Σεραφείμ Κερασιώτης
Μαθηματικός
Επίτιμος Πρόεδρος ΟΛΤΕΕ
Κάθε χρόνο, στις 5 Ιουνίου, η ανθρωπότητα ενώνει τη φωνή της για να τιμήσει την Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος, τη μεγαλύτερη διεθνή ημέρα αφιερωμένη στην προστασία του πλανήτη. Το 2026, το μήνυμα είναι πιο δυνατό και πιο επείγον από ποτέ: η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί πλέον μια μακρινή απειλή· είναι μια πραγματικότητα που επηρεάζει ήδη κάθε γωνιά της Γης.
Ο πλανήτης μάς προειδοποιεί καθημερινά. Η άνοδος της στάθμης των θαλασσών, οι καταστροφικές πυρκαγιές, οι παρατεταμένοι καύσωνες, οι πλημμύρες και το λιώσιμο των παγετώνων αποδεικνύουν ότι η φύση εκπέμπει σήματα κινδύνου. Για δεκαετίες, επιστήμονες και διεθνείς οργανισμοί προειδοποιούσαν ότι η αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη δεν πρέπει να ξεπεράσει το κρίσιμο όριο του 1,5°C. Σήμερα, όμως, η ανθρωπότητα βρίσκεται αντιμέτωπη με το ενδεχόμενο να υπερβεί αυτό το όριο, με συνέπειες που θα επηρεάσουν βαθιά τις επόμενες γενιές.
Μέσα σε αυτή την παγκόσμια προσπάθεια, οι Διασκέψεις των Μερών, γνωστές ως COP (Conference of the Parties), αποτελούν τον σημαντικότερο διεθνή μηχανισμό συνεργασίας για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης. Από το 1995 έως σήμερα, οι COP διαμόρφωσαν τη σύγχρονη κλιματική πολιτική, άλλοτε με σημαντικές επιτυχίες και άλλοτε με απογοητεύσεις και αδιέξοδα.
Η πρώτη διάσκεψη πραγματοποιήθηκε το 1995 στο Βερολίνο και έθεσε τα θεμέλια της διεθνούς συνεργασίας για το κλίμα. Ακολούθησε η ιστορική διάσκεψη του 1997 στο Κιότο, όπου υιοθετήθηκε το Πρωτόκολλο του Κιότο, η πρώτη διεθνής συμφωνία με δεσμευτικούς στόχους μείωσης εκπομπών για τις ανεπτυγμένες χώρες. Παρά τη μεγάλη σημασία του, η μη συμμετοχή ορισμένων μεγάλων ρυπαντών περιόρισε την αποτελεσματικότητά του.
Το 2009, η διάσκεψη της Κοπεγχάγης θεωρήθηκε από πολλούς μια χαμένη ευκαιρία, καθώς οι διαπραγματεύσεις δεν οδήγησαν σε δεσμευτική συμφωνία. Ωστόσο, λίγα χρόνια αργότερα, το 2015, η διεθνής κοινότητα πέτυχε ένα ιστορικό βήμα στο Παρίσι με τη Συμφωνία των Παρισίων. Για πρώτη φορά σχεδόν όλα τα κράτη συμφώνησαν να συνεργαστούν ώστε να περιοριστεί η αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας κάτω από τους 2°C και, ιδανικά, κοντά στο 1,5°C.
Τα επόμενα χρόνια, οι COP συνέχισαν να εξελίσσονται. Στη Γλασκώβη το 2021 έγινε για πρώτη φορά αναφορά στη σταδιακή μείωση της χρήσης άνθρακα, ενώ το 2022 στη Σαρμ Ελ Σέιχ δημιουργήθηκε το Ταμείο Απωλειών και Ζημιών για τις πιο ευάλωτες χώρες που πλήττονται από ακραία καιρικά φαινόμενα.
Ιδιαίτερα σημαντική ήταν και η COP28 στο Ντουμπάι το 2023, όπου για πρώτη φορά αναγνωρίστηκε επίσημα η ανάγκη σταδιακής απομάκρυνσης από τα ορυκτά καύσιμα. Παράλληλα, ενισχύθηκαν οι δεσμεύσεις για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αν και πολλές χώρες και οργανώσεις θεώρησαν ότι οι αποφάσεις δεν ήταν αρκετά τολμηρές.
