Γράφει η Mαρία Φώτη: Καθηγήτρια γαλλικής γλώσσας & φιλολογίας
Λίγο μετά την πτώση της Αθήνας, η κατάσταση στο στρατόπεδο των Ελλήνων ήταν δραματική. Οι Έλληνες ήταν περιορισμένοι στη Μάνη, στην ανατολική Πελοπόννησο, στο Ναύπλιο και στα νησιά του Αργοσαρωνικού, απειλούμενοι από τον στρατό του Ιμπραήμ και του Κιουταχή. Η λύση δόθηκε με την Ιουλιανή Συνθήκη το 1827, όπου οι τρεις Μεγάλες Δυνάμεις, Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία, δεσμεύονταν να τηρήσουν τη συμφωνία της Πετρούπολης και αποκτούσαν τη δυνατότητα να παρέμβουν και στρατιωτικά εφόσον χρειαστεί. Καθώς ο Ιμπραήμ δεν συμμορφώθηκε, οι αντίπαλοι στόλοι, όπως ήταν αναμενόμενο, συγκρούστηκαν στο Ναυαρίνο, με αποτέλεσμα ο αιγυπτιακός στόλος να καταστραφεί. Από τη στιγμή εκείνη άνοιγε ο δρόμος προς τη δημιουργία ελληνικού κράτους.
Όλο αυτό το διάστημα, γαλλικές εφημερίδες όπως η Gazette de France, η Journal des Debats, η La Quotidienne, δημοσίευαν ειδήσεις για την Ελληνική Επανάσταση, τις σφαγές Ελλήνων από Τούρκους, τις δράσεις φιλελλήνων στρατιωτών και καλλιτεχνών, ανακοίνωσαν την απελευθέρωση της Αθήνας και χρησιμοποιούν για πρώτη φορά τον όρο «Ελλάδα» αναφερόμενοι στην Πελοπόννησο και τη Στερεά. Στο φιλολογικό σαλόνι της Elisabeth Sant – Lomaca – Chenier, γνωστό κέντρο της φιλελληνικής κίνησης, έγιναν οι πρώτες συναντήσεις των μελών της οργάνωσης του Ελληνόγλωσσου Ξενοδοχείου, ενώ Γάλλοι φιλέλληνες καλλιτέχνες, όπως μουσικοσυνθέτες, ζωγράφοι, συγγραφείς, ποιητές, γλύπτες, λάτρεις της Κλασσικής Ελλάδας, της δημοκρατίας και του αδούλωτου ελληνικού πνεύματος, συγκλονισμένοι από τα πάθη των «ραγιάδων», εξέφραζαν μέσα από τα έργα τους την επιθυμία τους να δουν ξανά την Ελλάδα, όπως έπρεπε να είναι, δοξασμένη και ελεύθερη!
Ο Έκτορας Μπερλιόζ, Γάλλος συνθέτης, διευθυντής ορχήστρας, κριτικός μουσικής και συγγραφέας, υπέρμαχος της Επανάστασης του 1821 για την οποία συνέθεσε το 1826 την «Ηρωική σκηνή από την Ελληνική Επανάσταση» (la «Scène héroique de la révolution grecque), καθώς και ο Γάλλος συνθέτης Κάρολος Γκουνώ, με το τραγούδι του «Για μία νέα Ελληνίδα» (à une jeune Grecque), συγκίνησε τους Ευρωπαίους, τονίζοντας τις άθλιες συνθήκες ζωής και την πληγωμένη υπερηφάνεια των Ελλήνων.
Της όμορφης Τιμάδος εδώ είναι ο τάφος…
Οι Μοίρες, πριν απ’ την ώρα μ’ ένα σκληρό χέρι
Των ανεκπλήρωτων ημερών της έχουνε κόψει το νήμα!
Άλλος ένας μουσικός και συνθέτης, ο Ζακ Μαρί Μποβαρλέ Σαρπεντιέ, με το τραγούδι του «Η αναζήτηση» (La Quête), επηρέασε τους παρατηρητές της Ευρώπης υπέρ των Ελλήνων, προτρέποντάς τους να βοηθήσουν τους υπόδουλους, με όποιο τρόπο μπορούσαν.
