Ήταν τον Οκτώβριο του 2025 όταν ο Δήμος Βριλησσίων ανακοίνωσε ότι κατά τη διάρκεια των έργων αντιπλημμυρικής θωράκισης που βρίσκονταν σε εξέλιξη, ήρθε στο φως ένα σημαντικό αρχαιολογικό εύρημα, καθώς στη συμβολή των οδών Κισσάβου και Μητροπούλου εντοπίστηκε τμήμα υδραγωγείου της ρωμαϊκής εποχής, το οποίο διατηρείται σε εξαιρετική κατάσταση.
Για τη σημασία της ανακάλυψης και τα επόμενα βήματα που πρέπει να γίνουν για την διαχείριση και την ανάδειξή του ευρήματος, μίλησε στην ΑΜΑΡΥΣΙΑ η Δρ.Αρχαιολόγος Δωρίνα Μουλλού από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ανατολικής Αττικής.
«Το υδραγωγείο που αποκαλύφθηκε μας δείχνει ότι κάτω από τη σύγχρονη πόλη υπάρχει μια παλαιότερη ιστορία, συνδεδεμένη με την ύδρευση, την κατοίκηση και την καθημερινή ζωή. Στόχος μας είναι το εύρημα να τεκμηριωθεί, να προστατευθεί και, στο μέτρο του δυνατού, να γίνει γνωστό στους κατοίκους του Δήμου και της βορειοανατολικής Αττικής γενικότερα» μας λέει η αρχαιολόγος , εξηγώντας παράλληλα στην εφημερίδα μας πως το σημαντικό αυτό εύρημα φωτίζει την ιστορία των Βριλησσίων και την καθημερινή ζωή στην ύστερη ρωμαϊκή περίοδο.
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ: ΤΑΣΟΣ ΜΕΡΓΙΑΝΝΗΣ
Ποια είναι η αρχαιολογική σημασία του υδραγωγείου;
Η αποκάλυψη του υδραγωγείου στα Βριλήσσια έχει ιδιαίτερη αρχαιολογική σημασία, γιατί μας φέρνει μπροστά σε ένα οργανωμένο τεχνικό έργο ύδρευσης της ύστερης ρωμαϊκής περιόδου, πιθανότατα των 3ου-4ου αιώνα μ.Χ. Δεν πρόκειται απλώς για ένα μεμονωμένο αρχιτεκτονικό κατάλοιπο, αλλά για τμήμα μιας υποδομής που σχετίζεται με τη διαχείριση του νερού, ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα για την κατοίκηση και την οργάνωση του χώρου στην αρχαιότητα.
Το εύρημα προσθέτει νέα δεδομένα για την ιστορία της περιοχής των σημερινών Βριλησσίων. Δείχνει ότι η περιοχή δεν ήταν ένα κενό ή αδιάφορο τοπίο στην ύστερη αρχαιότητα, αλλά εντασσόταν σε ένα ευρύτερο δίκτυο χρήσεων, διαδρομών, εγκαταστάσεων και τεχνικών έργων. Μας βοηθά να κατανοήσουμε καλύτερα πώς οργανωνόταν η ύδρευση στην ευρύτερη βορειοανατολική Αττική και πώς αξιοποιούνταν οι φυσικές κλίσεις και οι υδάτινοι πόροι.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι τέτοιου είδους ευρήματα φωτίζουν την καθημερινή και πρακτική πλευρά της αρχαιότητας. Δεν μας μιλούν μόνο για μνημεία και δημόσια κτίρια, αλλά για τις υποδομές που στήριζαν τη ζωή των ανθρώπων.
Πώς λειτουργούσε το σύστημα ύδρευσης και τι δείχνει για την τεχνολογία της εποχής;
Το συγκεκριμένο σύστημα φαίνεται ότι λειτουργούσε με τη βασική αρχή της βαρύτητας. Το νερό διοχετευόταν μέσα από κτιστό αγωγό, με κατάλληλη κλίση, ώστε να κινείται φυσικά χωρίς μηχανικά μέσα. Ο αγωγός ήταν υπόγειος ή ημιυπόγειος, γεγονός που προστάτευε το νερό από ρύπανση, εξάτμιση και φθορές.
Η παρουσία της δεξαμενής ή ενδεχομένως φρεατίου ελέγχου και συλλογής, δείχνει ότι το σύστημα δεν ήταν πρόχειρο. Υπήρχε σχεδιασμός, δυνατότητα ελέγχου της ροής, καθαρισμού και συντήρησης. Τέτοια σημεία ήταν απαραίτητα για τη λειτουργία ενός υδραυλικού έργου σε βάθος χρόνου.
Η κατασκευή δείχνει υψηλό επίπεδο τεχνικής γνώσης. Οι άνθρωποι της εποχής γνώριζαν πώς να εκμεταλλεύονται την κλίση του εδάφους, πώς να στεγανοποιούν και να προστατεύουν έναν αγωγό και πώς να δημιουργούν έργα που μπορούσαν να διατηρηθούν λειτουργικά για μεγάλο χρονικό διάστημα. Είναι ένα πολύ καλό παράδειγμα της ρωμαϊκής και υστερορωμαϊκής τεχνογνωσίας στη διαχείριση του νερού.
