Mια ξεχωριστή εκδήλωση διοργάνωσε η Διεύθυνση Πολιτισμού του Δήμου Χαλανδρίου στο Αετοπούλειο Κέντρο προς τιμήν τής δωρήτριας του χώρου, Καλλιόπης σημαντικής παιδαγωγού, ψυχολόγου και κοινωνικής ερευνήτριας. Στη βραδιά της 25ης Νοεμβρίου, την οποία προλόγισε ο δήμαρχος της πόλης Σίμος Ρούσσος, θερμή ήταν η ανταπόκριση κοινού και ιδίως εκπαιδευτικών.
Για τη ζωή και το έργο της Καλλιόπης Μουστάκα μίλησε αρχικά η πανεπιστημιακός Κούλα Κασιμάτη. Η διευθύντρια του 16ου νηπιαγωγείου Χαλανδρίου, Ιωάννα Καμπούρη και ο διευθυντής του 9ου δημοτικού σχολείου του προαστίου Βασίλης Παπαβρόντος αναφέρθηκαν στις ομοιότητες και τις διαφορές στην εκπαίδευση από την εποχή της σπουδαίας παιδαγωγού και τις ιδέες της μέχρι σήμερα, τόσο στην προσχολική όσο και στη δημοτική εκπαίδευση (αντίστοιχα ο κάθε ομιλητής). Επίσης προβλήθηκε η ταινία «Καλλιόπη Μουστάκα. Πορτραίτο μιας λέξης» σε σκηνοθεσία της Στρατούλας Θεοδωράτου και παραγωγή του Δήμου της περιοχής.
Στην εκδήλωση μίλησε η Αντιδήμαρχος Παιδείας και Προσχολικής Αγωγής Χαλανδρίου, Ιωάννα Αθανασάτου, παρουσιάζοντας το βιβλίο «Η Καλλιόπη Μουστάκα και το Αετοπούλειο Πολιτιστικό Κέντρο» της Κούλας Κασιμάτη (Εκδόσεις Gutenberg). Όπως σημείωσε, «το Χαλάνδρι ευτύχησε να ευεργετηθεί από δύο σπουδαίες γυναίκες που διέθεταν πνευματική καλλιέργεια, ήθος και γενναιοδωρία και άνοιξαν καινούργιους δρόμους στην εποχή τους. Η Σεβαστή Καλλισπέρη ήταν η πρώτη, η οποία δώρησε το οικόπεδο για δημιουργία σχολείου πού στεγάζεται σήμερα το 1ο Γενικό Λύκειο Χαλανδρίου καθώς και το διατηρητέο στην οδό Παρθενώνος στην περιοχή Ακρόπολης». Η δεύτερη, πρόσθεσε η ίδια, ήταν η Καλλιόπη Μουστάκα, η οποία συνέδεσε το όνομά της με τη δημιουργία τού Αετοπούλειου Πολιτιστικού Κέντρου Χαλανδρίου, πού συνεχίζει να αποτελεί εδώ και 33 χρόνια λαμπρό παράδειγμα πολιτιστικής πολιτικής στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, τα τελευταία υπό τη σκέπη της Διεύθυνσης Πολιτισμού τού Δήμου.
Πρωτοπορία σε θεωρία και πράξη
Η μαρτυρία τής ομότιμης Καθηγήτριας Κοινωνιολογίας Κούλας Κασιμάτη για την παιδαγωγό Καλλιόπη Μουστάκα, έχει ιδιαίτερη αξία, καθώς αφενός μεν είχε η ίδια στενή προσωπική και επαγγελματική σχέση με τη δωρήτρια, αφετέρου διετέλεσε η πρώτη Διευθύντρια τού Αετοπούλειου κατά την περίοδο 1984 -1993.
