Γράφει ο Κώστας Γιαννόπουλος
Οι Έλληνες είναι ίσως ο μοναδικός λαός που πέφτει τόσο συχνά από τα σύννεφα της άγνοιας στη σκληρή πραγματικότητα. Το πιο πρόσφατο περιστατικό είναι η καθυστερημένη ενημέρωση του κοινού για τα μέτρα αντιπυρικής προστασίας. Το παράδοξο είναι ότι αυτά περιγράφονται με λεπτομέρειες σε Νόμο που συνέταξαν οι σοφές κεφαλές δύο υπουργείων και που ψηφίστηκε πέρυσι στις αρχές του καλοκαιριού.
Για κάποιον περίεργο λόγο οι Δήμοι, που έχουν το μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης για την εφαρμογή του, ενημερώθηκαν τον Απρίλιο, δηλαδή με δέκα μήνες καθυστέρηση. Μεταξύ άλλων έμαθαν ότι οι υποχρεώσεις πολιτών και Δήμων έπρεπε να εκπληρωθούν μέχρι τις 31 Μαΐου. Λογικό. Οι τρεις καλοκαιρινοί μήνες είναι οι πλέον επικίνδυνοι για την εκδήλωση δασικών πυρκαγιών. Τα επόμενα όμως δεν είναι τόσο λογικά.
Λίγες μέρες πριν από την εκπνοή της προθεσμίας δόθηκε παράταση – κλασσική ελληνική ευρεσιτεχνία που θεραπεύει πάσαν νόσον έστω προσωρινά. Με την παράταση αυτή ο ένας επικίνδυνος μήνας εξαιρείται από τα αυστηρά μέτρα πυροπροστασίας κι ό,τι βρέξει ας κατεβάσει ή μάλλον ας γίνουν όλα στάχτη και μπούρμπερη. Προφανώς κάποιο στέλεχος με κανονικό αριθμό φαιών κυττάρων πρόσεξε ότι η καταληκτική προθεσμία απέχει μόλις δέκα ημέρες από τη διεξαγωγή των Ευρωεκλογών. Το υπέδειξε λοιπόν στους αρμοδίους με την επισήμανση ότι η αγανάκτηση των ψηφοφόρων δεν θα ευνοήσει το κυβερνών κόμμα. Το δίλημμα ήταν: να διακινδυνεύσουμε να καεί το πελεκούδι ή να καεί η κυβέρνηση; Δεν νομίζω πως προβληματίστηκαν πολύ. Αποφασίστηκε, σύμφωνα με τη μακρά παράδοση στο ελληνικό Δημόσιο, παράταση μέχρι τέλους Ιουνίου ώστε οι κυρώσεις για τους αμελείς να εφαρμοστούν μετά την απομάκρυνση από την κάλπη.
Είναι σημαντικό να καταστρώνεται ένα επιτελικό σχέδιο για την αντιμετώπιση μεγάλων προβλημάτων. Αλλά είναι πολύ σημαντικότερο να ελέγχεται ενίοτε αν το σχέδιο αποδίδει. Εν προκειμένω, η αποτελεσματικότητα του σχεδίου αμφισβητήθηκε πριν καν δοκιμαστεί στην πράξη. Δεν πρόκειται για τη συνήθη γκρίνια με την οποία οι νεοέλληνες υποδέχονται κάθε νεωτερισμό. Μια σύντομη ματιά στα κοινωνικά δίκτυα, το πραγματικό «Κοινοβούλιο» της χώρας, αποκαλύπτει τα προβλήματα που αμαυρώνουν τον φιλόδοξο σχεδιασμό των δύο συναρμόδιων υπουργείων. Διατηρώντας επιφύλαξη για τυχόν ανακρίβειες ή υπερβολές σε ορισμένες αναρτήσεις «παθόντων», σταχυολογώ λίγα μόνο από τα πιο χαρακτηριστικά προβλήματα που εντοπίστηκαν:
Κληρονόμησες 3 χωράφια σε ορεινό χωριό αξίας μηδέν. Το κράτος δεν έχει φτιάξει ούτε δρόμο, έχει χωματόδρομο. Δεν έχεις από πού να φύγεις. Το χωριό έχει 2 έως 0 κατοίκους. Το δάσος ακαθάριστο από Δασαρχείο. Αν πάρει φωτιά κάηκαν όλα και σου λένε κάνε 6 ώρες ταξίδι να πας να καθαρίσεις.