Ποια είναι τα επόμενα βήματα για τη διαχείριση και ανάδειξη του ευρήματος;
Το πρώτο και απολύτως απαραίτητο βήμα είναι η πλήρης επιστημονική τεκμηρίωση του ευρήματος. Αυτό σημαίνει σχεδιαστική αποτύπωση, τοπογραφική ένταξη, μελέτη των κατασκευαστικών φάσεων και αξιολόγηση των κινητών ευρημάτων, που μπορούν να βοηθήσουν στη χρονολόγηση. Ελπίζουμε ότι θα προχωρήσει απρόσκοπτα αυτή η διαδικασία.
Στη συνέχεια, θα πρέπει να εξεταστεί η κατάσταση διατήρησης του υδραγωγείου και οι δυνατότητες προστασίας του. Η διατήρηση ενός τέτοιου ευρήματος εξαρτάται από πολλούς παράγοντες: τη συντήρησή του, τη θέση του σε σχέση με το σύγχρονο έργο, την προσβασιμότητα κλπ.
Ως προς την ανάδειξη, η ιδανική λύση θα ήταν να παραμείνει ορατό ή και επισκέψιμο, εφόσον αυτό είναι τεχνικά εφικτό και ασφαλές. Αν δεν είναι δυνατόν να καταστεί επισκέψιμο, υπάρχουν και άλλες λύσεις: προστατευτική κατάχωση, δημιουργία ενημερωτικής πινακίδας, ψηφιακή τρισδιάστατη αποτύπωση, φωτογραφική τεκμηρίωση διαθέσιμη στο κοινό ή παρουσίαση του ευρήματος σε συνεργασία με τον Δήμο και την αρμόδια αρχαιολογική υπηρεσία δηλαδή την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ανατολικής Αττικής.
Το σημαντικό είναι το εύρημα να μη χαθεί από τη συλλογική μνήμη μας.
Πώς φωτίζει την ιστορία των Βριλησσίων και την καθημερινή ζωή στην ύστερη ρωμαϊκή περίοδο;
Το εύρημα μάς επιτρέπει να δούμε τα Βριλήσσια όχι μόνο ως σύγχρονο προάστιο, αλλά ως χώρο με πολύ βαθύτερη ιστορική διαστρωμάτωση. Κάτω από τη σημερινή πόλη διατηρούνται ίχνη παλαιότερων φάσεων χρήσης του τοπίου, και το υδραγωγείο είναι ένα από αυτά τα ίχνη.
Η ύπαρξη ενός τέτοιου αγωγού σημαίνει ότι στην περιοχή ή στην ευρύτερη ζώνη υπήρχε ανάγκη οργανωμένης διαχείρισης νερού. Τα υδραγωγεία σχετίζονται με κατοίκηση, αγροτικές εγκαταστάσεις, εργαστήρια, επαύλεις ή άλλες χρήσεις που απαιτούσαν σταθερή υδροδότηση. Το νερό στην αρχαιότητα δεν ήταν αυτονόητο αγαθό. Η μεταφορά και η αποθήκευσή του απαιτούσαν σχεδιασμό, τεχνική γνώση και συλλογική οργάνωση.
Έτσι, το εύρημα μας φέρνει πιο κοντά στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων της εποχής. Μας δείχνει πώς αντιμετώπιζαν πρακτικά προβλήματα, πώς οργάνωναν τον χώρο τους και πώς αξιοποιούσαν την τεχνολογία που είχαν στη διάθεσή τους. Είναι ένα εύρημα που συνδέει την αρχαιολογία με την καθημερινότητα.
Πώς μπορεί να συνδυαστεί η προστασία του υδραγωγείου με τα αντιπλημμυρικά έργα;
Η συνύπαρξη αρχαιοτήτων και σύγχρονων έργων υποδομής είναι ένα ζήτημα που αντιμετωπίζεται συχνά στην Ελλάδα, ιδιαίτερα σε περιοχές με μακρά ιστορική συνέχεια. Η βασική αρχή είναι ότι η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και η ανάγκη για σύγχρονες υποδομές δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως αντίπαλες έννοιες.
Είναι απαραίτητη η στενή συνεργασία ανάμεσα στην αρχαιολογική υπηρεσία, τον Δήμο, τους μελετητές και τους τεχνικούς φορείς του έργου. Με βάση την τεκμηρίωση και την αξιολόγηση του ευρήματος, μπορούν να εξεταστούν λύσεις που να επιτρέπουν την προστασία του, χωρίς να ακυρώνεται η ανάγκη αντιπλημμυρικής θωράκισης της περιοχής.
Ανάλογα με τα τεχνικά δεδομένα, οι λύσεις μπορεί να περιλαμβάνουν τροποποίηση της χάραξης, προστατευτική κάλυψη, διατήρηση τμήματος σε ορατή μορφή, μεταβολή επιμέρους τεχνικών στοιχείων ή ασφαλή κατάχωση. Το ζητούμενο είναι να επιλεγεί μια λύση που να σέβεται και τις δύο ανάγκες: την απρόσκοπτη εκτέλεση του σημαντικού αντιπλημμυρικού έργου και τη διαφύλαξη ενός σημαντικού αρχαιολογικού τεκμηρίου.
Το υδραγωγείο μπορεί να γίνει αφορμή όχι για καθυστέρηση ή αντιπαράθεση, αλλά για έναν καλύτερο σχεδιασμό που θα ενσωματώνει την ιστορία της πόλης στο παρόν της.