«Στους γενναίους υιούς των Ελλήνων Κάντε φιλανθρωπία.
Δώστε τους λίγο χρυσό για να αγοράσουν όπλα
Και τελικά βοηθάτε στις μεγάλες δυσκολίες τους
Του Σταυρού και της Ελευθερίας τους μάρτυρες.
Στείλτε τις βοήθειές σας σ’ αυτούς τους ευσεβείς πολεμιστές
Των οποίων η ιερά αφοσίωση θυμίζει τους προγόνους σας!»
Το ανήσυχο πνεύμα του περιηγητή, συγγραφέα, διπλωμάτη και πρέσβη Φρανσουά Ντε Σατωμπριάν, γνωστός ως Σατωβριάνδος, ένθερμος υποστηρικτής της Ελλάδας κατά τη διάρκεια της Επανάστασης του 1821, επικροτεί την αγωνιστικότητα των Ελλήνων, κατακρίνοντας την εχθρική στάση των Μεγάλων Δυνάμεων της Ευρώπης προς το ελληνικό έθνος, παρουσιάζοντας τον αγώνα τους, ως έναν νόμιμο αγώνα βασανισμένων χριστιανών.
Αλλ’ αφού τέλος πάντων κρέμασαν τους ιερείς του (εννοεί του ελληνικού έθνους), μόλυναν τους ναούς του· αφού έσφαξαν, έκαψαν, έπνιξαν χιλιάδες Ελλήνων· αφού διαπόμπευσαν τις γυναίκες τους, άρπαξαν τα παιδιά τους και τα πούλησαν ως ανδράποδα στις αγορές της Ασίας, τότε πλέον όσον αίμα έμενε ακόμη στην καρδιά τόσων δυστυχισμένων κόχλασε μέσα τους, και οι μέχρι τότε σιδηροδέσμιοι δούλοι ξεσηκώθηκαν και έκαναν όπλα τα δεσμά τους.
Στο περίφημο «Υπόμνημα περί της Ελλάδος» το 1825 (Note sur la Grèce), ένα υπέροχο φιλελληνικό μανιφέστο, κατακρίνει τους δυνατούς της Ευρώπης που δεν ήταν σε θέση να εξασφαλίσουν την ανεξαρτησία της Ελλάδας:
«Μια σταθερή, γενναία και αφιλοκερδής πολιτική μπορεί να θέσει τέρμα στις τόσες σφαγές, να δώσει ένα νέο έθνος στον κόσμο, και να επαναφέρει την Ελλάδα στην Οικουμένη».
Δεν παραλείπει μάλιστα να εγείρει τη φαντασία του αναγνώστη με τις ομορφιές της πατρίδας μας στο βιβλίο του «Οδοιπορικό από το Παρίσι στην Ιερουσαλήμ», το 1811, όπου περιγράφει τη φυσική ομορφιάς και τα ιστορικά μνημεία της Ελλάδας καθώς και τις απαίσιες συνθήκες ζωής των υπόδουλων Ελλήνων.
Απ’ την άλλη μεριά η έξοδος του Μεσολογγίου, η σφαγή της Χίου, λεηλασίες και κάθε είδους θηριωδίες, ενέπνευσαν τον Γάλλο ζωγράφο Ευγένιο Ντελακρουά, γνωστό για τα μεγάλων διαστάσεων έργα του, με θέμα την ελληνική επανάσταση. Το 1824 ζωγραφίζει τη Σφαγή της Χίου (le massacre de Scios), πίνακας που απεικόνιζε τη σφαγή χιλιάδων αμάχων Ελλήνων της Χίου από τους Οθωμανούς. Στους πίνακες του Ντελακρουά το πρόσωπο των Τούρκων συμβόλιζε την τυφλή, τη βίαιη δύναμη, ενώ αυτό των Ελλήνων την ελευθερία και τον πολιτισμό. Το 1826 ηρωική έξοδος των Μεσολογγιτών δεν τον αφήνει ασυγκίνητο και δημιουργεί με ανατριχιαστική λεπτομέρεια το έργο του με τίτλο «Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου» (La Grèce sur les ruines de Missolonghi), ενώ ο πίνακας η «μάχη του Γκιαούρη με τον Πασά» (le combat du Giaour et du Pacha), ήταν αφιερωμένο σε έναν άλλο φιλέλληνα, τον Λόρδο Μπάιρον.