Όπως ανέφερε η Αντιδήμαρχος Παιδείας και Προσχολικής Αγωγής Χαλανδρίου,, παρουσιάζοντας το έργο της συγγραφέως, «είναι πραγματικά δύσκολο να κλείσει κανείς στις σελίδες ενός βιβλίου μια τόσο πλούσια και πολύπλευρη ζωή, όσο εκείνη τής Καλλιόπης Μουστάκα, ωστόσο η Κούλα Κασιμάτη επιτυγχάνει να ξεδιπλώσει μπροστά στα μάτια τού αναγνώστη την προσωπικότητά της και τη διαδρομή ζωής της».
«Ξεκινώντας από ένα χωριό τής κλειστής κοινωνίας τής Άνδρου και δίνοντας μάχες για να προχωρήσει καθώς είχε να αντιμετωπίσει τις προκαταλήψεις και τα στερεότυπα για τον ρόλο τού φύλου της, έκανε λαμπρές σπουδές , πρώτα στη Μαράσλειο Παιδαγωγική Ακαδημία(1935-1937), ύστερα στη Φιλοσοφική Σχολή τού Πανεπιστημίου Αθηνών(1941-1947),συνεχίζοντας με υποτροφία μεταπτυχιακές σπουδές στήν Ψυχολογία στο Πανεπιστήμιο τού Λονδίνου και λαμβάνοντας το 1959 το διδακτορικό της δίπλωμα .Παράλληλα με τις σπουδές της εργάσθηκε ως δασκάλα στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση έως το 1957, καθώς και για ένα διάστημα στην Παιδόπολη Βόλου», τόνισε η κ. Αθανασάτου, προσθέτοντας:
«Η πολυσχιδής μόρφωση, η πολύπλευρη ερευνητική και συγγραφική της δραστηριότητα για θέματα Παιδαγωγικής, Ψυχολογίας και Κοινωνικής Έρευνας και η εργατικότητά της την φέρουν ώς πρώτη συνεργάτιδα το 1959 στον χώρο τού νεοσύστατου Κέντρου Κοινωνικών Επιστημών Αθηνών-σημερινό Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ). Σε μία από αυτές τις έρευνες πού αφορά την εσωτερική μετανάστευση γνωρίζει την Κούλα Κασιμάτη, η οποία αργότερα την ακολουθεί ώς βοηθός έρευνας στο ΕΚΚΕ. Στη διάρκεια τής σύντομης άνοιξης τής δεκαετίας τού ΄60 αναλαμβάνει τη θέση Συμβούλου στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο το 1964 . Εκεί τη βρίσκει η δικτατορία το 1967 η οποία καταργεί το Π.Ι και την απολύει».
Σύμφωνα με την ίδια, «η συμμετοχή της σε προοδευτικούς επιστημονικούς συλλόγους, συνέδρια και πρωτοριακές για την εποχή επιστημονικές πρωτοβουλίες και συζητήσεις, καθώς και το ευρύ συγγραφικό της έργο (εκδόσεις και αρθρογραφία) ,το οποίο συστηματικά και αναλυτικά καταγράφεται στο βιβλίο, τής έδωσαν την ευκαιρία να καταθέσει τις αντικομφορμιστικές της απόψεις για την εκπαίδευση και τα ερευνητικά της συμπεράσματα για τον μαθητικό πληθυσμό.
Η στάση της απέναντι στη χούντα
Όπως σημειώνει η Κ. Κασιμάτη (σελ. 40): ‘Για την Κ.Μ, παιδεία είναι ο.τι απομένει στον άνθρωπο αφού αφομοιωθούν οι επί μέρους γνώσεις. Είναι συνειδητοποίηση των δυνάμεων και των δυνατοτήτων πού κλείνει μέσα του ο καθένας δηλαδή η μοναδικότητα τού κάθε ατόμου. «Ισορροπία μεταξύ ατομικότητας και κοινωνικότητας , σχέση τού σχολείου με την κοινωνία και την κοινότητα, συναισθηματική και ψυχική εμπλοκή τού μαθητή στη διαδικασία τής μάθησης, ισοτιμία και εξάλειψη κάθε μορφής διακρίσεων και αποκλεισμού μεταξύ των μαθητών ήταν οι πολύτιμες και πάντα επίκαιρες παρακαταθήκες της τις οποίες υποστήριξε με πάθος.