Η κατάσταση είναι παρόμοια και στην Αττική. Ενδεικτικά σε μια περιοχή που ανήκει στην πρώην Κοινότητα Άνοιξης υπάρχουν δεκάδες «οικόπεδα» οικοδομικών συνεταιρισμών του παρελθόντος τους οποίους ίδρυσαν οι φτωχοί και ταπεινοί του κόσμου τούτου. Τα κομμάτια γης που με καλή πίστη αγόρασαν τα μέλη τους έχουν μόνο ελαττώματα: είναι εκτός σχεδίου, δεν είναι άρτια ούτε οικοδομήσιμα, θεωρούνται παραρεμμάτια, βρίσκονται κάτω από πυλώνες της ΔΕΗ και -το κερασάκι στην τούρτα- χαρακτηρίζονται δασικά. Ο χαρακτηρισμός ενός χωραφιού, οικοπέδου ή αγροτεμαχίου ως «δασικού» επαφίεται στην κρίση του Δασαρχείου. Είναι πάντως τόσο δρακόντειος ώστε σε περιπτώσεις ακραίας αυστηρότητας να περιλαμβάνει π.χ. μια έκταση ενός στρέμματος στην οποία υπάρχουν ένα ψωριάρικο πεύκο ή μερικά πουρνάρια. Το παράδειγμα του δάσους που ανακαλύφθηκε στο παλαιό αεροδρόμιο του Ελληνικού δείχνει ότι, με εξαίρεση την Πλατεία Συντάγματος και την Ομόνοια, οτιδήποτε μπορεί να θεωρηθεί ακόμη και τροπικό δάσος.
Με άλλα λόγια, η αξία τέτοιων «οικοπέδων» δεν είναι καν μηδενική, είναι αρνητική. Οι πρώτοι κάτοχοι δεν βρίσκονται στη ζωή ώστε να αναθεωρήσουν την πλάνη τους για την αξία της γης που «ποτέ δεν χάνεται». Αλλά οι κληρονόμοι τους δεν μπορούν ούτε να τα χτίσουν ούτε να τα πουλήσουν ούτε να τα χαρίσουν ούτε να τα αξιοποιήσουν με κάποιο νόμιμο τρόπο. Τα μόνα που μπορούν είναι να πληρώνουν ΕΝΦΙΑ, να προσλαμβάνουν εργάτες για τον ετήσιο καθαρισμό τους και να απειλείται με βαρύ πρόστιμο όποιος δεν «συνεμορφώθη προς τας υποδείξεις». Ας σημειωθεί ότι με οικοδομικούς συνεταιρισμούς βουλευτών, δικαστικών, στρατιωτικών και άλλων μεγαλόσχημων όλα τα εμπόδια έχουν υπερπηδηθεί και μέσα σε πυκνή δασική έκταση φιγουράρουν αγέρωχα πολυτελείς μεζονέτες. Τα ίδια ισχύουν και σε μεσοαστικές περιοχές (το Μαρούσι είναι μια από τις πιο τυπικές) όπου θεόρατα πεύκα πνίγουν μονοκατοικίες και συναγωνίζονται σε ύψος πολυκατοικίες, χωρίς να μπορεί κάποιος αρμόδιος να κλαδέψει έστω και τα ξερά κλαδιά τους.
