρόπαιο. Την επόμενη νύχτα εμφανίζεται η μητέρα του. Η ιστορία αρχικά μοιάζει με ταινία επιβίωσης, αλλά σταδιακά αποκαλύπτει ότι οι άνθρωποι έχουν εισβάλει σε μια περιοχή που λειτουργεί ως καταφύγιο για ζωικά είδη, τα οποία δεν έπρεπε ποτέ να ανακαλύψουν, ώστε να μείνουν στην ησυχία τους.
Ακόμα ένα παράδειγμα είναι το πείραμα που δεν έπρεπε να γίνει. Μια επιστημονική αποστολή εντοπίζει ένα τεράστιο ερπετό, αλλά διαπιστώνει ότι το ζώο δεν είναι μεταλλαγμένο, ούτε προϊστορικό. Είναι ένας οργανισμός που έχει εξελιχθεί ώστε να αντιλαμβάνεται ηλεκτρικά πεδία, να μιμείται ήχους και να προβλέπει την ανθρώπινη συμπεριφορά. Το θρίλερ μετατρέπεται σε παιχνίδι νοημοσύνης.
Πέμπτο παράδειγμα; Το τέρας που προστατεύει ένα μυστικό. Μια εταιρεία αναζητά πολύτιμα ορυκτά κάτω από ένα τροπικό δάσος. Το γιγάντιο ερπετό επιτίθεται μόνο σε όσους πλησιάζουν συγκεκριμένες υπόγειες στοές. Οι πρωταγωνιστές ανακαλύπτουν ότι το τέρας δεν προστατεύει τη φωλιά του, αλλά κάτι που μπορεί να αλλάξει την ιστορία της ανθρωπότητας.
Τελευταίο, έχω το τέρας που επιλέγει ποιον θα αφήσει να ζήσει. Μια ομάδα ανθρώπων επιβιώνει από επανειλημμένες επιθέσεις, αλλά παρατηρεί ότι το πλάσμα σκοτώνει συγκεκριμένα μέλη της αποστολής και αφήνει άλλους ανέγγιχτους. Σταδιακά γίνεται σαφές ότι δεν τους κυνηγά τυχαία. Τους δοκιμάζει, σαν να αξιολογεί τις προθέσεις τους.
Αναρωτιέμαι, όπως κι εσείς που με διαβάζετε, γιατί άραγε το Χόλιγουντ επιστρέφει διαρκώς στα ίδια έλη με τα ίδια τέρατα;
Νομίζω ότι υπάρχουν τρεις βασικοί λόγοι. Ο πρώτος είναι ο άμεσος φόβος: ένα τεράστιο φίδι είναι εύκολο να γίνει κατανοητή απειλή. Δεν χρειάζεται περίπλοκες εξηγήσεις για να φοβηθείς ότι μπορεί να σε παγιδεύσει ή να σε καταπιεί. Ο δεύτερος, είναι η οικονομία στην παραγωγή: Μια απομονωμένη ζούγκλα, άγρια φυτά θερμοκηπίου, μια μικρή ομάδα ηθοποιών και ένα ψηφιακό τέρας μπορούν να αποτελέσουν τη βάση μιας ολόκληρης ταινίας τρόμου από 90΄ μέχρι 130΄ ανάλογα με το πόσο φλύαρος θα είναι ο σεναριογράφος και ο υπεύθυνος VFX. Προσωπικά, προτιμώ τα 90΄ διότι έχω μεγαλώσει με τον Χίτσκοκ. Ο δε τρίτος λόγος, είναι η αναγνωρίσιμη συνταγή: Το κοινό γνωρίζει ήδη τους κανόνες του είδους. Οι δημιουργοί επενδύουν στην ένταση (που είναι τζάμπα), στις άφθονες (από αρχεία) VFX σκηνές δάσους, και στον άγνωστο που σέρνεται από το μη ορατό τέρας στα σκοτάδια, χωρίς να χρειάζεται να εξηγήσουν έναν εντελώς καινούργιο κόσμο (και να τον κτίσουν).
Το κακό με όσα προανάφερα, είναι ότι η ίδια συνταγή καταντάει προβλέψιμη: εμφανίζεται το τέρας, κάποιος απομακρύνεται από την ομάδα, ακολουθεί μια επίθεση, οι επιζώντες διαφωνούν στον τρόπο αντιμετώπισης και το φινάλε καταλήγει στην τελευταία αναμέτρηση.
Συμπερασματικά (υποκειμενικό, έτσι;) Δεν νομίζω ότι έχουν εξαντληθεί οι ιδέες για τέρατα, όπως η Boiuna, αλλά οι σεναριογράφοι έχουν εξαντλήσει σε μεγάλο βαθμό τον τρόπο με τον οποίο τις παρουσιάζουν. Ένα γιγάντιο φίδι μπορεί να είναι απλώς ένα όχημα για αιματηρές σκηνές, ή μπορεί να αποτελέσει τον πυρήνα μιας ιστορίας για την οικολογία, την απληστία, τον αποικισμό, τον φόβο του αγνώστου, τα όρια της ανθρώπινης κυριαρχίας κλπ.
Η πιο ενδιαφέρουσα εκδοχή, κατά τη γνώμη μου, θα ήταν μια ταινία στην οποία το φίδι δεν είναι ούτε καλό ούτε κακό. Δεν έχει ανθρώπινα κίνητρα, δεν θέλει εκδίκηση και δεν ενδιαφέρεται να τρομοκρατήσει κανέναν. Απλώς υπάρχει σε έναν κόσμο που οι άνθρωποι δεν καταλαβαίνουν και όσο περισσότερο προσπαθούν να το εξοντώσουν, τόσο περισσότερο καταστρέφουν τις συνθήκες που θα τους επέτρεπαν να επιβιώσουν. Αυτό θα ήταν πραγματική ανανέωση του horror by a giant snake. Όχι μεγαλύτερο τέρας, όχι περισσότερα θύματα, όχι περισσότερο αίμα. Αλλά μια διαφορετική αντίληψη για το ποιος έχει δικαίωμα να αποκαλεί μια απομονωμένη τοποθεσία, ένα ξεχασμένο μέρος του κόσμου «δικό του».
Καταλήγω, ότι το πιο τρομακτικό ζήτημα δεν είναι πόσο μεγάλο μπορεί να γίνει ένα κινηματογραφικό φίδι αλλά στο ότι (όπως έγραφα και στην σύντομη κριτική του Μποϊούνα: Τρόμος στον Αμαζόνιο): τουλάχιστον αυτές οι ταινίες μας δείχνουν ότι δεν βρισκόμαστε στην κορυφή της τροφικής αλυσίδας του πλανήτη.