Το στέλεχος της δημοτικής αρχής τόνισε, μεταξύ άλλων, ότι σταθμός στην πορεία της εκπαιδευτικού ήταν η γενναία στάση και το δημοκρατικό φρόνημα που η παιδαγωγός επέδειξε στη διάρκεια τής δικτατορίας των συνταγματαρχών. Απολυμένη από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, η Μουστάκα, τονίζεται, αποχωρεί και από το Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών, δηλώνοντας ότι δεν είχε θέση εκεί, όταν διώκονταν από τη χούντα συνάδελφοί της (Φίλιας, Νοταράς) και αρνούμενη να προσληφθεί σε αυτό στη συνέχεια, παρά τη δεινή οικονομική της θέση. Μάλιστα, δίνει μάχη επιβίωσης, ιδίως μετά τον θάνατο τού συζύγου της, Θρασύβουλου Αετόπουλου, διακεκριμένου ανθρώπου τού Πολιτισμού. Έπειτα από την αποκατάσταση της δημοκρατίας, επανέρχεται ως σύμβουλος στο Κέντρο Εκπαιδεύσεως, Μελετών και Επιμορφώσεως ως τον θάνατό της το 1978».
«Λίγο πριν, η σπουδαία αυτή γυναίκα αποφασίζει, όπως εκμυστηρεύεται στη συγγραφέα, να δωρήσει με την διαθήκη της στον Δήμο Χαλανδρίου όπου κατοικούσε το σπίτι της στην οδό Τομπάζη και Φιλικής Εταιρείας, προκειμένου να γίνει πολιτιστικό κέντρο, τιμώντας παράλληλα και τη μνήμη τού συζύγου της ζητώντας να ονομασθεί “Αετοπούλειο”», επεσήμανε η κ. Αθανασάτου.
Η δημιουργία και ανάπτυξη του Αετοπούλειου
«Ξεκινώντας από την παράθεση ερωτημάτων, διλημμάτων και προβληματισμών για την σχέση Πολιτισμού και Τοπικής Αυτοδιοίκησης η συγγραφέας προχωρεί στη βιωματική κατάθεση τής δικής της εμπειρίας για την λειτουργία τού Αετοπούλειου, τού οποίου διετέλεσε πρώτη διευθύντρια στο διάστημα 1984-1993», σημειώνει η αντιδήμαρχος για να συνεχίσει:
«Αναφέρεται στο ιστορικό Προεδρικό Διάταγμα 373/1979 στο΄οποίο περιγράφονταν αναλυτικά οι σκοποί τού Ιδρύματος αλλά και σε όσους συνέβαλαν στα πρώτα βήματά του τον τότε Δήμαρχο αείμνηστο Νίκο Πέρκιζα, τον αρχιτέκτονα Αλκη Χριστοφέλλη πού έκανε δωρεάν τη μελέτη διαμόρφωσης τού χώρου, τις ομάδες οι οποίες με τον ενεργό΄ρόλο τής Βάνας και Μαρίνας Ξένου πού διαμόρφωσαν τον χώρο τού Θεάτρου στη Ρεματιά. Μάς θυμίζει την πρώτη παράσταση τού “Ματωμένου Γάμου’ τού Λόρκα σε σκηνοθεσία Σπύρου Βραχωρίτη. Στο πρώτο Διοικητικό Συμβούλιο τού Αετοπούλειου (1984-1986) συναντάμε τον σκηνοθέτη Γιάννη Σμαραγδή, τον μουσικό Διονύση Πυλαρινό, τόν φοιτητή και μετέπειτα συγγραφέα Σέργιο Γκάκα. Και αργότερα τον συνθέτη Νότη Μαυρουδή, την ζωγράφο Βάνα Ξένου, τον θεατρολόγο Βασίλη Νικολαίδη, την βιβλιοθηκονόμο Άννα Κώτση, τη γραμματέα Κατερίνα Καλή και πολλούς άλλους πού προσέφεραν για το δύσκολο και δημιουργικό ξεκίνημα τού Κέντρου».