Στα όρια ορεινού χωραφιού με δάσος υπάρχουν φυτεμένα δέντρα που εμπίπτουν όμως στα δασικά. Το Δασαρχείο δεν δίνει άδεια για να κοπούν. Τι γίνεται σε αυτή την περίπτωση;
Η ερώτηση του ενός εκατομμυρίου. Και δεν αφορά μόνο ορεινά χωριά, ισχύει αυτούσια για περιοχές του Λεκανοπεδίου της Αττικής. Το Δασαρχείο για λόγους αρχής απαγορεύει την κοπή δέντρων (ιδιαίτερη στοργή δείχνει για τα πεύκα που αποτελούν την ιδανική καύσιμη ύλη). Ο Δήμος επισείει την απειλή προστίμου και για όποιον δεν καθαρίσει το οικόπεδό του αλλά και για όποιον δεν απομακρύνει με ασφάλεια τα αποτελέσματα του καθαρισμού. Υποτίθεται ότι ο ατυχής «οικοπεδούχος» πρέπει μετά τον καθαρισμό να ειδοποιήσει τον Δήμο για τη μεταφορά των ξερών χόρτων. Αλλά ο Δήμος δηλώνει εύλογη αδυναμία να ανταποκριθεί στις πολυάριθμες κλήσεις. Στην καλύτερη περίπτωση η εξυπηρέτηση θα καθυστερήσει κατά ένα μήνα, στη χειρότερη ένα δίμηνο. Και ιδού ο παραλογισμός. Το οικόπεδο έχει ξεχορταριαστεί αλλά τα χόρτα παραμένουν στα όριά του σε σωρούς, όπου είναι εξ ίσου αν όχι και περισσότερο επικίνδυνα – εκτός κι αν αναλάβει τη μεταφορά κάποιος εργάτης με πρόσθετη αμοιβή. Το πρόβλημα τώρα είναι πού θα αποτεθούν τα «σκουπίδια», αλλά αυτή είναι ερώτηση των δύο εκατομμυρίων.
Για σπίτια που βρίσκονται μέσα σε οικόπεδα χρειάζεται έκθεση ειδικού επιστήμονα (μηχανικού;) που να διαπιστώνει ότι το οίκημα πληροί τις προδιαγραφές πυρασφάλειας. Η ελληνική διοίκηση δεν εμπιστεύεται τους υπηκόους της ούτε όταν τους υποχρεώνει να υπογράφουν υπεύθυνη δήλωση εν γνώσει των συνεπειών του Νόμου. Για την περαιτέρω επαλήθευση της δήλωσης του ιδιοκτήτη πως έκανε τον καθαρισμό, τριμελείς επιτροπές των Δήμων θα περνούν για επιτόπιο έλεγχο.
Οι μηχανικοί διαμαρτυρήθηκαν για ασάφειες και προχειρότητα στις προδιαγραφές πυρασφάλειας που τέθηκαν από τους αρμοδίους. Ζητούν διευκρινίσεις με την ελπίδα ότι θα τις πάρουν πριν να δοθεί και νέα παράταση. Στις επιτροπές μετέχουν απαραιτήτως ένας πυροσβέστης και ένας δημοτικός υπάλληλος με αρμοδιότητα την πολιτική προστασία. Κατά τον μεγαλοφυή σχεδιασμό, τα στελέχη που πρέπει να βρίσκονται σε επιφυλακή για τυχόν πυρκαγιά, τον Ιούνιο μέσα στην αντιπυρική περίοδο θα «περπατούν εις το δάσος όταν ο λύκος δεν είναι εδώ». Το τραγελαφικό του μέτρου επισήμανε η ΚΕΔΕ απηχώντας τις ανησυχίες των μελών της.
Η φάση είναι που οι Δήμοι έχουν κλατάρει. Δεν έχουν πόρους, ανθρώπους, δυνατότητα, και βασικά έχουν αρχίσει και κάνουν κούνια μπέλα.