Το 2024, στο Μπακού, το επίκεντρο ήταν η κλιματική χρηματοδότηση και η ανάγκη στήριξης των αναπτυσσόμενων χωρών, ενώ το 2025 στο Μπελέμ η συζήτηση στράφηκε έντονα στην προστασία του Αμαζονίου και των τροπικών δασών, τα οποία αποτελούν φυσικούς πνεύμονες του πλανήτη.
Η επόμενη μεγάλη συνάντηση, η COP31, θα πραγματοποιηθεί το 2026 στην Αττάλεια. Οι προσδοκίες είναι μεγάλες: πιο φιλόδοξες μειώσεις εκπομπών, ενίσχυση των επενδύσεων στην καθαρή ενέργεια και ουσιαστική εφαρμογή των συμφωνιών που έχουν ήδη υπογραφεί. Ωστόσο, οι δυσκολίες παραμένουν τεράστιες, καθώς οι παγκόσμιες εκπομπές συνεχίζουν να αυξάνονται και οι γεωπολιτικές και οικονομικές εντάσεις δυσκολεύουν τη διεθνή συνεργασία.
Κι όμως, μέσα σε αυτή τη δύσκολη πραγματικότητα, γεννιέται και η ελπίδα. Σε ολόκληρο τον κόσμο, άνθρωποι, κοινότητες και κράτη επιλέγουν να δράσουν. Ηλιακά πάνελ καλύπτουν ολοένα περισσότερες στέγες, ανεμογεννήτριες υψώνονται στους ορίζοντες, πόλεις επανασχεδιάζονται με σεβασμό προς τον άνθρωπο και τη φύση, ενώ νέα δάση φυτεύονται εκεί όπου κάποτε υπήρχε καταστροφή. Τα θετικά αυτά βήματα αποδεικνύουν ότι η αλλαγή είναι εφικτή, όταν υπάρχει συλλογική βούληση.
Η φετινή εκστρατεία Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον καλεί όλους τους πολίτες του κόσμου να συμμετάσχουν ενεργά στην προστασία του περιβάλλοντος, στέλνοντας το δικό τους μήνυμα ευθύνης και ελπίδας. Δράσεις ενημέρωσης, καλλιτεχνικές πρωτοβουλίες, εκπαιδευτικά προγράμματα και περιβαλλοντικές καμπάνιες θα πραγματοποιηθούν σε ολόκληρο τον κόσμο, αποδεικνύοντας ότι η οικολογική συνείδηση γίνεται πλέον υπόθεση όλων.
Η προστασία του περιβάλλοντος δεν είναι υπόθεση μόνο των κυβερνήσεων ή των ειδικών. Είναι ευθύνη κάθε πολίτη. Μικρές καθημερινές επιλογές, όπως η ανακύκλωση, η εξοικονόμηση ενέργειας, η μείωση της σπατάλης νερού, η χρήση μέσων μαζικής μεταφοράς και η φροντίδα του φυσικού περιβάλλοντος, μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη μάχη κατά της κλιματικής κρίσης.
Η Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος δεν αποτελεί απλώς μια ημερομηνία στο ημερολόγιο. Είναι μια υπενθύμιση ότι το μέλλον της Γης βρίσκεται στα χέρια μας. Τριάντα και πλέον χρόνια μετά την πρώτη COP στο Βερολίνο, η ανθρωπότητα έχει πλέον τη γνώση, την τεχνολογία και τα μέσα για να αλλάξει πορεία. Εκείνο που απαιτείται είναι πολιτική βούληση, διεθνής συνεργασία και ενεργή συμμετοχή των κοινωνιών.
Ο πλανήτης δεν μπορεί να περιμένει άλλο. Η δράση για το κλίμα πρέπει να ξεκινήσει τώρα – με αποφασιστικότητα, συνεργασία και πίστη ότι ένας πιο βιώσιμος κόσμος είναι ακόμη δυνατός.
Γιατί η Γη είναι το μοναδικό μας σπίτι. Και η προστασία της είναι ευθύνη όλων μας.
