Γράφει ο Γεώργιος Γενετζάκης, φιλόλογος στο Χαλάνδρι
Η γιορτινή ατμόσφαιρα των Χριστουγέννων προκαλεί στη Χριστιανική ανθρωπότητα πλούσια συναισθήματα χαράς, αλληλεγγύης, φιλανθρωπίας, συγγνώμης και πνευματικής ανάτασης. Οι ανταλλαγές δώρων και ευχών, οι οικογενειακές, συγγενικές και φιλικές συνεστιάσεις γύρω από πλουσιοπάροχα τραπέζια, ο γιορτινός διάκοσμος και οι αργίες αποτυπώνουν ανάγλυφα μία εικόνα διαφορετική της συνήθους: του ευτυχισμένου ανθρώπου. Φαίνεται ότι το άτομο διαχρονικά έχει μεγάλη ανάγκη από την παρουσία αυτών των συναισθημάτων για την ψυχική του ισορροπία.
Τίθεται όμως το ερώτημα: Γιατί δεν είμαστε ευτυχισμένοι στην καθημερινότητά μας; Τι μας απομακρύνει από την κατάσταση της ευδαιμονίας; Γιατί φιλοξενεί συχνά ο εαυτός μας προκαταλήψεις, μισαλλοδοξία, φιλονικία, φανατισμό, ιδιοτέλεια και εγωισμό; Γιατί αντιμετωπίζουμε τον άλλο ανταγωνιστικά, εφόσον ο θάνατος είναι η κοινή μας μοίρα; Γιατί ξεχνάμε ότι είμαστε περαστικοί από τη ζωή και τη σπαταλάμε σε καταστροφικές συμπεριφορές -πόλεμος; Γιατί, παρά τον ειρηνικό βηματισμό μεγάλου τμήματος της ανθρωπότητας, όπως στατιστικά αποδεικνύεται, δεν κατορθώθηκε η παγίωση της ειρήνης παγκόσμια, ώστε να χρειάζεται κάποιος να επισκεφθεί μουσείο, για να συνειδητοποιήσει την τραγωδία του πολέμου;
Η απάντηση, κατά την κρίση του γράφοντος, εντοπίζεται στην ιδιαιτερότητα του ανθρώπινου μυαλού: Ο νους σκέπτεται, αλλά για να διαλογίζεται σωστά οφείλει να εκπαιδευτεί. Αυτό είναι το δράμα της ανθρωπότητας: Είμαστε υποχρεωμένοι να αντιμετωπίσουμε τα σκοτάδια μας με εργαλείο το φως της γνώσης, προκειμένου να εξοστρακίσουμε τα αρνητικά μας. Ουσιαστικά δηλαδή, η εκπαίδευση μάς προσφέρει τις δυνατότητες ευτυχίας.
Αλλά και όλες οι θρησκείες, εκτός από τον δογματικό τους πυλώνα -που δυστυχώς γίνεται συχνά αιτία αντιδικίας μεταξύ των πιστών των διαφόρων θρησκειών αλλά και των ομολογιών του ίδιου θρησκεύματος- έχουν έναν κοινό παρονομαστή: αξίες με τις οποίες ο άνθρωπος μπορεί να εκπαιδευτεί, τιθασεύοντας τον εγωισμό και τα πάθη του, ώστε να αναπτύξει πολιτισμικές δυναμικές.
Οι μεταφυσικές θεωρίες εκπαιδεύουν τον άνθρωπο να αναζητά την ευτυχία του στο συνολικό καλό, συνειδητοποιώντας την ασημαντότητά του, να αποδέχεται τον διαφορετικό άλλο, να αντιλαμβάνεται τα λάθη του, να καλλιεργεί τις αγαθές δυνάμεις του, να είναι ευγνώμων για τη ζωή του, να αντιμετωπίζει με αισιοδοξία τις δυσκολίες του, να πραγματώνει τη «θεϊκή» του υπόσταση.
Μεγάλοι δάσκαλοι και φιλόσοφοι όλων των εποχών, ανεξαρτήτως αν είναι πιστοί κάποιου θρησκευτικού δόγματος, συνειδητά άθεοι, αγνωστικιστές, αδιάφοροι περί του Θείου, συγκλίνουν στις ίδιες αξίες, σε παρόμοιες αρχές, σε κοινά συμπεράσματα για τον άνθρωπο: Η εκπαίδευση θα μας δώσει τα μέσα, για να ζήσουμε ευτυχισμένοι!
Τι είδους όμως εκπαίδευση είναι ικανή να μας προσφέρει την ευτυχία; Αναμφισβήτητα η ανθρωπιστική παιδεία, που στοχεύει στη διαμόρφωση ήθους και κριτικής ικανότητας στην υπηρεσία του καλού. Αυτή μάς διδάσκει τη χρησιμότητα της συνύπαρξης και συνεργασίας με τον άλλο, τον σεβασμό της διαφορετικότητας, την αναγκαιότητα του καθήκοντος, τη διεκδίκηση των δικαιωμάτων, την κατάκτηση της λογικής σκέψης, την απόρριψη του πολέμου, τη σπουδαιότητα της αγάπης και της δημιουργικότητας. Τα εργαλεία και οι μέθοδοι που θα χρησιμοποιηθούν δεν έχουν τόση αξία, το αποτέλεσμα μετράει.
Ο Ιησούς έρχεται με τη διδασκαλία Του να μας αφυπνίσει προβληματίζοντάς μας, να μας βοηθήσει να ανακαλύψουμε την ομορφιά της ζωής, να γνωρίσουμε τις δυνατότητες του εαυτού μας, να αντιληφθούμε ότι το νόημα της ζωής βρίσκεται στο «μαζί» και στη σύν-θεση. Τα λόγια Του, προτού εγκιβωτιστούν στα αρνητικά μίας νέας θρησκευτικής ιδεολογίας –«εκτός Εκκλησίας δεν υπάρχει σωτηρία»-, προτρέπουν τον άνθρωπο να αγωνιστεί, να διώξει τα σκοτάδια από μέσα του, να γνωρίσει την πραγματική χαρά της ζωής : Αγάπη και δημιουργία1. Ο Ιησούς με την προτροπή στους μαθητές Του: «πορευθέντες μαθητεύσατε» μάς καλεί να εκπαιδευτούμε στην πολιτισμική ανάπτυξη του εαυτού μας, να γνωρίσουμε το φως της λειτουργικής γνώσης, αποφεύγοντας τα λάθη του παρελθόντος-ψηλαφητά στο παρόν- βιώνοντας τον «σασμό» της Αγάπης.
1. Jonathan Haidt: Η υπόθεση της ευτυχίας, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.
* Παραπομπή για τον τίτλο του άρθρου: Μία ερμηνευτική προσέγγιση στο νόημα των Χριστουγέννων, Εφημερίδα «Αμαρυσία», 1/1/2025