Δεν είναι γνωστό πόσοι πυροσβέστες και πόσοι δημοτικοί υπάλληλοι θα χρειαστούν για να στελεχώσουν τις επιτροπές που θα ελέγξουν την ειλικρίνεια των υπευθύνων δηλώσεων. Δεν είναι υπερβολή να εκτιμηθεί ότι θα χρειαστεί ένα πλήθος ειδικά σε Δήμους με μεγάλη έκταση και τεράστιο αριθμό οικοπέδων (δασικών ή μη). Για την υπεύθυνη δήλωση άνοιξε μια ακόμη ηλεκτρονική πλατφόρμα 5 ημέρες πριν από τη λήξη της κινητής προθεσμίας. Αυτό θα πει συγχρονισμός. Νωρίτερα η δήλωση έπρεπε να υποβληθεί στο οικείο δημοτικό κατάστημα είτε αυτοπροσώπως είτε ηλεκτρονικά. Να μην παραλείψω μια ουσιώδη λεπτομέρεια. Στη δήλωση πρέπει να αναφέρεται η ταυτότητα του οικοπέδου – εύκολο αν έχει ενταχθεί στο Κτηματολόγιο. Αν δεν έχει ενταχθεί, απαιτούνται οι συντεταγμένες του, που θα τις βρει ο υπόχρεος (ή ο λογιστής του) στο Ελληνικό Γεωδαιτικό Σύστημα Αναφοράς στο Google. Υποτίθεται ότι η πλατφόρμα άνοιξε για τη διευκόλυνση των ιδιοκτητών, η ανταπόκριση των οποίων μέχρι τότε δεν ήταν ενθαρρυντική: σε Δήμο της Αττικής, που περιλαμβάνει εκτάσεις με πυκνή βλάστηση, μέχρι να ανοίξει η πλατφόρμα είχαν υποβληθεί δύο (αρ. 2) δηλώσεις.
Αξιοσημείωτη και η παράπλευρη ωφέλεια: με την παράταση, κάποια συμπαθής τάξη ελεύθερων επαγγελματιών θα έχει αρκετό χρόνο στη διάθεσή της για να εισπράξει ένα έκτακτο χαρτζιλίκι χάρη στη γενναιοδωρία του στοργικού νομοθέτη.
Το σύστημα πάντως, παρά την οριζόντια διευθέτηση ημαρτημένων, είναι προσεκτικό στις λεπτομέρειές του. Έχει ασχοληθεί και με οικόπεδα χωρίς ιδιοκτήτη (σε περίπτωση που κληρονόμοι έχουν αποποιηθεί το βάρος τέτοιας ανούσιας κληρονομιάς). Γι’ αυτή προβλέπεται ότι τον καθαρισμό υποχρεούται να τον κάνει ο Δήμος. Η πρόβλεψη έγινε αφορμή για νέα τριβή: οι Δήμοι αμφιβάλλουν αν αυτού του είδους η «μεταβίβαση» τους καλύπτει νομικά (κι από την άλλη δεν τους ενθουσιάζει η προοπτική μιας νέας εργασίας και μάλιστα χωρίς πρόσθετη αποζημίωση).
Αν ο Νόμος δείχνει προχειρότητα και αβδηριτισμό, τα εξωφρενικά πρόστιμα αποπνέουν δηλητηριώδη σοβαρότητα. Όποιος δεν υποβάλει δήλωση, απειλείται με πρόστιμο 1.000 ευρώ: στην πράξη η παρανομία τού κοστίζει λιγότερο από τη νομιμότητα. Αλλά η υποβολή ψευδούς δήλωσης τιμωρείται με φυλάκιση δύο ετών – που προφανώς δεν συμφέρει. Παρόμοιες παραλείψεις ή λάθη σε δασικά οικόπεδα αντιμετωπίζονται με πρόστιμα ύψους 54.000 ευρώ. Καθόλου κακή ιδέα από εισπρακτική άποψη. Το δημόσιο ταμείο επωφελείται από τη σύγχυση που επικρατεί στην ιδιοκτησία των μισών σχεδόν οικοπέδων της επικράτειας και που το Κτηματολόγιο τα βγάζει «δασικά».