Πολλοί άλλοι Γάλλοι φιλέλληνες ζωγράφοι όπως ο Λουί Αμπρουάζ Γκαρνερέ, ο οποίος, εμπνευσμένος από τη συντριβή του στόλου του Ιμπραήμ φιλοτέχνησε τη Ναυμαχία του Ναυαρίνου, ο Ζαν Κλωντ Μπονεφόντ, δημιουργός του περίφημου πίνακα ο τραυματισμένος Έλληνας, αλλά και ο Λουί Ντυπρέ που δημιούργησε
μια συλλογή πορτρέτων στρατιωτών από το Σούλι, ελληνικών στολών, λιθογραφίες τέλειων περιγραφών από ελληνικές φιγούρες που γνώρισε, στο μνημειώδες εικονογραφημένο ταξιδιωτικό χρονικό του ταξίδι από την Αθήνα στην Κωνσταντινούπολη, δείχνουν την επιρροή που άσκησε η Ελληνική Επανάσταση στην ευαίσθητη καρδιά των φιλελλήνων καλλιτεχνών.
Το ανυπότακτο ελληνικό πνεύμα και τα βάσανα του ελληνικού λαού δεν άφησαν ασυγκίνητο και τον θρύλο της γαλλικής λογοτεχνίας, Βίκτωρ Ουγκώ ο οποίος υπήρξε από τους πιο ένθερμους υποστηρικτές της Ελλάδας. Από το 1866 έως το 1869 δημοσιεύει τρεις επιστολές στον ευρωπαϊκό Τύπο για την αρπαγή των μαρμάρων του Παρθενώνα κατηγορώντας τον Έλγιν, επειδή η πολιτιστική κληρονομιά ενός λαού δεν μπορεί να γίνει κτήμα ενός άλλου. Το 1827 εκδίδει την ποιητική συλλογή Τα Ανατολίτικα (L’ Oriental), που περιλαμβάνει τα ποιήματα Ναβαρίνο και Ενθουσιασμός, Κανάρης, Στο λαό, Η μάχη άρχισε, καθώς και το περίφημο Ελληνόπουλο. To ποίημά του τα Κεφάλια του Σαραγιού ( les têtes de Serail), εμπνευσμένο από τη Μεγάλη Έξοδο του Μεσολογγίου, εμφανίζονται μεταξύ των 6.000 κεφαλών, που είχαν αποσταλεί στο σαράγι να συνομιλούν μεταξύ τους τα τρία κεφάλια του Μάρκου Μπότσαρη, του Επισκόπου Ρωγών Ιωσήφ και του Κωνσταντίνου Κανάρη.
Ο ελληνικός πολιτισμός και ο δίκαιος αγώνας των Ελλήνων αποτυπώθηκε στη καρδιά και το έργο πολλών Γάλλων καλλιτεχνών όπως του γλύπτη Jean Baptiste Giraud, του συγγραφέα και δημιουργού του μυθιστορήματος Η Περιήγηση του Νέου Ανάχαρση, Jean Jacques Barthélemy, του ποιητή Casimir Delavigne (Ωδή των Μεσσηνιακών), του μυθιστοριογράφου και ποιητή Alphonse Marie Louis de Prat de Lamartine (Ταξίδι στην Ανατολή), αλλά και πολλών άλλων ανθρώπων των τεχνών και των γραμμάτων, οι οποίοι με τον τρόπο τους ενίσχυσαν ψυχολογικά τους επαναστατημένους Έλληνες, συνέβαλαν στην απελευθέρωση του υπόδουλου Έθνους και στη δημιουργία Ανεξάρτητου Ελληνικού Κράτους.
Δείτε: Αφιέρωμα της «Α»: 1821-2021: 200 χρόνια από την ελληνική επανάσταση