Σύμφωνα με την κ. Αθανασάτου, «είναι εντυπωσιακή πραγματικά η εικόνα από τήν πολύτιμη αναλυτική καταγραφή της κας Κασιμάτη τού πολιτιστικού έργου τού Ιδρύματος κατά το διάστημα 1984-1993. Η πολύπλευρη λειτουργία του περιελάμβανε πλήθος εκδηλώσεων σε όλους τούς τομείς τού πολιτισμού (θέατρο, κινηματογράφος, λόγος,μουσική, χορός, ποίηση, εικαστικά), το καλοκαίρι στο θέατρο της Ρεματιάς, στο κλειστό χώρο στην οδό Φιλικής Εταιρείας τoν χειμώνα , εκδόσεις, δισκογραφία, συνέδρια. Χωρίς να υποτιμούμε καμμιά από αυτές τις αξιόλογες δράσεις, οι οποίες είχαν εμβέλεια και εκτός τής πόλης τού Χαλανδρίου, θα ξεχωρίζαμε ενδεικτικά κάποιες από αυτές:
-Τη σειρά Κινηματογραφικών προβολών στον Κινηματογράφο “Αρμονία¨, με κύκλους θεματικών όπως “η Ιστορία στον Κινηματογράφο μέσα από ταινίες σταθμούς”, “ η μεταγραφή θεατρικών έργων στον Κινηματογράφο”, με προβολές επιλεγμένων ταινιών και εισηγητές καταξιωμένους δημιουργούς και θεωρητικούς (Μιχάλης Κακογιάννης, Νικος Κούνδουρος, Γιάννης Μπακογιαννόπουλος, Φρίντα Λιάππα, Βασίλης Ραφαηλίδης) Οι προβολές συνδέθηκαν με τη λειτουργία κινηματογραφικής λέσχης η οποία λειτούργησε από το 1985.
-Το Αφιέρωμα στις Γυναίκες τής δημιουργίας και τής σκέψης , 1992, με την παρουσία τής Ρέας Γαλανάκη, Τόνιας Μαρκετάκη, Αλκης Ζέη, Ευγενίας Φακίνου κ.α , το οποίο οδήγησε και στην ομώνυμη έκδοση το 1993.
Ανάμεσα στις ξεχωριστές παραστάσεις στο θέατρο Ρεματιάς πού καταγράφονται εξαντλητικά από τη συγγραφέα (παραγωγές,συμπαραγωγές) συναντάμε: την παράσταση “Προμηθέας Δεσμώτης” τού Αισχύλου, Θέατρο Τέχνης, σε σκηνοθεσία Κάρολου Κούν το 1984 και τις παραστάσεις αρχαίας τραγωδίας, σε παγκόσμια πρώτη εκτέλεση, σε σκηνοθεσία Λούο Τζινλίν, από θιάσους τής Κίνας, “Μήδεια” τού Ευρυπίδη, από τήν Οπερα Χομπέι του Πεκίνου ,1991
«Οι υψηλού καλλιτεχνικού επιπέδου παραστάσεις και εκδηλώσεις γνώρισαν ευρεία δημοσιότητα, όπως αποτυπώνεται και στο τελευταίο κεφάλαιο τού βιβλίου πού αναπαράγει σειρά δημοσιευμάτων τού Τύπου, με κριτικές και δημοσιογραφικες αναγνώσεις», επεσήμανε το στέλεχος της δημοτικής Αρχής. Η ίδια συμπλήρωσε ότι στη συνέχεια του βιβλίου η Κούλα Κασιμάτη στάθηκε στη βιωματική κατάθεση τής δικής της εμπειρίας για την πορεία και τη λειτουργία του Αετοπούλειου. «Το βιβλίο μάς προσφέρει δύναμη να βαδίσουμε στα χνάρια της δημιουργικής προσπάθειας η οποία άρχισε τότε και συνεχίζεται στην πόλη μας», κατέληξε η αντιδήμαρχος.
Αλέξανδρος Καζαντζίδης