Μέσα σ’ αυτόν τον κυκεώνα υψηλών προσδοκιών κι ανέφικτων στόχων, είναι απορίας άξιο πώς το θέμα πέρασε απαρατήρητο κάτω από το ραντάρ της επικαιρότητας. Ειδικά αυτή την περίοδο του τοξικού κλίματος που επικρατεί στην πολιτική ζωή λόγω Ευρωεκλογών, θα ήταν εύλογο να εκμεταλλευτεί την ευκαιρία τουλάχιστον η αντιπολίτευση. Αλλά τα κόμματα σπατάλησαν δυνάμεις και εξάντλησαν το απόθεμα σοβαρότητας αναζητώντας την τιμή της φέτας: άλλο επιθεωρούσε τα ψυγεία των σούπερ μάρκετ κι άλλο θρηνούσε που η φέτα ήταν απλησίαστη για τη μέση ελληνική οικογένεια. Άλλωστε ούτε η «ερευνητική» δημοσιογραφία κατάλαβε το τσουνάμι που θα σαρώσει την τεράστια πλειονότητα των πολιτών με τη λήξη της παράτασης: θα το καταλάβουν όταν αρχίσουν τα… πέναλτυ (penalty στα αγγλικά σημαίνει ποινή, πρόστιμο εν προκειμένω).
Είναι λογικό ο ιδιοκτήτης να έχει την ευθύνη για την ιδιωτική του περιουσία και εύλογο να φροντίζει ώστε ο ιδιωτικός του χώρος να μην αποτελεί κίνδυνο για πυρκαγιά που θα καταστρέψει τους άλλους αλλά και τον ίδιο. Αλλά δεν μπορεί η πολιτεία να τον πείσει ότι κι εκείνη από την πλευρά της φροντίζει για την εκπλήρωση του ίδιου σκοπού όταν παίρνει πρόχειρα μέτρα που δεν είναι ούτε λογικά, ούτε εφικτά και ούτε αποτελεσματικά. Οι δρακόντειοι νόμοι και τα εξοντωτικά πρόστιμα δεν θα φέρουν αποτέλεσμα – εκτός κι αν τα σχέδια αποσκοπούν να μεταφέρουν την ευθύνη στους πολίτες που, ακόμη κι αν θέλουν, δεν μπορούν να ανταποκριθούν στις εξωπραγματικές προδιαγραφές της ονειροπόλας Διοίκησης.
Στην πολιτική υπάρχει ένα λεπτό σημείο πέρα από το οποίο η αγανάκτηση του πολίτη μετατρέπεται σε αδιαφορία και καταλήγει σε πικρό χιούμορ. Κάθε εξουσία πρέπει να φοβάται λιγότερο τη λαϊκή διαμαρτυρία και περισσότερο τη λαϊκή δυσαρέσκεια που εκδηλώνεται με χλευασμό.
Είμαστε πολύ κοντά σ’ αυτό το κρίσιμο σημείο.
ΥΓ. Πριν από μερικά χρόνια, νεαρός εισαγγελέας διέταξε την κατάσχεση ενός ΙΧ για σοβαρή τροχαία παράβαση. Ακολούθησε κοινωνική έκρηξη και ομόφωνη καταδίκη του τολμητία. Και μέσα στον θόρυβο αποκαλύφθηκε ότι ο ταλαίπωρος εισαγγελικός λειτουργός δεν αυτοσχεδίαζε ούτε αυθαιρετούσε: υπήρχε νόμος (σκληρός νόμος, αλλά νόμος) που επέβαλε την υποχρεωτική κατάσχεση του αυτοκινήτου σε περίπτωση σοβαρής τροχαίας παράβασης. Απλώς ούτε η κυβέρνηση ούτε τα όργανα της Δικαιοσύνης ούτε οι παντογνώστες λειτουργοί της ενημέρωσης τον είχαν υπόψη τους. Δεν θυμάμαι με ποιον τρόπο έκλεισε το θέμα, πάντως ουδείς ξαναμίλησε για τον δρακόντειο νόμο που μόνο ένας μελετηρός εισαγγελέας ανακάλυψε και εφάρμοσε για πρώτη και τελευταία φορά. Υπενθυμίζω το επεισόδιο ώστε τα επιτελικά στελέχη του κράτους να διευκολυνθούν αποφασίζοντας τη σιωπηρή έστω κατάργηση του νομικού εκτρώματος για την πυροπροστασία. Καλή η παράταση, αλλά δεν αρκεί…
