Αυτό ήταν το αντικείμενο της επιστημονικής συζήτησης της ΕΠΑΨΥ, που πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 16 Ιανουαρίου στο Μουσείο Μπενάκη Πειραιώς. Σε μια συγκυρία μεγάλων προκλήσεων για το κοινωνικό κράτος και την προστασία των ευάλωτων πληθυσμών, ανταλλάχθηκαν σκέψεις για ένα πιο αποτελεσματικό, δημοκρατικό και κοινοτικά προσανατολισμένο σύστημα ψυχιατρικής φροντίδας.
Την εκδήλωση συντόνισε ο Στέλιος Στυλιανίδης, Ψυχίατρος-Ψυχαναλυτής, Ομότιμος Καθηγητής Κοινωνικής Ψυχιατρικής και Ιδρυτής της ΕΠΑΨΥ. Κεντρικός ομιλητής ήταν ο Jim van Os, Καθηγητής Ψυχιατρικής Επιδημιολογίας και Πρόεδρος του Τμήματος Νευροεπιστημών στο Πανεπιστημιακό Ιατρικό Κέντρο της Ουτρέχτης. Παρεμβάσεις πραγματοποίησαν διακεκριμένοι επιστήμονες και θεσμικοί εκπρόσωποι, όπως:
- Ο João Breda, επικεφαλής του Γραφείου Ποιότητας Φροντίδας του ΠΟΥ στην Αθήνα.
- Ο Νίκος Στεφανής, Καθηγητής Ψυχιατρικής και Διευθυντής της Ψυχιατρικής Κλινικής στο Αιγινήτειο Νοσοκομείο (ΕΚΠΑ).
- Ο Κυριάκος Σουλιώτης, Καθηγητής Πολιτικής Υγείας και Κοσμήτορας του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου.
Χαιρετισμό απηύθυναν εκπρόσωποι της Πολιτείας και της αυτοδιοίκησης, μεταξύ των οποίων ο Υφυπουργός Υγείας, Δημήτρης Βαρτζόπουλος, η υπεύθυνη πολιτικού σχεδιασμού του ΠΑΣΟΚ, Άννα Διαμαντοπούλου και ο Αθανάσιος Ασκητής, Αντιπεριφερειάρχης Αττικής, αρμόδιος για θέματα υγείας.
Το όραμα της salutogenesis
Ο καθηγητής Jim van Os, μια από τις πιο επιδραστικές φωνές στην παγκόσμια ψυχιατρική, εξήρε το έργο της ΕΠΑΨΥ, τονίζοντας ότι «αποτελεί το πρότυπο για τον μετασχηματισμό της ψυχιατρικής φροντίδας στην Ελλάδα». Αυτή η αναγνώριση εδράζεται στο κοινό τους όραμα για τη salutogenesis (από το λατινικό salus – υγεία και την ελληνική γένεσις). Πρόκειται για μια ολιστική προσέγγιση που εστιάζει στις πηγές της υγείας και της ευημερίας (κοινωνικοί προσδιοριστές), αντί να περιορίζεται αποκλειστικά στην παθογένεια. Με άλλα λόγια, θέτει στο επίκεντρο το άτομο και όχι τη διάγνωση.
Ιστορική Διαδρομή και Μεταρρύθμιση
Η εκδήλωση περιλάμβανε την προβολή βίντεο για την ιστορία της ΕΠΑΨΥ (έτος ίδρυσης 1988) και τα ορόσημα της περασμένης χρονιάς. Ο Στέλιος Στυλιανίδης υπογράμμισε τη θεραπευτική αξία της ελευθερίας, επισημαίνοντας την ανάγκη για μια «μεταρρύθμιση μέσα στη μεταρρύθμιση». Στόχος είναι ένα σύστημα όπου οι ασθενείς θα απολαμβάνουν ποιοτικές, δωρεάν υπηρεσίες χωρίς τον τρέχοντα κατακερματισμό και την έλλειψη αξιολόγησης.
Μετά από τέσσερις δεκαετίες προσφοράς, ιδιαίτερα σε απομακρυσμένες και νησιωτικές περιοχές, η ΕΠΑΨΥ εξελίσσεται. Ενσωματώνει διεθνείς καλές πρακτικές και αναζητά απαντήσεις στις σύγχρονες παθολογίες που δοκιμάζουν την ψυχική ανθεκτικότητα των νέων.
Το Όραμα για το Μέλλον
Η συζήτηση έκλεισε με καίρια ερωτήματα για την έννοια της κοινότητας και της φροντίδας σήμερα, ενώ η εκδήλωση ολοκληρώθηκε συμβολικά με το τραγούδι του Διονύση Σαββόπουλου, «Το περιβόλι του τρελού».
Στη συνέχεια, οι εργαζόμενοι της ΕΠΑΨΥ συζήτησαν τις εσωτερικές μεταρρυθμίσεις που απαιτεί ο νέος ιστορικός κύκλος του οργανισμού. Ο Πρόεδρος του Δ.Σ., Δημήτρης Γαλάνης, σημείωσε: «Η εμπειρία μας έδειξε ότι χωρίς δομή, ο ανθρωπισμός εξαντλεί τους ανθρώπους που τον υπηρετούν. Χωρίς σαφήνεια, η καλή πρόθεση μετατρέπεται σε πίεση». Κατέληξε υπογραμμίζοντας ότι οι αλλαγές γίνονται «εν ώρα κίνησης», καθώς οι ανάγκες των ανθρώπων που εξυπηρετούνται δεν μπορούν να περιμένουν.
